• સરકારે આત્મનિર્ભર ભારત રોજગાર યોજના દ્વારા રોજગારીને પ્રોત્સાહન આપવાની તથા હાલની જુદી જુદી શ્રમ સંહિતાઓને ફક્ત 4 સંહિતાઓમાં તર્કબદ્ધ અને સરળ કરવાની પહેલ હાથ ધરી હતી • સરકારે આત્મનિર્ભર ભારત રોજગાર યોજના દ્વારા રોજગારીને પ્રોત્સાહન આપવાની તથા હાલની જુદી જુદી શ્રમ સંહિતાઓને ફક્ત 4 સંહિતાઓમાં તર્કબદ્ધ અને સરળ કરવાની પહેલ હાથ ધરી હતી .
• એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર , 2020માં સેવાઓની ચોખ્ખી આવક 41.7 અબજ ડોલર જેટલી સ્થિર જળવાઈ રહી હતી , જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 40.5 અબજ ડોલર હતી .
• ઋણનું જોખમ દર્શાવતા સંકેતોમાં સુધારોઃ • ઋણનું જોખમ દર્શાવતા સંકેતોમાં સુધારોઃ .
વર્ષ 2020-21 માટે લક્ષ્યાંક રૂ.15,00,000 કરોડ હતો અને 30 નવેમ્બર , 2020 સુધી કુલ 9,73,517.80 કરોડ ધિરાણનું વિતરણ થયું હતું : • વર્ષ 2019-20માં કૃષિ ધિરાણનો લક્ષ્યાંક રૂ.13 , 50 , 000 કરોડ હતો , જેની સામે વાસ્તવિક કૃષિ ધિરાણ પ્રવાહ રૂ.13 , 92 , 469.81 કરોડ હતો .
આરબીઆઈએ વિવિધ પરંપરાગત અને બિનપરંપરાગત પગલાં લીધા હતાં , જેમ કેઃ .
• અસમાનતા અને સોશિયો - ઇકોમોનિક પરિણામોની સામ સામે આર્થિક વિકાસ અને સોશિયો - ઇકોનોમિક પરિણામો વચ્ચેનો સંબંધ , આધુનિક અર્થતંત્રોની સરખામણીએ ભારતમાં અલગ છે .
• વૈશ્વિક આર્થિક આઉટપુટ 2020માં 3.5 % ના ઘટાડા સાથે રહેવાનું અનુમાન છે ( IMF જાન્યુઆરી 2021 અનુમાન ) • વૈશ્વિક આર્થિક આઉટપુટ 2020 માં 3.5 % ના ઘટાડા સાથે રહેવાનું અનુમાન છે ( IMF જાન્યુઆરી 2021 અનુમાન ) .
• કુલ નિકાસમાં સેવા ક્ષેત્રનો હિસ્સો 48 ટકા છે , જે છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં ચીજવસ્તુઓની નિકાસથી વધી ગયો છે • કુલ નિકાસમાં સેવા ક્ષેત્રનો હિસ્સો 48 ટકા છે , જે છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં ચીજવસ્તુઓની નિકાસથી વધી ગયો છે .
• આઇબીસી ( એની રચના થયા પછી અત્યાર સુધી ) શીડ્યુલ્ડ વાણિજ્યિક બેંકો માટે વસૂલાતનો દર 45 ટકાથી વધારે છે .
સંતુલન માટે નિયમન એ તાકીદની દવા છે , મુખ્ય ઉપાય નથી ! સંતુલન માટે નિયમન એ તાકીદની દવા છે , મુખ્ય ઉપાય નથી ! .
• Q2માં GDPમાં 7.5 % નો ઘટાડો નોંધાયો હોવાથી V-આકારની રિકવરી જોવા મળે અને તમામ મુખ્ય આર્થિક સૂચકાંકોમાં રિકવરી નોંધાઇ છે જ્યારે Q1માં GDPમાં 23.9 % નો ઘટાડો નોંધાયો હતો .
• નિકાસને વેગ આપવા હાથ ધરવામાં આવેલી વિવિધ પહેલો : • નિકાસને વેગ આપવા હાથ ધરવામાં આવેલી વિવિધ પહેલો : .
o ઉદ્યોગો અને સેવાઓ FY 21 દરમિયાન અનુક્રમે 9.6 % અને 8.8 % સંકુચિત થશે તેવું અનુમાન છે o ઉદ્યોગો અને સેવાઓ FY 21 દરમિયાન અનુક્રમે 9.6 % અને 8.8 % સંકુચિત થશે તેવું અનુમાન છે .
• બાહ્ય ક્ષેત્રએ અસરકારક આધાર પૂરો પાડ્યો છે જેના કારણે ભારતમાં FY 21ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં GDPના 3.1 % ની ચાલુ ખાતાની સિલક નોંધાઇ છે : • બાહ્ય ક્ષેત્ર એ અસરકારક આધાર પૂરો પાડ્યો છે જેના કારણે ભારતમાં FY 21 ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં GDP ના 3.1 % ની ચાલુ ખાતાની સિલક નોંધાઇ છે : .
• વૈશ્વિક અસ્કયામતોના ઇક્વિટીમાં સ્થળાંતરણ અને ઉભરતા અર્થતંત્રોમાં ઝડપી રિકવરીની સંભાવનાઓ વચ્ચે FDIના સતત વધતા પ્રવાહ સાથે FY 2020-21મા ભારત પસંદગીનું રોકાણનું મુકામ બની રહ્યું છે : • વૈશ્વિક અસ્કયામતોના ઇક્વિટીમાં સ્થળાંતરણ અને ઉભરતા અર્થતંત્રોમાં ઝડપી રિકવરીની સંભાવનાઓ વચ્ચે FDI ના સતત વધતા પ્રવાહ સાથે FY 2020-21 મા ભારત પસંદગીનું રોકાણનું મુકામ બની રહ્યું છે : .
• વર્ષ 2019-20 દરમિયાન માછલીનું ઉત્પાદન અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ 14.16 મિલિયન મેટ્રિક ટન થયું હતું • વર્ષ 2019-20 દરમિયાન માછલીનું ઉત્પાદન અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ 14.16 મિલિયન મેટ્રિક ટન થયું હતું .
• સમગ્ર દુનિયાની સરકારો અને કેન્દ્રીય બેંકોએ તેમના અર્થતંત્રને સહકાર આપવા માટે વિવિધ નીતિગત સાધનો અમલમાં મૂક્યા છે જેમ કે , પોલિસી દરોમાં ઘટાડો કરવો , વિવિધ માપદંડો નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં હળવા કરવા વગેરે .
• જો કે , મનસુફીને પારદર્શિતા , પૂર્વ જવાબદારીની સિસ્ટમો અને ભૂતપૂર્વ નિર્ધારિચ ઉકેલ વ્યવસ્થાતંત્ર સાથે સંતુલિત કરવાની જરૂર છે • જો કે , મનસુફીને પારદર્શિતા , પૂર્વ જવાબદારીની સિસ્ટમો અને ભૂતપૂર્વ નિર્ધારિચ ઉકેલ વ્યવસ્થાતંત્ર સાથે સંતુલિત કરવાની જરૂર છે .
• રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય મિશન ( NHM ) એ અસમાનતાનું શમન કરવામાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા નિભાવી છે કારણ કે , તેનાથી સૌથી ગરીબ લોકોને જન્મ પૂર્વે/ જન્મ પછીની સંભાળ પહોંચી શકી છે અને સંસ્થાકીય ડિલિવરીમાં નોંધનીય વધારો જોવા મળ્યો છે • રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય મિશન ( NHM ) એ અસમાનતાનું શમન કરવામાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા નિભાવી છે કારણ કે , તેનાથી સૌથી ગરીબ લોકોને જન્મ પૂર્વે / જન્મ પછીની સંભાળ પહોંચી શકી છે અને સંસ્થાકીય ડિલિવરીમાં નોંધનીય વધારો જોવા મળ્યો છે .
• વર્ષ 2020 દરમિયાન સાનુકૂળ નાણાકીય નીતિઃ માર્ચ , 2020થી અત્યાર સુધી રેપો રેટમાં 115 બીપીએસનો ઘટાડો • વર્ષ 2020 દરમિયાન સાનુકૂળ નાણાકીય નીતિઃ માર્ચ , 2020થી અત્યાર સુધી રેપો રેટમાં 115 બીપીએસનો ઘટાડો .
- ભારતે કોવિડ -19 મહામારી દરમિયાન ટૂંકાગાળાની પીડા અને લાંબાગાળાના લાભ માટે પોતાની ઇચ્છા દ્વારા લોકોના જીવન અને આજીવિકા બંનેને બચાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે .
o પરિમાણના સાર્વભૌમ રેટિંગ પર પ્રભાવ દ્વારા આદેશ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછું રેટ કર્યું છે o પરિમાણના સાર્વભૌમ રેટિંગ પર પ્રભાવ દ્વારા આદેશ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછું રેટ કર્યું છે .
• આત્મનિર્ભર ભારત પેકેજઃ આશરે 8 કરોડ પરપ્રાંતીયો ( એનએફએસએ કે રાજ્યના રેશનકાર્ડ હેઠળ બાકાત રહેલા ) ને ચાર મહિના ( મેથી ઓગસ્ટ ) માટે દર મહિને વ્યક્તિદીઠ 5 કિલોગ્રામ અનાજ , જેની સાથે અંદાજે રૂ.3109 કરોડની સબસિડી સંકળાયેલી છે • આત્મનિર્ભર ભારત પેકેજઃ આશરે 8 કરોડ પરપ્રાંતીયો ( એનએફએસએ કે રાજ્યના રેશનકાર્ડ હેઠળ બાકાત રહેલા ) ને ચાર મહિના ( મેથી ઓગસ્ટ ) માટે દર મહિને વ્યક્તિદીઠ 5 કિલોગ્રામ અનાજ , જેની સાથે અંદાજે રૂ.3109 કરોડની સબસિડી સંકળાયેલી છે .
• આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટા પાયે વિક્ષેપ પેદા થવા છતાં એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર , 2020 દરમિયાન ભારતમાં સેવા ક્ષેત્રમાં એફડીઆઇનો પ્રવાહ વાર્ષિક ધોરણે 34 ટકાના દરે વધીને 23.6 અબજ ડોલરને આંબી ગયો હતો • આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મોટા પાયે વિક્ષેપ પેદા થવા છતાં એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર , 2020 દરમિયાન ભારતમાં સેવા ક્ષેત્રમાં એફડીઆઇનો પ્રવાહ વાર્ષિક ધોરણે 34 ટકાના દરે વધીને 23.6 અબજ ડોલરને આંબી ગયો હતો .
