ପ୍ରାଚୀନ ମହାଭାରତର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ କଳିଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।
ମଗଧର ରାଜା ଅଶୋକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୬୧ ମସିହାରେ କଳିଙ୍ଗ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣା ମହାନ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଇତିହାସରେ ଲିଖିତ ।
ତା’ପରେ କଳିଙ୍ଗବାସୀ ନିରନ୍ତର ଏବଂ କଠୋର ଭାବରେ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେମାନେ ହାରିଗଲେ ।
ଯୁଦ୍ଧ କେତେ ନିରାଶାଜନକ, କେତେ ତିକ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ଫଳାଫଳ କେତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଅଶୋକଙ୍କ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଜଣା ପଡିଛି ।
ତାଙ୍କର ତ୍ରୟୋଦଶ ଶିଳାନୁଶାସନରେ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧର ରୋମାଞ୍ଚକର ବିଭୀଷିକା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ।
ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଜା ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକର ଅଷ୍ଟମବର୍ଷରେ କଳିଙ୍ଗ ଆକ୍ରମଣ କରି ଜୟଲାଭ କରିଥିଲେ ।
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଲକ୍ଷ ଲୋକ ନୀହତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଦେଢ଼ଲକ୍ଷ ଲୋକ ବନ୍ଦୀହୋଇ ଦେଶାନ୍ତରକୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ସେହି ସଂଖ୍ୟକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧ ପର ଅବସ୍ଥାରେ ଆହାତ , ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ କିମ୍ବା ବୁଭୁକ୍ଷୁ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁମୂଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଫଳାଫଳ କ’ଣ ହେଲା? ଜୟ ହୋଇଥିବା କଳିଙ୍ଗ ତା’ର ବିଜେତାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲା ।
ଏହା ତାଙ୍କର ଶେଷ ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଅହିଂସା ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ଜୈନ ଧର୍ମର ଜଣେ ମହାନ ବିଜେତା ତଥା ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଖାରବେଳଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଅନ୍ୟ ମହାନ ଶାସକମାନେ କେଶରୀ ରାଜବଂଶ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାନ ନିର୍ମାଣକାରୀ ଥିଲେ ।
ଏକ ସମୟରେ ଏହି ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିଲା ​​| ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସୀୟ ଦେଶ ଯଥା ଜାଭା, ବୋର୍ନିଓ ସହିତ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିର ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ ଆଣିଥିଲା ​​|
ସପ୍ତମ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୧୩ତମ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଭିତରେ କଳିଙ୍ଗର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା ।
ଏହି ସମୟର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମାରକୀ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏବଂ ପୁରୀରେ ତଥା ଏହାର ଆଖପାଖରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ମୁକ୍ତେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ହେଉଛି କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ ।
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ବିଶ୍ୱର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର କୋଣାର୍କରେ ମନ୍ଦିର କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ ।
କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣରେ ୧୨ ବର୍ଷର ରାଜ୍ୟ ରାଜସ୍ୱ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ଯାହାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ, ଯାହାକି ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାଜମହଲ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ୧୨ ବର୍ଷର ସଂସାଧନକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲା ।
ଏହା ମଧ୍ୟ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ପାଇକ ମାନଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ସମୟରେ ନିଜର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ବୀରତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି ।