• શીડ્યુલ્ડ વાણિજ્યિક બેંકોનો કુલ બિનકાર્યક્ષમ અસ્કયામતોનો રેશિયો માર્ચ , 2020ના અંતે 8.21 ટકાથી ઘટીને સપ્ટેમ્બર , 2020ના અંતે 7.49 ટકા થયો • શીડ્યુલ્ડ વાણિજ્યિક બેંકોનો કુલ બિનકાર્યક્ષમ અસ્કયામતોનો રેશિયો માર્ચ , 2020ના અંતે 8.21 ટકાથી ઘટીને સપ્ટેમ્બર , 2020ના અંતે 7.49 ટકા થયો .
• માર્ચ , 2020માં જાહેર થયેલી પીએમજીકેપી અંતર્ગત રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમ ( એનએસએપી ) હેઠળ હાલ વૃદ્ધ , વિધવા અને દિવ્યાંગ દરેક લાભાર્થીઓને રૂ.1000 સુધીનું રોકડ હસ્તાંતરણ થયું હતું • માર્ચ , 2020માં જાહેર થયેલી પીએમજીકેપી અંતર્ગત રાષ્ટ્રીય સામાજિક સહાય કાર્યક્રમ ( એનએસએપી ) હેઠળ હાલ વૃદ્ધ , વિધવા અને દિવ્યાંગ દરેક લાભાર્થીઓને રૂ.1000 સુધીનું રોકડ હસ્તાંતરણ થયું હતું .
આખરે , આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓ કેન્દ્ર સ્થાને આવી ગઇ ! આખરે , આરોગ્ય સંભાળ સેવાઓ કેન્દ્ર સ્થાને આવી ગઇ ! .
• પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના અંતર્ગત મહિલા લાભાર્થીઓનાં બેંક ખાતાઓમાં ડિજિટલ માધ્યમ થકી ત્રણ મહિના સુધી દર મહિને રૂ.500 હસ્તાંતરિત કરવામાં આવ્યાં હતાં .
• V-આકારની રિકવરી આવી રહી છે , કારણ કે વીજળીની માંગ , ઇ-વે બિલો , GST એકત્રીકરણ , સ્ટીલ વપરાશ વગેરે ઉચ્ચ આવર્તનના સૂચકાંકો દ્વારા સતત પુન : રુત્થાન બતાવવામાં આવી રહ્યું છે .
• પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં : નાણાકીય વર્ષ 2020-21માં વસ્તુઓની આયાતમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો અને પ્રવાસ સેવાઓ માટે ઘટાડો થવાને કારણે : • પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં : નાણાકીય વર્ષ 2020-21માં વસ્તુઓની આયાતમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો અને પ્રવાસ સેવાઓ માટે ઘટાડો થવાને કારણે : .
• જીવીએ સાથે સંબંધિત કુલ મૂડી રચના ( જીસીએફ ) ચડઊતરનું વલણ દર્શાવે છે , જે વર્ષ 2013-14માં 17.7 ટકાથી ઘટીને વર્ષ 2018-19માં 16.4 ટકા થયું હતું , જેમાં વર્ષ 2015-16માં 14.7 સુધીનો ઘટાડો થયો હતો • જીવીએ સાથે સંબંધિત કુલ મૂડી રચના ( જીસીએફ ) ચડઊતરનું વલણ દર્શાવે છે , જે વર્ષ 2013-14માં 17.7 ટકાથી ઘટીને વર્ષ 2018-19માં 16.4 ટકા થયું હતું , જેમાં વર્ષ 2015-16માં 14.7 સુધીનો ઘટાડો થયો હતો .
o લોજિસ્ટિક્સ માળખા અને ડિજિટલ પહેલોમાં સુધારો o લોજિસ્ટિક્સ માળખા અને ડિજિટલ પહેલોમાં સુધારો .
• રાજકોષીય બહુગુણકો આર્થિક તેજીના સમયની સરખામણીએ આર્થિક કટોકટી દરમિયાન અસામાન્ય પ્રામણમાં વધુ છે • રાજકોષીય બહુગુણકો આર્થિક તેજીના સમયની સરખામણીએ આર્થિક કટોકટી દરમિયાન અસામાન્ય પ્રામણમાં વધુ છે .
• વર્ષ 2011-12ની કિંમતો પર વર્ષ 2018-19માં પૂર્ણ થયેલા છેલ્લાં પાંચ વર્ષ દરમિયાન ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગો ( એફપીઆઇ ) નાં ક્ષેત્રએ આશરે 9.99 ટકાના સરેરાશ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર ( એએજીઆર ) પર વૃદ્ધિ કરી છે , જ્યારે આ ગાળામાં કૃષિ ક્ષેત્રમાં 3.12 ટકા અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં 8.25 ટકાના દરે વૃદ્ધિ થઈ હતી • વર્ષ 2011-12ની કિંમતો પર વર્ષ 2018-19માં પૂર્ણ થયેલા છેલ્લાં પાંચ વર્ષ દરમિયાન ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગો ( એફપીઆઇ ) નાં ક્ષેત્રએ આશરે 9.99 ટકાના સરેરાશ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર ( એએજીઆર ) પર વૃદ્ધિ કરી છે , જ્યારે આ ગાળામાં કૃષિ ક્ષેત્રમાં 3.12 ટકા અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં 8.25 ટકાના દરે વૃદ્ધિ થઈ હતી .
આ ક્ષેત્રમાં વર્ષ 2020-21 ( પ્રથમ આગોતરા અંદાજ ) દરમિયાન સાતત્યપૂર્ણ કિંમતે 3.4 ટકાની વૃદ્ધિ થઈ છે .
2020-21મા અર્થતંત્રની સ્થિતિ : સુક્ષ્મ દ્રષ્ટિ 2020-21 મા અર્થતંત્રની સ્થિતિ : સુક્ષ્મ દ્રષ્ટિ .
આ આવક નાણાકીય વર્ષ 2020-21ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં ગયા વર્ષના સમાન ગાળાની સરખામણીમાં 6.7 ટકા ઘટીને કુલ 35.8 અબજ ડોલર થઈ હતી .
o સપ્ટેમ્બર , 2020ના અંતે ઋણ અદા કરવાનો રેશિયો ( વ્યાજની ચુકવણી સાથે મુદ્દલની પુનઃચુકવણી ) વધીને 9.7 ટકા થયો , જે માર્ચ , 2020ના અંતે 6.5 ટકા હતો o સપ્ટેમ્બર , 2020ના અંતે ઋણ અદા કરવાનો રેશિયો ( વ્યાજની ચુકવણી સાથે મુદ્દલની પુનઃચુકવણી ) વધીને 9.7 ટકા થયો , જે માર્ચ , 2020ના અંતે 6.5 ટકા હતો .
• અતિ નિયમનનું મૂળ કારણ એવો અભિગમ છે જે દરેક સંભવિત પરિણામને ધ્યાનમાં લેવાનો પ્રયાસ કરે છે • અતિ નિયમનનું મૂળ કારણ એવો અભિગમ છે જે દરેક સંભવિત પરિણામને ધ્યાનમાં લેવાનો પ્રયાસ કરે છે .
• કૃષિએ હજુ પણ રાહત માટે આશાનું કિરણ બતાવ્યું છે જ્યારે સંપર્ક આધારિત સેવાઓ , વિનિર્માણ , બાંધકામને સૌથી વધુ અસર થઇ હતી અને એકધારી રિકવરી નોંધાઇ હતી • કૃષિએ હજુ પણ રાહત માટે આશાનું કિરણ બતાવ્યું છે જ્યારે સંપર્ક આધારિત સેવાઓ , વિનિર્માણ , બાંધકામને સૌથી વધુ અસર થઇ હતી અને એકધારી રિકવરી નોંધાઇ હતી .
• એટલે દેશ પર્યાવરણ સંબંધિત લક્ષ્યાંકો તરફ અગ્રેસર હોવાથી ખાસ કરીને નાણાકીય બાબતો મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહેશે • એટલે દેશ પર્યાવરણ સંબંધિત લક્ષ્યાંકો તરફ અગ્રેસર હોવાથી ખાસ કરીને નાણાકીય બાબતો મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહેશે .
• NSOના આગોતરા અનુમાનો અનુસાર , ભારતનો GDP FY 21માં ( - ) 7.7 % ના દરે વધશે તેવું અનુમાન કરવામાં આવે છે - H1 : FY21 સામે H2 : FY21 માં 23.9 % ની મજબૂત પરિણામરૂપી વૃદ્ધિ છે • NSO ના આગોતરા અનુમાનો અનુસાર , ભારતનો GDP FY 21 માં ( - ) 7.7 % ના દરે વધશે તેવું અનુમાન કરવામાં આવે છે - H1 : FY21 સામે H2 : FY21 માં 23.9 % ની મજબૂત પરિણામરૂપી વૃદ્ધિ છે .
o માંગના વેગને આગળ વધારવા માટે અને વધુ રિકવરી માટે રાષ્ટ્રીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાઇપલાઇનની આસપાસમાં કેન્દ્રકૃત જાહેર રોકાણ કાર્યક્રમ o માંગના વેગને આગળ વધારવા માટે અને વધુ રિકવરી માટે રાષ્ટ્રીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાઇપલાઇનની આસપાસમાં કેન્દ્રકૃત જાહેર રોકાણ કાર્યક્રમ .
• ભારતના બદલાતા સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગને સુક્ષ્મ આર્થિક સૂચકાંકો સાથે કોઇ સહસંબંધ નથી અથવા અત્યંત ઓછો છે • ભારતના બદલાતા સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગને સુક્ષ્મ આર્થિક સૂચકાંકો સાથે કોઇ સહસંબંધ નથી અથવા અત્યંત ઓછો છે .
• ઊંચો વૃદ્ધિદર ધરાવતા દેશોમાં વૃદ્ધિના કારણે દેવુ ટકાઉક્ષમ બને છે ; ઓછો વૃદ્ધિ દર ધરાવતા દેશોમાં પ્રાસંગિક દિશાસૂચન અંગે આવી સ્પષ્ટતા જોવા મળી નથી • ઊંચો વૃદ્ધિદર ધરાવતા દેશોમાં વૃદ્ધિના કારણે દેવુ ટકાઉક્ષમ બને છે ; ઓછો વૃદ્ધિ દર ધરાવતા દેશોમાં પ્રાસંગિક દિશાસૂચન અંગે આવી સ્પષ્ટતા જોવા મળી નથી .
• ભારત 6 દિવસમાં 10 લાખ લોકોને રસી આપનારો સૌથી ઝડપી દેશ બની ગયો છે અને પડોશી રાજ્યો તેમજ બ્રાઝિલ માટે અગ્રણી રસી પૂરવઠાકાર તરીકે પણ ઉભરી આવ્યો છે • ભારત 6 દિવસમાં 10 લાખ લોકોને રસી આપનારો સૌથી ઝડપી દેશ બની ગયો છે અને પડોશી રાજ્યો તેમજ બ્રાઝિલ માટે અગ્રણી રસી પૂરવઠાકાર તરીકે પણ ઉભરી આવ્યો છે .
• મહાત્મા ગાંધી નરેગા અંતર્ગત ભથ્થું રૂ.20 વધારીને રૂ.182થી રૂ.202 કરવામાં આવ્યું હતું , જેનો અમલ 1 એપ્રિલ , 2020થી થયો છે • મહાત્મા ગાંધી નરેગા અંતર્ગત ભથ્થું રૂ.20 વધારીને રૂ.182થી રૂ.202 કરવામાં આવ્યું હતું , જેનો અમલ 1 એપ્રિલ , 2020થી થયો છે .
• વિકસિત દેશો દ્વારા આબોહવામાં સુધારો કરવા માટે વર્ષ 2020 સુધીમાં 100 અબજ ડોલર સંયુક્તપણે ઊભા કરવાનો લક્ષ્યાંક હજુ પણ પાર પડે એવું લાગતું નથી • વિકસિત દેશો દ્વારા આબોહવામાં સુધારો કરવા માટે વર્ષ 2020 સુધીમાં 100 અબજ ડોલર સંયુક્તપણે ઊભા કરવાનો લક્ષ્યાંક હજુ પણ પાર પડે એવું લાગતું નથી .
• માહિતીની અસમપ્રમાણતાને કારણે ઉદ્ભવેલી બજારની નિષ્ફળતાને ધ્યાનમાં રાખીને આરોગ્ય સંભાળ ક્ષેત્ર માટે નિયમનકાર અવશ્યપણે ધ્યાનમાં લેવા જોઇએ • માહિતીની અસમપ્રમાણતાને કારણે ઉદ્ભવેલી બજારની નિષ્ફળતાને ધ્યાનમાં રાખીને આરોગ્ય સંભાળ ક્ષેત્ર માટે નિયમનકાર અવશ્યપણે ધ્યાનમાં લેવા જોઇએ .
• આયુષમાન ભારતની સાથે સાથે NHM પર ભાર મૂકવાનું ચાલુ રાખવું જોઇએ • આયુષમાન ભારત ની સાથે સાથે NHM પર ભાર મૂકવાનું ચાલુ રાખવું જોઇએ .
• લૉકડાઉન અને સામાજિક અંતરના માપદંડોએ પહેલાંથી વૈશ્વિક અર્થતંત્રને થંભાવી દીધું છે .
o કુલ અને ટૂંકા ગાળાના ઋણ ( મૂળ અને વ્યાજ સહિત ) માં વિદેશી હૂંડિયામણનો રેશિયો o કુલ અને ટૂંકા ગાળાના ઋણ ( મૂળ અને વ્યાજ સહિત ) માં વિદેશી હૂંડિયામણનો રેશિયો .
• ક્રેડિટ રેટિંગ નાદારીની સંભાવ્યતાનું આલેખન કરે છે અને તેથી પોતાની જવાબદારીઓ સંતોષવા માટેની ઋણદારની ઇચ્છા અને સામર્થ્ય પ્રતિબિંબિત કરે છે : • ક્રેડિટ રેટિંગ નાદારીની સંભાવ્યતાનું આલેખન કરે છે અને તેથી પોતાની જવાબદારીઓ સંતોષવા માટેની ઋણદારની ઇચ્છા અને સામર્થ્ય પ્રતિબિંબિત કરે છે : .
o બિન-પીઓએલ , બિનસોનું અને બિનચાંદીની આયાતની વૃદ્ધિમાં ખાતરો , વનસ્પતિ તેલ , દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ તથા કમ્પ્યુટર હાર્ડવેર અને સંલગ્ન ચીજવસ્તુઓએ સકારાત્મક પ્રદાન કર્યું છે o બિન-પીઓએલ , બિનસોનું અને બિનચાંદીની આયાતની વૃદ્ધિમાં ખાતરો , વનસ્પતિ તેલ , દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ તથા કમ્પ્યુટર હાર્ડવેર અને સંલગ્ન ચીજવસ્તુઓએ સકારાત્મક પ્રદાન કર્યું છે .
• વર્ષ 2020માં સીપીઆઈ મોંઘવારીમાં ગ્રામીણ-શહેરી ફરકમાં ઘટાડો થયો હતોઃ • વર્ષ 2020માં સીપીઆઈ મોંઘવારીમાં ગ્રામીણ-શહેરી ફરકમાં ઘટાડો થયો હતોઃ .
કોવિડ યોદ્ધાઓને સમર્પિત આર્થિક સરવે 2020-21 ના મુખ્ય અંશોનો અહીં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે .
• સપ્ટેમ્બર , 2020ના અંતે ભારતનું બાહ્ય ઋણ 556.2 અબજ હતું – જેમાં માર્ચ , 2020માં પૂર્ણ થયેલા ગાળાની સરખામણીમાં 2.0 અબજ ડોલર ( 0.4 ટકા ) નો ઘટાડો થયો હતો .
• જાહેર આરોગ્ય સંભાળ પાછળ GDPના 1 % ખર્ચ કરવામાં આવતો હતો તે વધીને 2.5-3 % કરવામાં આવ્યો છે જેના કારણે એકંદરે આરોગ્ય સંભાળ પાછળના ખર્ચમાં ખિસ્સામાંથી થતો ખર્ચ 65 % થી ઘટીને 35 % થઇ ગયો છે • જાહેર આરોગ્ય સંભાળ પાછળ GDP ના 1 % ખર્ચ કરવામાં આવતો હતો તે વધીને 2.5-3 % કરવામાં આવ્યો છે જેના કારણે એકંદરે આરોગ્ય સંભાળ પાછળના ખર્ચમાં ખિસ્સામાંથી થતો ખર્ચ 65 % થી ઘટીને 35 % થઇ ગયો છે .
• ભારતના સંદર્ભમાં વિકાસના કારણે દેવું વધુ ટકી શકે છે પરંતુ જરૂરી નથી કે તેનાથી ઉલટી પરિસ્થિતિ હોય : • ભારતના સંદર્ભમાં વિકાસના કારણે દેવું વધુ ટકી શકે છે પરંતુ જરૂરી નથી કે તેનાથી ઉલટી પરિસ્થિતિ હોય : .
• ભારતે ગરીબોને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢવા માટે આર્થિક વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું અવશ્યપણે ચાલુ રાખવું જોઇએ • ભારતે ગરીબોને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢવા માટે આર્થિક વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું અવશ્યપણે ચાલુ રાખવું જોઇએ .
• ઉપરોક્ત બૌદ્ધિક માળખામાં પહેલાંથી જ મજૂર સંહિતાથી માંડીને BPO ક્ષેત્ર પરના આકરા નિયમોને દૂર કરવાના સુધારાની માહિતી આપવામાં આવી છે • ઉપરોક્ત બૌદ્ધિક માળખામાં પહેલાંથી જ મજૂર સંહિતાથી માંડીને BPO ક્ષેત્ર પરના આકરા નિયમોને દૂર કરવાના સુધારાની માહિતી આપવામાં આવી છે .
• એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020 દરમિયાન ચીજવસ્તુઓની કુલ આયાત ( - ) 29.1 ટકા ઘટીને 258.3 અબજ ડોલર થઈ , જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 364.2 અબજ ડોલર હતીઃ • એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020 દરમિયાન ચીજવસ્તુઓની કુલ આયાત ( - ) 29.1 ટકા ઘટીને 258.3 અબજ ડોલર થઈ , જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 364.2 અબજ ડોલર હતીઃ .
કેન્દ્રીય નાણાં અને આર્થિક બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સિતારમણે આજે સંસદમાં આર્થિક સરવે 2020-21 રજૂ કર્યો હતો .
o ચાલુ આવક ( 15.1 ટકા ) ની સરખામણીમાં ચાલુ ચુકવણીમાં તીવ્ર ઘટાડો ( 30.8 ટકા સુધી ) o ચાલુ આવક ( 15.1 ટકા ) ની સરખામણીમાં ચાલુ ચુકવણીમાં તીવ્ર ઘટાડો ( 30.8 ટકા સુધી ) .
• આઇઆઇપીમાં વ્યાપક આધારે આવેલા સુધારાથી નવેમ્બર , 2020માં ( - ) 1.9 ટકાની વૃદ્ધિ થઈ હતી , જે નવેમ્બર , 2019માં 2.1 ટકા હતી અને એપ્રિલ , 2020માં ( - ) 57.3 ટકાને તળિયે પહોંચી ગઈ હતી .
આવિષ્કાર : વધુ રહ્યું છે , પરંતુ ખાસ કરીને ખાનગી ક્ષેત્રોનું વધુ સમર્થન જરૂરી છે આવિષ્કાર : વધુ રહ્યું છે , પરંતુ ખાસ કરીને ખાનગી ક્ષેત્રોનું વધુ સમર્થન જરૂરી છે .