୧୬ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗରେ ଓଡିଶାର ଗୌରବ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ କେତେକ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅନେକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ଅନ୍ତିମ ଝଟକା ଦେଇଥିଲେ ।
୧୯୩୬ ମସିହାରେ, ବିହାର, ଓଡିଶା ଏବଂ ମାଡ୍ରାସ ପ୍ରଦେଶରୁ କିଛି ଅଂଶକୁ ନେଇ  ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜ୍ୟ ଓଡିଶା ଏକ ପୃଥକ ପ୍ରଦେଶ ଭାବରେ ଗଠିତ ହେଲା ।
ଶତାବ୍ଦୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢିବା ସହିତ ଓଡ଼ିଶା ତାହାର ବୀର, ପଣ୍ଡିତ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟ‌ଦ୍‌ବକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଲାଗିଲା ।
ସମୁଦ୍ର ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ହର୍ଷ ସିଲାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ ରାଜନୈତିକ ମିଶନରେ ଓଡିଶାକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ ପ୍ରଜ୍ଞା ଏବଂ ହୁଏନସାଂଙ୍କ ପରି ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶିକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ରରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।
ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚୀନ୍ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ହୁଏନସାଂ ପୁଷ୍ପଗିରି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଅସଂଖ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯାହା ରତ୍ନଗିରି-ଲଲିତଗିରି-ଉଦୟଗିରିରେ ବୌଦ୍ଧ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ତଳେ ପୋତି ହୋଇ ରହିଛି ।
ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେହି ପରିଦର୍ଶନ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ହେଉଛି ୯ ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୁରୀର ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗସ୍ତ ଏବଂ ଏହାକୁ ତାଙ୍କର ମିଶନର କେନ୍ଦ୍ର ତଥା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆଦର୍ଶ ଏବଂ ବାର୍ତ୍ତାର ଏକ ଗଡ଼ଜାତ ସହର ଭାବରେ ପରିଣତ କରିବା ।
ସେ ଭାରତୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପର ଚାରି କୋଣରେ ଚାରୋଟି ମଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଯେଉଁଥିରୁ ପୁରୀର “ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠ” ଅନ୍ୟତମ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହାନ ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ, ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱୈତ ଦର୍ଶନର ପ୍ରଚାରକ ମଧ୍ୟ ପୁରୀ ପରିଦର୍ଶନ କରି ଏମାର ମଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
ସେହି ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜୟଦେବ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଗ୍ରନ୍ଥ “ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦ” ରଚନା କରିଥିଲେ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ, ଭକ୍ତ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଦର୍ଶକ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସି ପୁରୀକୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ୧୮ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବାସସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ସମସାମୟିକ ପଞ୍ଚ ସଖା ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ଶ୍ରୀ ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ଶ୍ରୀ ବଳରାମ ଦାସ, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଯଶୋବନ୍ତ ସେହି ସମୟର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୁରୁଷ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ଥିଲେ ।