• મહા રસીકરણ કવાયતનો અમલ શરૂ કરવામાં આવ્યો હોવાથી અર્થતંત્ર ફરી સામાન્ય સ્થિતિમાં વધુ નજીક આવી રહ્યું છે : • મહા રસીકરણ કવાયતનો અમલ શરૂ કરવામાં આવ્યો હોવાથી અર્થતંત્ર ફરી સામાન્ય સ્થિતિમાં વધુ નજીક આવી રહ્યું છે : .
o મુખ્ય સીપીઆઇ અને એના પેટાજૂથોમાં મોંઘવારી એપ્રિલથી ઓક્ટોબર , 2020 દરમિયાન મુખ્યત્વે કિંમતમાં નોંધપાત્ર વધારાથી સંચાલિત હતી – જે માટે કોવિડ-19 લોકડાઉનને કારણે શરૂઆતમાં ઊભો થયેલો વિક્ષેપ જવાબદાર હતો o મુખ્ય સીપીઆઇ અને એના પેટાજૂથોમાં મોંઘવારી એપ્રિલથી ઓક્ટોબર , 2020 દરમિયાન મુખ્યત્વે કિંમતમાં નોંધપાત્ર વધારાથી સંચાલિત હતી – જે માટે કોવિડ-19 લોકડાઉનને કારણે શરૂઆતમાં ઊભો થયેલો વિક્ષેપ જવાબદાર હતો .
o એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020 દરમિયાન સરેરાશ 6.6 ટકા તથા ડિસેમ્બર , 2020માં 4.6 ટકા , જે માટે મુખ્યત્વે વર્ષ 2019-20માં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની મોંઘવારીમાં વધારો ( વર્ષ 2019-20માં 6.7 ટકાથી એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020 દરમિયાન 9.1 ટકા , જે માટે શાકભાજીની કિંમતમાં વધારો જવાબદાર હતો ) થયો હતો o એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020 દરમિયાન સરેરાશ 6.6 ટકા તથા ડિસેમ્બર , 2020માં 4.6 ટકા , જે માટે મુખ્યત્વે વર્ષ 2019-20માં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની મોંઘવારીમાં વધારો ( વર્ષ 2019-20માં 6.7 ટકાથી એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020 દરમિયાન 9.1 ટકા , જે માટે શાકભાજીની કિંમતમાં વધારો જવાબદાર હતો ) થયો હતો .
• FY 2020-21ના બીજા અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં સરકારી વપરાશના પીઠબળના કારણે રિકવરી વાર્ષિક તુલનાએ 17 % ના દરે આવશે તેવું અનુમાન છે • FY 2020-21 ના બીજા અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં સરકારી વપરાશના પીઠબળના કારણે રિકવરી વાર્ષિક તુલનાએ 17 % ના દરે આવશે તેવું અનુમાન છે .
o બાહ્ય દેવું સપ્ટેમ્બર 2020 ના અંતે GDP ના ગુણોત્તર તરીકે 21.6 % એ વધ્યું છે જ્યારે માર્ચ 2020 ના અંતે 20.6 % હતુ .
• ત્રણ મહિના માટે આશરે 8 કરોડ પરિવારોને નિઃશુલ્ક ગેસ સીલિન્ડરનું વિતરણ કર્યું • ત્રણ મહિના માટે આશરે 8 કરોડ પરિવારોને નિઃશુલ્ક ગેસ સીલિન્ડરનું વિતરણ કર્યું .
• સરકારે ભારતની ઉત્પાદન ક્ષમતા અને નિકાસને વધારવા માટે આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન હેઠળ 10 મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન સાથે સંબંધિત પ્રોત્સાહક ( પીએલઆઇ ) યોજના જાહેર કરી છેઃ • સરકારે ભારતની ઉત્પાદન ક્ષમતા અને નિકાસને વધારવા માટે આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન હેઠળ 10 મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન સાથે સંબંધિત પ્રોત્સાહક ( પીએલઆઇ ) યોજના જાહેર કરી છેઃ .
• આઇઆઇપી અને આઠ મુખ્ય ઉદ્યોગોની કામગીરીના સૂચકાંકો કોવિડ-પૂર્વેના સ્તર પર પહોંચી ગયા છે • આઇઆઇપી અને આઠ મુખ્ય ઉદ્યોગોની કામગીરીના સૂચકાંકો કોવિડ-પૂર્વેના સ્તર પર પહોંચી ગયા છે .
• સર્વિસ પર્ચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ , રેલ ફ્રેઇટ ટ્રાફિક અને પોર્ટ ટ્રાફિક જેવા મુખ્ય સંકેતોએ લોકડાઉન દરમિયાન તીવ્ર ઘટાડા પછી હવે V આકારનો સુધારો દર્શાવ્યો છે • સર્વિસ પર્ચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ , રેલ ફ્રેઇટ ટ્રાફિક અને પોર્ટ ટ્રાફિક જેવા મુખ્ય સંકેતોએ લોકડાઉન દરમિયાન તીવ્ર ઘટાડા પછી હવે V આકારનો સુધારો દર્શાવ્યો છે .
• છેલ્લાં છ દાયકામાં ભારતના અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે અસાધારણ હરણફાળ ભરી છે : • છેલ્લાં છ દાયકામાં ભારતના અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે અસાધારણ હરણફાળ ભરી છે : .
• ભારત અર્થતંત્રનું વધુ નિયમન કરે છે પરિણામે પ્રક્રિયાના પ્રમાણમાં સારું પાલન થતું હોવા છતાં પણ નિયમનોમાં બિનઅસરકારક થઇ રહ્યાં છે • ભારત અર્થતંત્રનું વધુ નિયમન કરે છે પરિણામે પ્રક્રિયાના પ્રમાણમાં સારું પાલન થતું હોવા છતાં પણ નિયમનોમાં બિનઅસરકારક થઇ રહ્યાં છે .
• ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની કિંમતો સ્થિર જાળવવા માટે લેવામાં આવેલા પગલાં : • ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની કિંમતો સ્થિર જાળવવા માટે લેવામાં આવેલા પગલાં : .
o નાણાકીય વર્ષ 2020-21ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આયાતમાં તીવ્ર ઘટાડો ; ઘટાડાની ગતિ પછીના ત્રિમાસિક ગાળામાં ઓછી થઈ , જે માટે સોના અને ચાંદીની આયાતમાં સકારાત્મક વૃદ્ધિ તથા બિન-પીઓએલ , બિનસોનું અને બિનચાંદીની આયાતમાં ઘટાડો જવાબદાર હતો o નાણાકીય વર્ષ 2020-21ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આયાતમાં તીવ્ર ઘટાડો ; ઘટાડાની ગતિ પછીના ત્રિમાસિક ગાળામાં ઓછી થઈ , જે માટે સોના અને ચાંદીની આયાતમાં સકારાત્મક વૃદ્ધિ તથા બિન-પીઓએલ , બિનસોનું અને બિનચાંદીની આયાતમાં ઘટાડો જવાબદાર હતો .
• આંતરરાષ્ટ્રીય બોન્ડ બજારોમાં સંપૂર્ણ વૃદ્ધિ થવા છતાં 2020ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં ગ્રીન બોન્ડ વર્ષ 2019ની સરખામણીમાં ઓછા ઇશ્યૂ થયા હતા , જે માટે કોવિડ-19 રોગચાળો જવાબદાર હોવાની શક્યતા છે • આંતરરાષ્ટ્રીય બોન્ડ બજારોમાં સંપૂર્ણ વૃદ્ધિ થવા છતાં 2020ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં ગ્રીન બોન્ડ વર્ષ 2019ની સરખામણીમાં ઓછા ઇશ્યૂ થયા હતા , જે માટે કોવિડ-19 રોગચાળો જવાબદાર હોવાની શક્યતા છે .
• મનસુફીમાં ઘટાડવાના હેતુથી નિયમોની જટિલતામાં વધારો , વધુ બિન-પારદર્શી મનસુફીમાં પરિણમે છે • મનસુફીમાં ઘટાડવાના હેતુથી નિયમોની જટિલતામાં વધારો , વધુ બિન-પારદર્શી મનસુફીમાં પરિણમે છે .
• નાણાકીય વર્ષ 2020-21ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં કોવિડ-19 રોગચાળાને પગલે લાગુ લોકડાઉનને કારણે ભારતનાં સેવા ક્ષેત્રની કામગીરીમાં 16 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો , જે માટે આ ક્ષેત્રની અતિ સંપર્કની જરૂરિયાત જવાબદાર હતી • નાણાકીય વર્ષ 2020-21ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં કોવિડ-19 રોગચાળાને પગલે લાગુ લોકડાઉનને કારણે ભારતનાં સેવા ક્ષેત્રની કામગીરીમાં 16 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો , જે માટે આ ક્ષેત્રની અતિ સંપર્કની જરૂરિયાત જવાબદાર હતી .
સામાજિક માળખું , રોજગારી અને માનવ વિકાસ સામાજિક માળખું , રોજગારી અને માનવ વિકાસ .
• ભારતે કન્ટેઇન્મેન્ટ , રાજકોષીય , નાણાકીય અને લાંબાગાળાના માળખાકીય સુધારા એમ ચાર સ્તંભની વ્યૂહનીતિ અપનાવી છે : • ભારતે કન્ટેઇન્મેન્ટ , રાજકોષીય , નાણાકીય અને લાંબાગાળાના માળખાકીય સુધારા એમ ચાર સ્તંભની વ્યૂહનીતિ અપનાવી છે : .
• 33 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 15માં જીવીએમાં ક્ષેત્રનો હિસ્સો 50 ટકાથી વધારે છે તથા દિલ્હી અને ચંદીગઢમાં ખાસ કરીને વધારે સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે ( 85 ટકાથી વધારે ) • 33 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 15માં જીવીએમાં ક્ષેત્રનો હિસ્સો 50 ટકાથી વધારે છે તથા દિલ્હી અને ચંદીગઢમાં ખાસ કરીને વધારે સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે ( 85 ટકાથી વધારે ) .
• આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન સાથે ભારતની જીડીપીના 15 ટકા જેટલું પ્રોત્સાહન પેકેજ જાહેર થયું હતું • આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન સાથે ભારતની જીડીપીના 15 ટકા જેટલું પ્રોત્સાહન પેકેજ જાહેર થયું હતું .
• સદીમાં એકાદ વખત આવતી કટોકટી સામે ભારતનો પરિપકવ નીતિ પ્રતિભાવ લોકશાહીઓને ટૂંકી દૃશ્ટિના નીતિ નિર્માણ ટાળવાનો બોધપાઠ આપે છે અને લાંબાગાળાના લાભો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો ફાયદો બતાવે છે • સદીમાં એકાદ વખત આવતી કટોકટી સામે ભારતનો પરિપકવ નીતિ પ્રતિભાવ લોકશાહીઓને ટૂંકી દૃશ્ટિના નીતિ નિર્માણ ટાળવાનો બોધપાઠ આપે છે અને લાંબાગાળાના લાભો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો ફાયદો બતાવે છે .
• ભારતની વ્યૂહનીતિએ કર્વને સપાટ કરી દીધો છે અને સપ્ટેમબર 2020માં આવેલી ટોચની સ્થિતિને તે પછીના સમયમાં ઘટાડી દીધી છે .
• કોવિડ-19 મહામારીએ આરોગ્ય સંભાળ ક્ષેત્ર અને અન્ય ક્ષેત્રો સાથે તેના આંતરિક જોડાણના મહત્વ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે - તેણે કેવી રીતે આરોગ્ય કટોકટી આર્થિક અને સામાજિક કટોકટીમાં રૂપાંતરિત થઇ જાય તે બતાવ્યું છે • કોવિડ -19 મહામારીએ આરોગ્ય સંભાળ ક્ષેત્ર અને અન્ય ક્ષેત્રો સાથે તેના આંતરિક જોડાણના મહત્વ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે - તેણે કેવી રીતે આરોગ્ય કટોકટી આર્થિક અને સામાજિક કટોકટીમાં રૂપાંતરિત થઇ જાય તે બતાવ્યું છે .
• Q2 માં GDP માં 7.5 % નો ઘટાડો નોંધાયો હોવાથી V- આકારની રિકવરી જોવા મળે અને તમામ મુખ્ય આર્થિક સૂચકાંકોમાં રિકવરી નોંધાઇ છે જ્યારે Q1 માં GDP માં 23.9 % નો ઘટાડો નોંધાયો હતો .
• 2030ના એજન્ડા અંતર્ગત લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા કોઈ પણ વ્યૂહરચનાનો અમલ કરવા એસડીજીનું સ્થાનિકીકરણ અતિ મહત્ત્વપૂર્ણ છે • 2030ના એજન્ડા અંતર્ગત લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવા કોઈ પણ વ્યૂહરચનાનો અમલ કરવા એસડીજીનું સ્થાનિકીકરણ અતિ મહત્ત્વપૂર્ણ છે .
• ભારતીય ચાલુ ખાતાની પુરાંતની સાથે મોટા પાયે મૂડીપ્રવાહને પગલે નાણાકીય વર્ષ 2019-20ના ચોથા ત્રિમાસિક ગાળામાં બીઓપી ( બેલેન્સ ઓફ પેમેન્ટ ) પુરાંત થઈ છે .
• ભારતની જીવીએમાં સેવા ક્ષેત્રનો હિસ્સો 54 ટકાથી વદારે છે અને ભારતમાં કુલ એફડીઆઈમાં આશરે ચાર પંચમાંશ એટલે કે 80 ટકા છે • ભારતની જીવીએમાં સેવા ક્ષેત્રનો હિસ્સો 54 ટકાથી વદારે છે અને ભારતમાં કુલ એફડીઆઈમાં આશરે ચાર પંચમાંશ એટલે કે 80 ટકા છે .
• સપ્ટેમ્બરમાં ટોચની સ્થિતિ પછી , ભારતમાં લોકોના આવનજાવનમાં વધારો થવા છતાં દૈનિક કેસોમાં ઘટાડાનો અનન્ય અનુભવ જોવા મળ્યો છે • સપ્ટેમ્બરમાં ટોચની સ્થિતિ પછી , ભારતમાં લોકોના આવનજાવનમાં વધારો થવા છતાં દૈનિક કેસોમાં ઘટાડાનો અનન્ય અનુભવ જોવા મળ્યો છે .
• ઊંચા એફડીઆઇ અને એફપીઆઈ પ્રવાહને પગલે મૂડી ખાતામાં સંતુલન ઊભું થયું છે : • ઊંચા એફડીઆઇ અને એફપીઆઈ પ્રવાહને પગલે મૂડી ખાતામાં સંતુલન ઊભું થયું છે : .
• વેપારવાણિજ્ય કરવાના રિપોર્ટ ( ડીબીઆર ) મુજબ , ભારતે વર્ષ 2019 માટે વેપારવાણિજ્યને સરળ કરવા ( ઇઓડીબી ) માં વર્ષ 2020માં સુધરીને 63મું થયું હતું , જે વર્ષ 2018માં 77મું હતું • વેપારવાણિજ્ય કરવાના રિપોર્ટ ( ડીબીઆર ) મુજબ , ભારતે વર્ષ 2019 માટે વેપારવાણિજ્યને સરળ કરવા ( ઇઓડીબી ) માં વર્ષ 2020માં સુધરીને 63મું થયું હતું , જે વર્ષ 2018માં 77મું હતું .
o નાણાકીય નીતિ ટ્રાન્સમિશન અવરોધો દૂર કરતી વખતે અનુકૂળ નાણાકીય નીતિના કારણે પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રવાહિતા સુનિશ્ચિત થઇ છે અને ઋણધારકોને તાકીદની રાહત મળી છે o નાણાકીય નીતિ ટ્રાન્સમિશન અવરોધો દૂર કરતી વખતે અનુકૂળ નાણાકીય નીતિના કારણે પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રવાહિતા સુનિશ્ચિત થઇ છે અને ઋણધારકોને તાકીદની રાહત મળી છે .
• કોવિડ-19 મહામારીના કારણે વૈશ્વિક આર્થિક પડતી આવી છે જે વૈશ્વિક આર્થિક કટોકટીથી અત્યાર સુધીમાં સૌથી તીવ્ર મંદી પૈકી એક છે .
• સેન્સેક્સ અને નિફ્ટીમાં તેજીના કારણે ઓક્ટોબર 2010 પછી પહેલી વખત GDP રેશિયોમાં ભારતની બજાર મૂડી 100 % નો આંકડો વટાવી ગઇ છે .
જય હો ! PM ‘ JAY ’ ની શરૂઆત અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત પરિણામો જય હો ! PM ‘ JAY ’ ની શરૂઆત અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત પરિણામો .
• નાણાકીય વર્ષ 2020-21 દરમિયાન ડિપોઝિટ અને ધિરાણના નીચા નીચા નીતિગત દરે નાણાકીય પ્રવાહમાં સુધારો થયો • નાણાકીય વર્ષ 2020-21 દરમિયાન ડિપોઝિટ અને ધિરાણના નીચા નીચા નીતિગત દરે નાણાકીય પ્રવાહમાં સુધારો થયો .
• એકંદરે પાઇનું વિસ્તરણ – વિકાસશિલ અર્થતંત્રમાં પુનર્વિતરણ માત્ર ત્યારે જ વ્યવહારુ છે જ્યારે અર્થતંત્રનો વિકાસ પાઇ સ્વરૂપે થતો હોય • એકંદરે પાઇનું વિસ્તરણ – વિકાસશિલ અર્થતંત્રમાં પુનર્વિતરણ માત્ર ત્યારે જ વ્યવહારુ છે જ્યારે અર્થતંત્રનો વિકાસ પાઇ સ્વરૂપે થતો હોય .
o ભારતનું ચુકવણી કરવાનું સામર્થ્ય ઓછા વિદેશી ચલણ પ્રભાવિત દેવા અને વિદેશી હુંડિયામણ પરથી આંકી શકાય છે o ભારતનું ચુકવણી કરવાનું સામર્થ્ય ઓછા વિદેશી ચલણ પ્રભાવિત દેવા અને વિદેશી હુંડિયામણ પરથી આંકી શકાય છે .
o આ નિયમમાં માત્ર ચીન અને ભારત જ અપવાદ છે - ચીનને 2005મા A-/A2 રેટિંગ આપવામાં આવ્યું હતું અને હવે ભારતને BBB-/Baa3 રેટિંગ આપવામાં આવ્યું છે o આ નિયમમાં માત્ર ચીન અને ભારત જ અપવાદ છે - ચીનને 2005 મા A-/A2 રેટિંગ આપવામાં આવ્યું હતું અને હવે ભારતને BBB-/Baa3 રેટિંગ આપવામાં આવ્યું છે .
આ ક્ષેત્રમાં વર્ષ 2020-21 ( પ્રથમ આગોતરા અંદાજ ) દરમિયાન સાતત્યપૂર્ણ કિંમતે 3.4 ટકાની વૃદ્ધિ થઈ છે • ભારતના કૃષિ ( અને આનુષંગિક ક્ષેત્રો ) ક્ષેત્રએ એની ક્ષમતા પ્રદર્શિત કરી છે અને એ પણ કોવિડ-19 પ્રેરિત લોકડાઉન વચ્ચે .
• સરકારી વપરાશ અને ચોખ્ખી નિકાસના કારણે વૃદ્ધિને વધુ નીચે તરફ જવા સામે આધાર મળ્યો છે જ્યારે રોકાણ અને વપરાશના કારણે તેને ઉર્ધ્વ દિશામાં પાછી ઉપર લાવી શકાઇ છે • સરકારી વપરાશ અને ચોખ્ખી નિકાસના કારણે વૃદ્ધિને વધુ નીચે તરફ જવા સામે આધાર મળ્યો છે જ્યારે રોકાણ અને વપરાશના કારણે તેને ઉર્ધ્વ દિશામાં પાછી ઉપર લાવી શકાઇ છે .
• જાન્યુઆરી , 2019થી માર્ચ , 2020ના સમયગાળા દરમિયાન વર્કફોર્સનો મોટો હિસ્સો નિયમિત વેતન/પગારદાર તરીકે સંકળાયેલો હતો ( પીએલએફએસના ત્રિમાસિક સર્વે મુજબ ) • જાન્યુઆરી , 2019થી માર્ચ , 2020ના સમયગાળા દરમિયાન વર્કફોર્સનો મોટો હિસ્સો નિયમિત વેતન/પગારદાર તરીકે સંકળાયેલો હતો ( પીએલએફએસના ત્રિમાસિક સર્વે મુજબ ) .
• વર્ષ 2010-11માં બંદરો પર શિપિંગ ટર્નએરાઉન્ડ ટાઇમ 4.67 દિવસથી ઘટીને વર્ષ 2019-20માં લગભગ અડધો એટલે કે 2.62 દિવસ થઈ ગયો • વર્ષ 2010-11માં બંદરો પર શિપિંગ ટર્નએરાઉન્ડ ટાઇમ 4.67 દિવસથી ઘટીને વર્ષ 2019-20માં લગભગ અડધો એટલે કે 2.62 દિવસ થઈ ગયો .