କବି ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, କବି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ, ରାଧନାଥ ରୟ, ଫକିର ମୋହନ ସେନାପତି, ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ପଣ୍ଡିତ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ, ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର, କାଳନ୍ଦୀ ଚରଣ ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ବହୁ ଅବଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଆଧୁନିକ ଓଡିଶାର ସ୍ଥପତି ଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଶ୍ରୀ ନବକୃଷ୍ଣ ଚୌଧୁରୀ, ଡକ୍ଟର ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ, ଶ୍ରୀ ବିଜୟାନନ୍ଦ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଓଡିଶାକୁ ହିମାଳୟର ଉଚ୍ଚତା ତଥା ଗୌରବରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ ।
ବାସ୍ତବରେ, ଓଡ଼ିଶା ଏକ ବହୁମୁଖୀ, ବହୁ ରଙ୍ଗୀନ, ଅନେକ ଚମତ୍କାର, ଜୀବନ୍ତ ଏବଂ କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧୁନିକ ରାଜ୍ୟ ହୋଇପାରିଛି ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନର ସହସ୍ର ବର୍ଷରେ ଯାତ୍ରାକୁ ସ୍ଥିର କରିଛି ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ସ୍ୱରକୁ ଅନୁଭବ କରିବ ।
ଭାଇଚାରା, ଏହାର ଅନନ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ, ବିଳାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସମ୍ପଦ, ଚିଲିକା ହ୍ରଦ, ବିସ୍ତୃତ ଉପକୂଳ, ବିଭିନ୍ନ ଜନଜାତି ଏବଂ କଳା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର ରଙ୍ଗୀନ କାନଭାସ୍ ।
ଓଡ଼ିଶା ପୁନର୍ବାର ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ଗୌରବ ଏବଂ ମହାନତାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଛି ।
ଏକ ନୂଆ ରାଜବଂଶ ଯାହାକୁ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ କୁହାଯାଏ, ଉତ୍ତରରେ ମହାନଦୀଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଓଡ଼ିଶାର ସମୁଦ୍ର ତଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଅଛି ।
ଏଏହି ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ଅଞ୍ଚଳରେ କଳିଙ୍ଗର ଶାସକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉପନିବେଶକୁ ବିଦେଶର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ଯାହା ଏବେ ଆଧୁନିକ ମିଆଁମାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାହସର ସହ ବାନ୍ଧି ରଖନ୍ତି ।
ମଗଧର ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଦକ୍ଷିଣରୁ ନିଜର ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ କଳିଙ୍ଗର କିଛି ଅଂଶକୁ ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ।
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ବିଜୟ ବିଷୟରେ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଦାବି ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲା ।
ବ୍ରାହ୍ମଣବାଦ ନିଜକୁ ନିଜେ ବଢି ଚାଲିଲା ।
ତୃତୀୟ ଛେଦି ରାଜା ଖାରବେଳ ରାଜା ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ସୈନ୍ୟ ଅଭିଯାନର ସଂଚାଳନ କଲେ. ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ମହାନତା ଭାରତର ପୂର୍ବ ତଟରୁ ପଶ୍ଚିମ ତଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ମଥୁରାରୁ ଦକ୍ଷିଣର ପାଣ୍ଡ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଭବ କରାଯାଉଥିଲା ।
ଜୈନ ଧର୍ମର ଉତଥାନ ହୋଇଥିଲା ।
ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ପୂର୍ବରୁ ସମୂହ ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ଯଜ୍ଞଶ୍ରୀ ସତକାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ (୨୦୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ), କଳିଙ୍ଗର ଇତିହାସ ଅସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଗଲା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କୁଶାଣମାନଙ୍କ ପରି କିଛି ରାଜବଂଶ ଦ୍ୱାରା ।
ବିଶ୍ୱାସ କରଯାଏ ବିଦେଶୀ ଇଣ୍ଡୋ, ସ୍କିଥୀଆନ, ମୁରୁଣ୍ଡା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ନାଗାମାନେ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଅଭିଯାନ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।
ଅଶୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟ ହୋଇଥିଲା ।
ଖ୍ରୀ. ପୂ ୧୮୫ରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସନ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା ।
ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ନୂଆ ଶକ୍ତିକୁ ମରାଠା କୁହାଗଲା (ଆଧୁନିକ ପାରଳାଖୀମୁଣ୍ଡି) ଏବଂ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ କଳିଙ୍ଗକୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ ୪୯୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ।
ମରାଠାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଳିଙ୍ଗ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ କାରଣ ତାଙ୍କର ବେପାରବାଣିଜ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧଥିଲା ।
ବ୍ରାହ୍ମଣବାଦ ଦୃଢ ହୋଇଥିଲା ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପୂର୍ବରୁ କଳିଙ୍ଗ ପଶ୍ଚିମ (ନାସିକ)ର ସାତବାହାନର ରାଜା ଗୌତ୍ତମି ପୁତ୍ର ସତକାମୀ ରାଜା ଥିଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞଶ୍ରୀ ସତକାମୀଙ୍କ ଶାସନ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୭୪-୨୦୨) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ସାତବାହାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିଥିଲା ।
ଓଡ଼ିଶାର ବିପଜ୍ଜନକ ଅତୀତ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧକୁ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରେ ଯେଉଁଥିରେ କଳିଙ୍ଗବାସୀ ମଗଧର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇଥିଲେ ।
ଏକ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା, ଆଉ ଦେଢ଼ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରାଗଲା ଯାହାକି ସମାନ ସଂଖ୍ୟକ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।
ରକ୍ତାକ୍ତ ନରସଂହାର ଅଶୋକଙ୍କୁ ଏତେ ବ୍ୟଥିତ କଲା ଯେ ସେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ଦୟାର ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମକୁ ବିଶ୍ୱାସର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଧର୍ମ ହୋଇଥିଲା ।
ଓଡିଶା ହେଉଛି ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ରାଜ୍ୟ ।
ଏହା ୧୭.୪୯'ଏନ ଏବଂ ୨୨.୩୪'ଏନ ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ୮୧.୨୭'ଇ ଏବଂ ୮୭.୨୯'ଇ ଦ୍ରାଘିମା ସମାନ୍ତରାଳ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଏହା ପୂର୍ବରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ସୀମାବଦ୍ଧ; ପଶ୍ଚିମରେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ।
ଏହାର ଉପକୂଳ ରେଖା ପ୍ରାୟ ୪୫୦ କିଲୋମିଟର ।
ଏହା ୧୫୫,୭୦୭ବର୍ଗ କି.ମି. ଭାରତର ସମୁଦାୟ କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରାୟ ୪.୮୭ ଶତକଡା ।
୧୯୯୧ ଜନଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହାର ସମୁଦାୟ ଜନସଂଖ୍ୟା ୩୧,୫୧୨,୦୭୦ (ଭାରତର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ୩.୭୩ ପ୍ରତିଶତ) ଯେଉଁଥିରୁ ପ୍ରାୟ ୧୬,୨୩୭,୦୦୦ ପୁରୁଷ ଏବଂ ୧୫,୨୭୫,୦୭୦ ମହିଳା ।
ସମଜାତୀୟତା, ନିରନ୍ତରତା ଏବଂ ଶାରୀରିକ ବିଶେଷତାର ଆଧାରରେ ଓଡିଶାକୁ ପାଂଚୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ପୂର୍ବରେ ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ, ମଧ୍ୟ ପାର୍ବତ୍ୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମାଳଭୂମି, ପଶ୍ଚିମାଂଚଳ ଉପତ୍ୟକା ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ବନ୍ୟାଞ୍ଚଳ ।
ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳ ସମତଳ ଗୁଡିକ ହେଉଛି ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଜମାକାରୀ ଭୂତଳ ଏବଂ ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଟେ ।
୭୫ ମିଟର ବାହ୍ୟରେଖା ଲାଇନ୍ ସେମାନଙ୍କର ପଶ୍ଚିମ ସୀମାକୁ ସୀମିତ କରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟମ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଭିନ୍ନ କରେ ।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ ସୀମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉତ୍ତରରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣେରେଖା ନଦୀଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ଋଷିକୂଲ୍ୟା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଛି ।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ସୁବର୍ଣ୍ଣରେଖା, ବୁଢ଼ାବଳଙ୍ଗ, ବୈତରଣୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମହାନଦୀ ଏବଂ ଋଷିକୂଲ୍ୟା ପରି ଓଡିଶାର ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଏବଂ ଆକୃତିର ତ୍ରିକୋଣଭୂମିର ମିଶ୍ରଣ ।
ତେଣୁ ଓଡିଶାର ଉପକୂଳ ସମତଳକୁ "ହେକ୍ସାଡେଲ୍ଟିକ୍ ଅଞ୍ଚଳ" ବା "ଛଅ ନଦୀର ଉପହାର" କୁହାଯାଏ ।
ଏହା ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଉପକୂଳରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି ଯାହା ମଧ୍ୟମ ଉପକୂଳ ସମତଳ (ମହାନାଦୀ ତ୍ରିକୋଣଭୂମି) ରେ ସର୍ବାଧିକ ଓସାର, ଉତ୍ତର ଉପକୂଳ ସମତଳ (ବାଲେଶ୍ୱର ସମତଳ) ରେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଉପକୂଳ ସମତଳ (ଗଞ୍ଜାମ ସମତଳ) ରେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ।
ଉତ୍ତର ଉପକୂଳ ସମତଳ ଭୂମିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେଖା ଏବଂ ବୁଢ଼ାବଳଙ୍ଗ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ରହିଥାଏ ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ବିପଦର ପ୍ରମାଣ ରହିଛି ।
ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଉପକୂଳ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୈତରଣୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଏବଂ ମହାନାଦୀ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ରହିଥାଏ ଏବଂ ଅତୀତରେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ହ୍ରଦର ପ୍ରମାଣ ରହିଛି ।
ଦକ୍ଷିଣ ଉପକୂଳ ସମତଳ ଚିଲିକା ହ୍ରଦର ଲାକୁଷ୍ଟ୍ରିନ୍ ସମତଳ ଏବଂ ଋଷିକୂଲ୍ୟା ନଦୀର ଛୋଟ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାୟ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ ।
ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପର ଏକ ଅଂଶ ଯାହାକି ଗୋଣ୍ଡୱାନାଲାଣ୍ଡର ପ୍ରାଚୀନ ଭୂମିର ଏକ ଅଂଶ ।
ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଗୁଡ଼ିକର ଉପନଦୀ ଗୁଡ଼ିକ ଗଭୀର ଏବଂ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଉପତ୍ୟକା କାଟି ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁଖ୍ୟତ ପୂର୍ବ ଘାଟର ପାହାଡ଼ ଏବଂ ପର୍ବତ ଗୁଡ଼ିକ ରହିଥାଏ ଯାହାକି ପୂର୍ବରେ ହଠାତ୍ ଆକସ୍ମିକ ଭାବରେ ଉଠିଥାଏ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ (ମୟୂରଭଞ୍ଜ) ଠାରୁ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ (ମାଲକାନଗିରି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁଥିବା ପଶ୍ଚିମରେ ଏକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମାଳଭୂମିକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଖସିଯାଏ ।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ଅନେକ ଇଣ୍ଟରଫ୍ଲୁଭ୍ କିମ୍ବା ଜଳ ବିଭାଜିକା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ।
ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳ ଘାଟଗୁଡିକ ବହୁ ପ୍ରଶସ୍ତ ଏବଂ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ଏବଂ ବନ୍ୟା ସମତଳ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ।
ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ହାରାହାରି ଓଜନ ହାରାହାରି ସିଲ୍ ସ୍ତରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୯୦୦ ମିଟର ଉପରେ ।
ମାଳଭୂମି ପ୍ରାୟତ କ୍ଷୟ ପ୍ରାପ୍ତ ମାଳଭୂମି ଅଟେ ଯାହା ପୂର୍ବ ଘାଟର ପଶ୍ଚିମ ଢାଲୁ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ୩୦୫-୬୧୦ ମିଟରରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।
ଓଡିଶାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରଶସ୍ତ ମାଳଭୂମି ଅଛି: (i) ପାନପୋଶ - କେଉଁଝର-ପାଲଲହଡାର ମାଳଭୂମି ଉପର ବୈତରଣୀ ବେସିନକୁ ଏବଂ (ii) ନବରଙ୍ଗପୁର - ଜୟପୁର ମାଳଭୂମି ସାବରୀ ଅବବାହିକାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
୧୫୩ ମିଟରରୁ ୩୦୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ମାଳଭୂମି ଅପେକ୍ଷା ଏଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚତାରେ କମ୍ ।
ସେଠାରେ ଚାରିପ୍ରକାରର ନଦୀ ଅଛି ଯାହା ଓଡ଼ିଶା ଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ (ସାରଣୀ-୨) ।
ଯେଉଁ ନଦୀ ଗୁଡ଼ିକରେ ରାଜ୍ୟ ବାହାରେ ଉତ୍ସ ଅଛି (ସୁବର୍ଣ୍ଣରେଖା, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଏବଂ ମହାନଦୀ) ।
ରାଜ୍ୟ ଭିତରେ ଉତ୍ସ ଥିବା ନଦୀଗୁଡିକ (ବୁଢ଼ାବଳଙ୍ଗ, ବୈତାରିଣୀ, ସାଳନ୍ଦୀ ଏବଂ ଋଷିକୂଲ୍ୟା) ।
ଓଡ଼ିଶା ଭିତରେ ନଦୀ ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଉତ୍ସ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ (ବହୁଦୂ, ବଂଶଧରା ଏବଂ ନାଗାବଳି) ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ।