• ભારતની વૃદ્ધિની સંભાવનાઓને ધ્યાનમાં લેતા , સૌથી ખરાબ પરિદૃશ્યમાં પણ દેવાની ટકાઉક્ષમતાથી સમસ્યાની શક્યતા જણાતી નથી • ભારતની વૃદ્ધિની સંભાવનાઓને ધ્યાનમાં લેતા , સૌથી ખરાબ પરિદૃશ્યમાં પણ દેવાની ટકાઉક્ષમતાથી સમસ્યાની શક્યતા જણાતી નથી .
• ખાદ્ય મોંઘવારીએ સંપૂર્ણ સીપીઆઇ-સીમાં વધારો કર્યો છે , જે માટે સૂચકાંકમાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓમાં પ્રમાણમાં વધારે ભાર જવાબદાર છે • ખાદ્ય મોંઘવારીએ સંપૂર્ણ સીપીઆઇ-સીમાં વધારો કર્યો છે , જે માટે સૂચકાંકમાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓમાં પ્રમાણમાં વધારે ભાર જવાબદાર છે .
• એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020માં ભારતની ચીજવસ્તુઓની નિકાસ 15.7 ટકા ઘટીને 200.8 અબજ ડોલર થઈ , જે એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2019માં 238.3 અબજ ડોલર હતી • એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020માં ભારતની ચીજવસ્તુઓની નિકાસ 15.7 ટકા ઘટીને 200.8 અબજ ડોલર થઈ , જે એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2019માં 238.3 અબજ ડોલર હતી .
• પૂરવઠા બાજુએ , સકલ મૂલ્ય વર્ધિત ( GVA ) વૃદ્ધિ FY 21માં -7.2 % નિર્ધારિત કરવામાં અાવી છે જ્યારે FY 20માં તે 3.9 % હતી : • પૂરવઠા બાજુએ , સકલ મૂલ્ય વર્ધિત ( GVA ) વૃદ્ધિ FY 21 માં -7.2 % નિર્ધારિત કરવામાં અાવી છે જ્યારે FY 20 માં તે 3.9 % હતી : .
o એપ્રિલથી ડિસેમ્બર દરમિયાન એફપીઆઇનો ચોખ્ખો પ્રવાહ 28.5 અબજ ડોલર , જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 12.3 અબજ ડોલર હતો o એપ્રિલથી ડિસેમ્બર દરમિયાન એફપીઆઇનો ચોખ્ખો પ્રવાહ 28.5 અબજ ડોલર , જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 12.3 અબજ ડોલર હતો .
o ભારતમાં , દેવા પર વ્યાજ દર વૃદ્ધિ દર કરતાં ઓછો છે - માપદંડો અનુસાર , અપવાદ અનુસાર નહીં o ભારતમાં , દેવા પર વ્યાજ દર વૃદ્ધિ દર કરતાં ઓછો છે - માપદંડો અનુસાર , અપવાદ અનુસાર નહીં .
• વિશ્વના પાંચમા સૌથી મોટા અર્થતંત્રને ક્યારેય સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગ્સમાં રોકાણ ગ્રેડ ( BBB-/Baa3 ) ના નબળા પગથિયાં તરીકે રેટિંગ આપવામાં આવ્યું નથી : • વિશ્વના પાંચમા સૌથી મોટા અર્થતંત્રને ક્યારેય સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગ્સમાં રોકાણ ગ્રેડ ( BBB-/Baa3 ) ના નબળા પગથિયાં તરીકે રેટિંગ આપવામાં આવ્યું નથી : .
o એપ્રિલથી ઓક્ટોબર , 2020 દરમિયાન એફડીઆઇનો પ્રવાહ 27.5 અબજ ડોલર : નાણાકીય વર્ષ 2019-20ના પ્રથમ સાત મહિનાની સરખામણીમાં 14.8 ટકા વધારે o એપ્રિલથી ઓક્ટોબર , 2020 દરમિયાન એફડીઆઇનો પ્રવાહ 27.5 અબજ ડોલર : નાણાકીય વર્ષ 2019-20ના પ્રથમ સાત મહિનાની સરખામણીમાં 14.8 ટકા વધારે .
• આયાત નીતિમાં સાતત્યતા પર વિશેષ ધ્યાન : • આયાત નીતિમાં સાતત્યતા પર વિશેષ ધ્યાન : .
• આઇઆઇપીના આંકડાએ પુષ્ટિ કરી છે કે , દેશમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં V આકારનો મજબૂત સુધારો થઈ રહ્યો છે .
• વર્ષ 2021 સુધી સીઓપી26ને મોકૂફ રાખવાથી વાટાઘાટો માટે ઓછો સમય મળશે અને વર્ષ 2025ના લક્ષ્યાંકો જણાવવા માટે પુરાવા આધારિત અન્ય કામ માટે પણ ઓછો સમય પ્રાપ્ત થશે • વર્ષ 2021 સુધી સીઓપી26ને મોકૂફ રાખવાથી વાટાઘાટો માટે ઓછો સમય મળશે અને વર્ષ 2025ના લક્ષ્યાંકો જણાવવા માટે પુરાવા આધારિત અન્ય કામ માટે પણ ઓછો સમય પ્રાપ્ત થશે .
o સમીક્ષા હેઠળના સમયગાળા દરમિયાન નિકાસમાં પેટ્રોલિયમ , ઓઇલ અને લ્યુબ્રિકન્ટ્સ ( પીઓએલ ) ની નિકાસમાં નકારાત્મક પ્રદાન કર્યું છે o સમીક્ષા હેઠળના સમયગાળા દરમિયાન નિકાસમાં પેટ્રોલિયમ , ઓઇલ અને લ્યુબ્રિકન્ટ્સ ( પીઓએલ ) ની નિકાસમાં નકારાત્મક પ્રદાન કર્યું છે .
o લાંબા ગાળાની લક્ષિત રેપો કામગીરીઓ o લાંબા ગાળાની લક્ષિત રેપો કામગીરીઓ .
• તેનો ઉપાય એ છે કે , નિયમોના વધુ સરળીકરણ અને વધુ દેખરેખમાં ધ્યાન આપવું જે પરિભાષા પ્રમાણે , વધુ મનસુફી સૂચવે છે • તેનો ઉપાય એ છે કે , નિયમોના વધુ સરળીકરણ અને વધુ દેખરેખમાં ધ્યાન આપવું જે પરિભાષા પ્રમાણે , વધુ મનસુફી સૂચવે છે .
આરબીઆઈએ વિવિધ પરંપરાગત અને બિનપરંપરાગત પગલાં લીધા હતાં , જેમ કેઃ • નાણાકીય વર્ષ 2020-21માં વ્યવસ્થિત નાણાકીય પ્રવાહ અત્યાર સુધી પુરાંત જળવાઈ રહ્યો છે .
• પર્યાવરણને અનુકૂળ વિકાસ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં ઉચ્ચ સ્તરીય રાજકીય મંચ ( એચએલપીએફ ) સમક્ષ સ્વૈચ્છિક રાષ્ટ્રીય સમીક્ષા ( વીએનઆર ) રજૂ થઈ હતી • પર્યાવરણને અનુકૂળ વિકાસ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રનાં ઉચ્ચ સ્તરીય રાજકીય મંચ ( એચએલપીએફ ) સમક્ષ સ્વૈચ્છિક રાષ્ટ્રીય સમીક્ષા ( વીએનઆર ) રજૂ થઈ હતી .
• અનપેક્ષિત કોવિડ-19 રોગચાળાની કટોકટી આવી છતાં વિકાસલક્ષી વ્યૂહરચનામાં પર્યાવરણને અનુકૂળ વિકાસ હાર્દરૂપ બની રહ્યો છે • અનપેક્ષિત કોવિડ-19 રોગચાળાની કટોકટી આવી છતાં વિકાસલક્ષી વ્યૂહરચનામાં પર્યાવરણને અનુકૂળ વિકાસ હાર્દરૂપ બની રહ્યો છે .
• વર્તમાન કિંમત પર દેશનાં કુલ સંવર્ધિત મૂલ્ય ( જીવીએ ) માં કૃષિ અને આનુષંગિક ક્ષેત્રનો હિસ્સો વર્ષ 2019-20 માટે 17.8 ટકા ( સીએસઓ-રાષ્ટ્રીય આવકનો કામચલાઉ અંદાજ , 29 મે , 2020 ) • વર્તમાન કિંમત પર દેશનાં કુલ સંવર્ધિત મૂલ્ય ( જીવીએ ) માં કૃષિ અને આનુષંગિક ક્ષેત્રનો હિસ્સો વર્ષ 2019-20 માટે 17.8 ટકા ( સીએસઓ-રાષ્ટ્રીય આવકનો કામચલાઉ અંદાજ , 29 મે , 2020 ) .
• ડિસેમ્બર , 2020માં પીએમ-કિસાન યોજના અંતર્ગત નાણાકીય સહાયના 7મા હપ્તા પેટે દેશના 9 કરોડ ખેડૂત પરિવારોના બેંક ખાતાઓમાં સીધા રૂ.18000 કરોડની રકમ જમા થઈ છે • ડિસેમ્બર , 2020માં પીએમ-કિસાન યોજના અંતર્ગત નાણાકીય સહાયના 7મા હપ્તા પેટે દેશના 9 કરોડ ખેડૂત પરિવારોના બેંક ખાતાઓમાં સીધા રૂ.18000 કરોડની રકમ જમા થઈ છે .
• ભારતનું વિદેશી હૂંડિયામણ 08 જાન્યુઆરી , 2021ના રોજ અત્યાર સુધીના સર્વોચ્ચ સ્તર 586.1 અબજ અમેરિકન ડોલરની સપાટીને આંબી ગયું હતું .
o બિન-પીઓએલ નિકાસની અંદર કૃષિ અને આનુષંગિક ઉત્પાદનો , દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ તથા ઓર અને ખનીજોમાં રેકોર્ડ વધારો થયો o બિન-પીઓએલ નિકાસની અંદર કૃષિ અને આનુષંગિક ઉત્પાદનો , દવાઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ તથા ઓર અને ખનીજોમાં રેકોર્ડ વધારો થયો .