ଓଡ଼ିଶା ଭିତରେ ନଦୀ ଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ସ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ନଦୀଗୁଡିକ (ମାଛକୁଣ୍ଡ, ସିଲେରୁ, କୋଲାବ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାବତୀ) ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ।
ଏହା ଓଡିଶାର ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଏବଂ ଭାରତର ଷଷ୍ଠ ବୃହତ୍ତମ ନଦୀ ।
ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶର ରାୟପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବସ୍ତର ମାଳଭୂମିର ଅମରକାନ୍ତକ ପାହାଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଏହା ପ୍ରାୟ ୮୫୭ କିମି ଅଟେ ।
ଲମ୍ବା (୪୯୪ କିମି ଓଡିଶାରେ) ଏବଂ ଏହାର ବିସ୍ତାରିତ କ୍ଷେତ୍ର ୧୪୧,୬୦୦ ବର୍ଗ କି.ମି. (୬୫,୫୮୦ ବର୍ଗ କି.ମି ଓଡିଶାରେ) ଏହି ନଦୀ ହାରାହାରି ୯୨,୬୦୦ ନିୟୁତ ମିଟର ଜଳ ବହନ କରିଥାଏ ।
ଏହା ଓଡିଶାର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ନଦୀ ଅଟେ ।
ଏହା ବିହାରର ଛୋଟନାଗପୁର ମାଳଭୂମିରୁ ସାଙ୍କ ଏବଂ କୋଏଲ ପରି ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଉଭୟ ଓଡିଶାର ସୁନ୍ଦରଗଡ ଜିଲ୍ଲାର ରାଉରକେଲା ନିକଟ ବେଦ ବ୍ୟାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀର ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।
ଏହା ସୁନ୍ଦରଗଡ, କେନ୍ଦୁଝର, ଢେଙ୍କାନାଳ, କଟକ ଏବଂ ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଇଷ୍ଟର ଘାଟ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଉପକୂଳ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇ ଧାମରା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ମହାନଦୀ ସହିତ ମିଳିତ ବଙ୍ଗୋପ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ।
 ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ହେଉଛି ୭୯୯ କିମି ଲମ୍ୱା (୫୪୧ କିମି ଓଡିଶାରେ) ଏବଂ ଓଡିଶାରେ ଏହାର ବିସ୍ତାରିତ କ୍ଷେତ୍ର ୩୯,୦୩୩ ବର୍ଗ କି.ମି. )
ଏହା କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଗୋନାଶିକା ପାହାଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଏହାର ଲମ୍ବ ୩୬୫ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ଏହାର ବିସ୍ତାରିତ କ୍ଷେତ୍ର ୧୨,୭୯୦ ବର୍ଗ କି.ମି. ।
ଚାନ୍ଦବାଲି ନିକଟରେ ଧାମରାଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମିଳିତ ହେବାପରେ ଏହା ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ।
ଏହା ବିହାରର ଛୋଟନାଗପୁର ମାଳଭୂମିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଏହା ୪୩୩ କିଲୋମିଟର (ଓଡିଶାରେ ୭୦ କିଲୋମିଟର) ଏବଂ ଏହା ବାର୍ଷିକ ୭,୯୦୦ ନିୟୁତ ପ୍ରବାହ ସହିତ ବିସ୍ତାରିତ କ୍ଷେତ୍ର ୧୯,୫୦୦ କିଲୋମିଟର (ଓଡିଶାରେ ୩,୨୦୦ କିଲୋମିଟର) ରହିଛି ।
ଏହା ଶିମିଳିପାଳ ମାସିଫ୍ ର ଇଷ୍ଟର୍ନ ଶ୍ଲୋପରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।
ଏହା ପ୍ରାୟ ୧୭୫ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବ, ସମୁଦାୟ ବିସ୍ତାରିତ କ୍ଷେତ୍ର ୪୮୪୦ ବର୍ଗ କିମି ସହିତ ବାର୍ଷିକ ୨୧୭୭ ନିୟୁତ ମିଟର ପ୍ରବାହ ସହିତ ।
ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉପନଦୀ ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସୋନ, ଗଙ୍ଗାଧର, କ୍ୟାଟ୍ରା ଇତ୍ୟାଦି ।
ଏହା ଫୁଲବାଣୀ ଜିଲ୍ଲାର ପୂର୍ବ ଘାଟର ଋଷ୍ୟମାଳା ପାହାଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
୮୯୦୦ ବର୍ଗ କିମି ବିସ୍ତାରିତ କ୍ଷେତ୍ର ସହିତ ଏହା ୧୬୫ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବ ।
ଏହାର ଉପନଦୀ ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବାଘୁଆ, ଧନେଇ, ବଡନଦୀ ଇତ୍ୟାଦି ।
ଏହାର ଗତିପଥରେ କୌଣସି ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ନାହିଁ ।
ଏହା ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାର ପୂର୍ବ ଘାଟର ରାମଗିରି ପାହାଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର ବଙ୍ଗୋପ ସାଗରରେ ମିଶିଛି ।
ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୭୩ କିମି ଧରି ୧୨୫୦ ବର୍ଗ କି.ମି. ।
ଏହା କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ପୂର୍ବ ଘାଟର ଦୁର୍ଗକନଗର ପାହାଡ (ଲିଙ୍ଗରାଜ ପାହାଡ) ର ଫ୍ଲାଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଏହାର ଲମ୍ବ ୨୩୦ କିଲୋମିଟର, ଯେଉଁଥିରୁ କେବଳ ୧୫୦ କିଲୋମିଟର ଓଡିଶାରେ ଅଛି ।