• અન્ય આધુનિક અર્થતંત્રોથી વિપરિત , ભારતમાં અસમાનતા અને માથા દીઠ આવક ( વિકાસ ) બંનેને સોશિયો-ઇકોમોમિક સૂચકાંકો સાથેનો સંબંધ એકસમાન છે • અન્ય આધુનિક અર્થતંત્રોથી વિપરિત , ભારતમાં અસમાનતા અને માથા દીઠ આવક ( વિકાસ ) બંનેને સોશિયો - ઇકોમોમિક સૂચકાંકો સાથેનો સંબંધ એકસમાન છે .
• પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના વાર્ષિક ધોરણે 5.5 કરોડથી વધારે ખેડૂત અરજીઓને આવરી લેશે • પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના વાર્ષિક ધોરણે 5.5 કરોડથી વધારે ખેડૂત અરજીઓને આવરી લેશે .
• રૂપિયાનાં મૂલ્યમાં વધારો /અવમૂલ્યન : • રૂપિયાનાં મૂલ્યમાં વધારો / અવમૂલ્યન : .
o સકારાત્મક આધારભૂત અસર સાથે મોટા ભાગના પેટાજૂથો માટે નવેમ્બર , 2020 સુધીમાં કિંમતમાં મધ્યમ ઘટાડા સાથે મોંઘવારીને ઓછી કરવામાં મદદ મળી હતી o સકારાત્મક આધારભૂત અસર સાથે મોટા ભાગના પેટાજૂથો માટે નવેમ્બર , 2020 સુધીમાં કિંમતમાં મધ્યમ ઘટાડા સાથે મોંઘવારીને ઓછી કરવામાં મદદ મળી હતી .
o ચોખ્ખી FPI આવક નવેમ્બર 2020માં US $ 9.8 બિલિયનના સર્વાધિક માસિક આંકડાએ નોંધાઇ છે કારણ કે , રોકાણકારોમાં જોખમ લેવાની ભૂખ ફરી જાગી છે o ચોખ્ખી FPI આવક નવેમ્બર 2020 માં US $ 9.8 બિલિયનના સર્વાધિક માસિક આંકડા એ નોંધાઇ છે કારણ કે , રોકાણકારોમાં જોખમ લેવાની ભૂખ ફરી જાગી છે .
• ભારતનો વાસ્તવિક GDP FY 2021-22માં વિક્રમી 11.0 % અને નજીવો GDP 15.4 % ના દરે વધશે - જે સ્વતંત્રતા પછી અત્યાર સુધીમાં સર્વાધિક છે : • ભારતનો વાસ્તવિક GDP FY 2021-22 માં વિક્રમી 11.0 % અને નજીવો GDP 15.4 % ના દરે વધશે - જે સ્વતંત્રતા પછી અત્યાર સુધીમાં સર્વાધિક છે : .
• ભારતીય સ્ટાર્ટ-અપ ઇકોસિસ્ટમે કોવિડ-19 રોગચાળા વચ્ચે સારી પ્રગતિ કરી છે , અત્યારે દેશમાં 38 યુનિકોર્ન્સ છે – ગયા વર્ષના યુનિકોર્નની યાદીમાં રેકોર્ડ 12 સ્ટાર્ટ-અપનો વધારો થયો છે • ભારતીય સ્ટાર્ટ-અપ ઇકોસિસ્ટમે કોવિડ-19 રોગચાળા વચ્ચે સારી પ્રગતિ કરી છે , અત્યારે દેશમાં 38 યુનિકોર્ન્સ છે – ગયા વર્ષના યુનિકોર્નની યાદીમાં રેકોર્ડ 12 સ્ટાર્ટ-અપનો વધારો થયો છે .
• આબોહવામાં પરિવર્તન પર રાષ્ટ્રીય કાર્યયોજના ( એનએપીસીસી ) અંતર્ગત આઠ રાષ્ટ્રીય અભિયાનો આબોહવાના જોખમો પર સજ્જતા , એની અસર ઘટાડવા અને વિવિધ ફેરફારોને સ્વીકારવાના ઉદ્દેશો પર કેન્દ્રિત છે • આબોહવામાં પરિવર્તન પર રાષ્ટ્રીય કાર્યયોજના ( એનએપીસીસી ) અંતર્ગત આઠ રાષ્ટ્રીય અભિયાનો આબોહવાના જોખમો પર સજ્જતા , એની અસર ઘટાડવા અને વિવિધ ફેરફારોને સ્વીકારવાના ઉદ્દેશો પર કેન્દ્રિત છે .
o ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલી પ્રોત્સાહક ( પીએલઆઇ ) યોજના o ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલી પ્રોત્સાહક ( પીએલઆઇ ) યોજના .
• આ વ્યૂહનીતિ હેન્સેન એન્ડ સાર્જન્ટ ( 2001 ) ના નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા સંશોધન પરથી પણ પ્રેરિત હતી : આ નીતિ જ્યારે અનિશ્ચિતતા તેના સર્વોપરી સ્તરે હોય તેવા સૌથી ખરાબ પરિદ્રશ્યમાં જાનહાનિને લઘુતમ સ્તરે લાવવા પર કેન્દ્રિત હતી .
• આયાતમાં ઘટાડો થવાથી ચીન અને અમેરિકા સાથે વેપારી સંતુલનમાં સુધારો થયો • આયાતમાં ઘટાડો થવાથી ચીન અને અમેરિકા સાથે વેપારી સંતુલનમાં સુધારો થયો .
શું ભારતનું સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગ તેની મૂળભૂતતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે ? ના ! શું ભારતનું સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગ તેની મૂળભૂતતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે ? ના ! .
• કોવિડ-19 રોગચાળાને પગલે વૈશ્વિક વેપારમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો , ઉપભોક્તા ચીજવસ્તુઓની કિંમતમાં ઘટાડો થયો અને બાહ્ય નાણાકીય સ્થિતિસંજોગોમાં સંકોચન થવાથી ચાલુ ખાતાની ખાધ અને વિવિધ દેશોના ચલણો પર અસર થઈ • કોવિડ-19 રોગચાળાને પગલે વૈશ્વિક વેપારમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો , ઉપભોક્તા ચીજવસ્તુઓની કિંમતમાં ઘટાડો થયો અને બાહ્ય નાણાકીય સ્થિતિસંજોગોમાં સંકોચન થવાથી ચાલુ ખાતાની ખાધ અને વિવિધ દેશોના ચલણો પર અસર થઈ .
o સેવા ક્ષેત્ર , વપરાશ અને રોકાણમાં મજબૂત રિકવરીની આશા ફરી જાગૃત થઇ છે o સેવા ક્ષેત્ર , વપરાશ અને રોકાણમાં મજબૂત રિકવરીની આશા ફરી જાગૃત થઇ છે .
• જૂન , 2020થી નવેમ્બર , 2020 વચ્ચે થાળીનો ખર્ચ વધ્યો હતો , જોકે ડિસેમ્બર મહિનામાં તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો , જે ઘણી આવશ્યક ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની કિંમતોમાં ઘટાડાને પ્રતિબિંબિત કરે છે • જૂન , 2020થી નવેમ્બર , 2020 વચ્ચે થાળીનો ખર્ચ વધ્યો હતો , જોકે ડિસેમ્બર મહિનામાં તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો , જે ઘણી આવશ્યક ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની કિંમતોમાં ઘટાડાને પ્રતિબિંબિત કરે છે .
• 17 વર્ષના ગાળા પછી ભારતનું વાર્ષિક ચાલુ ખાતું પુરાંત સાથે બંધ થયું • 17 વર્ષના ગાળા પછી ભારતનું વાર્ષિક ચાલુ ખાતું પુરાંત સાથે બંધ થયું .
o નિકાસ થયેલા ઉત્પાદનો પર વેરા અને કરવેરાની છૂટ ( આરઓડીટીઇપી ) o નિકાસ થયેલા ઉત્પાદનો પર વેરા અને કરવેરાની છૂટ ( આરઓડીટીઇપી ) .
વર્ષ 2020-21 માટે લક્ષ્યાંક રૂ.15 , 00 , 000 કરોડ હતો અને 30 નવેમ્બર , 2020 સુધી કુલ 9 , 73 , 517.80 કરોડ ધિરાણનું વિતરણ થયું હતું : .
• સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગ પદ્ધતિ વધુ પારદર્શક , ઓછી વિષય લક્ષી હોવી જોઇએ અને બહેતર સંવાદી હોવી જોઇએ જેથી અર્થતંત્રની મૂળભૂતતાને પ્રતિબિંબિત કરી શકાય • સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગ પદ્ધતિ વધુ પારદર્શક , ઓછી વિષય લક્ષી હોવી જોઇએ અને બહેતર સંવાદી હોવી જોઇએ જેથી અર્થતંત્રની મૂળભૂતતાને પ્રતિબિંબિત કરી શકાય .
• ખાનગી હસ્તાંતરણની ચોખ્ખી આવક , જે મુખ્યત્વે વિદેશમાં કામ કરતાં ભારતીયો દ્વારા રેમિટન્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે .
સદીમાં એકાદ વખત આવતી કટોકટી દરમિયાન જીવન અને આજીવિકા બંને બચાવવા .
• 6.85 કરોડ કુટુંબોને ટેકો આપતા 63 લાખ મહિલા સ્વયંસહાય જૂથો માટે જામીનમુક્ત ધિરાણની મર્યાદા રૂ.10 લાખથી વધારીને રૂ.20 લાખ કરવામાં આવી છે • 6.85 કરોડ કુટુંબોને ટેકો આપતા 63 લાખ મહિલા સ્વયંસહાય જૂથો માટે જામીનમુક્ત ધિરાણની મર્યાદા રૂ.10 લાખથી વધારીને રૂ.20 લાખ કરવામાં આવી છે .
o 2020મા ઉભરતા બજારોમાં ઇક્વિટી FII આવક મેળવનારો ભારત એકમાત્ર દેશ હતો o 2020 મા ઉભરતા બજારોમાં ઇક્વિટી FII આવક મેળવનારો ભારત એકમાત્ર દેશ હતો .
• એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020માં ભારતની ચીજવસ્તુઓના વેપારની ખાધ 57.5 અબજ ડોલર જેટલી નીચી , જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 125.9 અબજ ડોલર હતી • એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2020માં ભારતની ચીજવસ્તુઓના વેપારની ખાધ 57.5 અબજ ડોલર જેટલી નીચી , જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 125.9 અબજ ડોલર હતી .