ଏହା ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର କଳିଙ୍ଗପଟନମ୍ ଠାରେ ବଙ୍ଗୋପ ସାଗରରେ ମିଶିଛି ।
ଏହାର ବିସ୍ତାରିତ କ୍ଷେତ୍ର ୧୧୫୦୦ ବର୍ଗ କି.ମି. ।
ଏହା ଲାଞ୍ଜିଗଡ ନିକଟ ପୂର୍ବ ଘାଟର ବିଜୁପୁର ପାହାଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଏହା ୨୧୦ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା, ଯେଉଁଥିରୁ ୧୦୦ କିମି ଓଡିଶାରେ ଅଛି ।
ଏହାର ସମୁଦାୟ ବିସ୍ତାରିତ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରାୟ ୯୪୧୦ ବର୍ଗ କିମି ।
ଏହା କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଶିମିଳିପାଳ ମାସିଫର ମେଘାସନୀ ପାହାଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୧୭୯୩ ବର୍ଗ କି.ମି. ।
ଏହା କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ପୂର୍ବ ଘାଟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଏହା ଗୋଦାବରୀ ନଦୀରେ ପ୍ରବାହିତ ଏକ ଉପନଦୀ ଭାବରେ ୪୧୭୦୦ ବର୍ଗ କିମି ବିଶିଷ୍ଟ ୫୩୦ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବ ଅଟେ ।
ଏହା କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ପୂର୍ବ ଘାଟର ସିଙ୍କାରନ୍ ପାହାଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୨୦୪୦୦ ବର୍ଗ କି.ମି. ।
ଓଡିଶାରେ ଅନେକ ପାହାଡିଆ ଝରଣା ଅଛି ।
କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ବଡଘାଗରା ଏବଂ ସାନଘାଗରା, ସପ୍ତଶର୍ଯ୍ୟା ଢ଼େଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର, କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଚଣ୍ଡିଖୋଲ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ବରୁଣେଇ, ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ନାରାୟଣୀ ଏବଂ ନିର୍ମଳଝର, କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ପାତାଳଗଙ୍ଗା, ନୃସିଂହନାଥ ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଏବଂ ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ହରିଶଙ୍କର  ଆଦି ଓଡିଶାର କେତେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଝରଣା ।
ଅଧିକାଂଶ ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳରେ କିମ୍ବା ପାର୍ବତ୍ୟ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଜଳପ୍ରପାତ ଅଛି ।
ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ବରେହିପାଣି ଏବଂ ଯୋରନ୍ଦା (ଶିମିଳିପାଳ), କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲାର ସାନଘାଗରା ଏବଂ ବଡଘାଗରା ଦେଓଗଡ ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରଧାନପାଟ ସୁନ୍ଦରଗଡ ଜିଲ୍ଲାର ଖଣ୍ଡାଧାର (ବନେଇ) କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ଫୁର୍ଲିଝରଣ, ଖଣ୍ଡାବଲଧାର, ଏବଂ ରାବନ୍ଧର ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ଫୁଲବାଣୀ ଜିଲ୍ଲାର କେଣ୍ଟାମାରି ଏବଂ ପୁଟୁଡି ମାଲକାନଗିରି ଜିଲ୍ଲାର ଡୁମୁଡୁମା ଏବଂ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ବୋଗ୍ରା ହେଉଛି ଓଡିଶାର କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଜଳପ୍ରପାତ ।
ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲବଣାକ୍ତ ହ୍ରଦ ।
୧୧୦୦ ବର୍ଗ କିମି ପରିସରରେ ବିସ୍ତାରିତ ।
ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ଏହା ଲବଣାକ୍ତ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।
କିନ୍ତୁ ଶୀତଦିନେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରୁ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ବାଟ ଦେଇ ଜୁଆର ଜଳର ପ୍ରବାହିତ ହେତୁ ଲବଣାକ୍ତ ସର୍ବାଧିକ ଅଟେ ।
ଅଂଶୁପା କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ବାଙ୍କିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ମଧୁର ଜଳ ହ୍ରଦ ।
ଏହା ଲମ୍ବରେ ୩ କିମି ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥରେ ୧.୫ କିମି ।
ସାରା ହେଉଛି ପୁରୀ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆଉ ଏକ ମଧୁର ଜଳ ହ୍ରଦ ।
ଏହାର ଲମ୍ବ ୫ କିମି ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥରେ ୩ କିମି ।
କାଞ୍ଜିଆ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଏକ ମଧୁର ଜଳ ହ୍ରଦ ଯାହାକି ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ନନ୍ଦନକାନନରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