• સક્રિય રાજકોષીય નીતિ દ્વારા સુનિશ્ચિત થાય છે કે , ઉત્પાદન ક્ષમતાની હાનિને મર્યાદિત કરીને સુધારાઓનો સંપૂર્ણ લાભ લેવામાં આવી રહ્યો છે • સક્રિય રાજકોષીય નીતિ દ્વારા સુનિશ્ચિત થાય છે કે , ઉત્પાદન ક્ષમતાની હાનિને મર્યાદિત કરીને સુધારાઓનો સંપૂર્ણ લાભ લેવામાં આવી રહ્યો છે .
• ફરી શરૂ કરવામાં આવેલી આંતર અને અંતર રાજ્ય હેરફેર અને વિક્રમી ઊંચાઇએ માસિક GST એકત્રીકરણે ઔદ્યોગિક અને વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓમાં અનલૉકિંગ થતું હોવાનું અંકિત કર્યું છે • ફરી શરૂ કરવામાં આવેલી આંતર અને અંતર રાજ્ય હેરફેર અને વિક્રમી ઊંચાઇએ માસિક GST એકત્રીકરણે ઔદ્યોગિક અને વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓમાં અનલૉકિંગ થતું હોવાનું અંકિત કર્યું છે .
• કોવિડ મહામારીએ માંગ અને પૂરવઠા બંને પર વિપરિત અસર પાડી છે : • કોવિડ મહામારીએ માંગ અને પૂરવઠા બંને પર વિપરિત અસર પાડી છે : .
• વહેલી તકે , સઘન લૉકડાઉનના કારણે લોકોના જીવન બચાવવામાં અને મધ્યમ તેમજ લાંબાગાળામાં આર્થિક પુન : રુત્થાન દ્વારા આજીવિકા બચાવવામાં બંને પક્ષે લાભની વ્યૂહનીતિ પૂરી પાડી છે .
• ડેટા નેટવર્ક , કમ્પ્યુટર , લેપ્ટોપ , સ્માર્ટ ફોન વગેરે જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોની સુલભતાનું મહત્ત્વ વધી ગયું છે , જે માટે રોગચાળા દરમિયાન ઓનલાઇન શિક્ષણ અને રિમોટ વર્કિંગ જવાબદાર હતું • ડેટા નેટવર્ક , કમ્પ્યુટર , લેપ્ટોપ , સ્માર્ટ ફોન વગેરે જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોની સુલભતાનું મહત્ત્વ વધી ગયું છે , જે માટે રોગચાળા દરમિયાન ઓનલાઇન શિક્ષણ અને રિમોટ વર્કિંગ જવાબદાર હતું .
• ભારતનાં રાષ્ટ્રીય સ્તરે નિર્ધારિત પ્રદાન ( એનડીસી ) માં જણાવવામાં આવ્યું છે કે , આબોહવામાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવવા માટે નાણાં મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રેરકબળ છે • ભારતનાં રાષ્ટ્રીય સ્તરે નિર્ધારિત પ્રદાન ( એનડીસી ) માં જણાવવામાં આવ્યું છે કે , આબોહવામાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવવા માટે નાણાં મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રેરકબળ છે .
• પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના : • પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના : .
o મહામારીના કારણે ક્ષણિક આંચકાનો ભોગ બનેલી GDP વૃદ્ધિ ફરી પાછી પ્રાપ્ત થઇ જશે .
• નાણાકીય વર્ષ 2019-20માં એફડીઆઇનો પ્રવાહ 49.98 અબજ ડોલર હતો , જે નાણાકીય વર્ષ 2018-19માં 44.37 અબજ ડોલર હતોઃ • નાણાકીય વર્ષ 2019-20માં એફડીઆઇનો પ્રવાહ 49.98 અબજ ડોલર હતો , જે નાણાકીય વર્ષ 2018-19માં 44.37 અબજ ડોલર હતોઃ .
• સક્રિય , પ્રતિ-ચક્રીય રાજકોષીય નીતિ - રાજકોષીય ગેરજવાબદારીનું આહ્વાન નથી , પરંતુ જેણે રાજકોષીય નીતિ સામે અસપ્રમાણ પૂર્વગ્રહ ઉભો કર્યો છે તેવા બૌદ્ધિક એન્કરિંગને તોડવા માટે છે • સક્રિય , પ્રતિ - ચક્રીય રાજકોષીય નીતિ - રાજકોષીય ગેરજવાબદારીનું આહ્વાન નથી , પરંતુ જેણે રાજકોષીય નીતિ સામે અસપ્રમાણ પૂર્વગ્રહ ઉભો કર્યો છે તેવા બૌદ્ધિક એન્કરિંગને તોડવા માટે છે .
• ભારતમાં આરોગ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અવશ્યપણે ચપળ હોવું જોઇએ જેથી મહામારી સામે પ્રતિભાવ આપી શકાય - આરોગ્ય નીતિ અવશ્યપણે ' મુખ્યતા પૂર્વગ્રહ ' ને આભારી ન થવી જોઇએ .
• ભારતમાં નકારાત્મક IRGD – ઓછા વ્યાજ દરના કારણે નહીં પરંતુ વધુ મોટા વૃદ્ધિદરના કારણે - જેનાથી રાજકોષીય નીતિ પર ચર્ચા જાગી છે , જેમાં ખાસ કરીને વૃદ્ધિના ઘટાડા અને આર્થિક કટોકટીના સમયમાં આમ બન્યું છે • ભારતમાં નકારાત્મક IRGD – ઓછા વ્યાજ દરના કારણે નહીં પરંતુ વધુ મોટા વૃદ્ધિદરના કારણે - જેનાથી રાજકોષીય નીતિ પર ચર્ચા જાગી છે , જેમાં ખાસ કરીને વૃદ્ધિના ઘટાડા અને આર્થિક કટોકટીના સમયમાં આમ બન્યું છે .
• ભારતના કૃષિ ( અને આનુષંગિક ક્ષેત્રો ) ક્ષેત્રએ એની ક્ષમતા પ્રદર્શિત કરી છે અને એ પણ કોવિડ-19 પ્રેરિત લોકડાઉન વચ્ચે .
• CPI ફુગાવાને નરમ પાડતા તાજેતરમાં પૂરવઠા બાજુએ આવતા અવરોધમાં સરળતા પ્રતિબિંબિત થાય છે જેનાથી ખાદ્ય ફુગાવાને અસર થઇ છે • CPI ફુગાવાને નરમ પાડતા તાજેતરમાં પૂરવઠા બાજુએ આવતા અવરોધમાં સરળતા પ્રતિબિંબિત થાય છે જેનાથી ખાદ્ય ફુગાવાને અસર થઇ છે .
• આર્થિક વિકાસના કારણે અસમાનતાની તુલનાએ ગરીબી નિવારણ પર વધુ મોટી અસર પડે છે • આર્થિક વિકાસના કારણે અસમાનતાની તુલનાએ ગરીબી નિવારણ પર વધુ મોટી અસર પડે છે .
o ભારતને પોતાની સંભવિત વૃદ્ધિ માટે સક્ષમ કરવા અને મહામારીની વિપરિત અસરોને દૂર કરવા માટે સુધારાઓ અવશ્યપણે ચાલુ રહેવા જોઇએ o ભારતને પોતાની સંભવિત વૃદ્ધિ માટે સક્ષમ કરવા અને મહામારીની વિપરિત અસરોને દૂર કરવા માટે સુધારાઓ અવશ્યપણે ચાલુ રહેવા જોઇએ .
o લૉકડાઉન દરમિયાન મુશ્કેલીમાં હોય તેમને આધાર આપવા માટે અને અનલૉકિંગ દરમિયાન વપરાશ અને રોકાણને વેગ આપવા માટે સુધારેલો રાજકોષીય અને આર્થિક સહકાર આપવામાં આવ્યો હતો .
• ભારતનું સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગ તેની મૂળભૂતતાઓ પ્રતિબિંબિત કરતું નથી : • ભારતનું સાર્વભૌમ ક્રેડિટ રેટિંગ તેની મૂળભૂતતાઓ પ્રતિબિંબિત કરતું નથી : .
• નાણાકીય વર્ષ 2020-21માં વ્યવસ્થિત નાણાકીય પ્રવાહ અત્યાર સુધી પુરાંત જળવાઈ રહ્યો છે .
• વળી સરકારે મૂડીગત ખર્ચમાં વધારો કરવાથી , રસીકરણ અભિયાન શરૂ કરવાથી અને લાંબા ગાળાના સુધારાલક્ષી પગલાં લેવાથી ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓમાં વધુ સુધારો જોવા મળ્યો છે • વળી સરકારે મૂડીગત ખર્ચમાં વધારો કરવાથી , રસીકરણ અભિયાન શરૂ કરવાથી અને લાંબા ગાળાના સુધારાલક્ષી પગલાં લેવાથી ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓમાં વધુ સુધારો જોવા મળ્યો છે .
• આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન ( આઇએસએ ) એ બે નવી પહેલો – ‘ વર્લ્ડ સોલર બેંક ’ અને ‘ વન સન વન વર્લ્ડ વન ગ્રીડ પહેલ ’ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સૌર ઊર્જામાં ક્રાંતિ લાવવા સજ્જ છે • આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર ગઠબંધન ( આઇએસએ ) એ બે નવી પહેલો – ‘ વર્લ્ડ સોલર બેંક ’ અને ‘ વન સન વન વર્લ્ડ વન ગ્રીડ પહેલ ’ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સૌર ઊર્જામાં ક્રાંતિ લાવવા સજ્જ છે .
• સેવા ક્ષેત્રની સતત મજબૂતી માટે મુખ્યત્વે સોફ્ટવેર સેવાઓ જવાબદાર હતી , જે સેવા ક્ષેત્રની નિકાસમાં 49 ટકા જેટલો સિંહફાળો ધરાવે છે • સેવા ક્ષેત્રની સતત મજબૂતી માટે મુખ્યત્વે સોફ્ટવેર સેવાઓ જવાબદાર હતી , જે સેવા ક્ષેત્રની નિકાસમાં 49 ટકા જેટલો સિંહફાળો ધરાવે છે .
• ભારતમાં મહિલા એલએફપીઆરનું નીચું સ્તર : • ભારતમાં મહિલા એલએફપીઆરનું નીચું સ્તર : .
• અર્થતંત્રમાં ઉર્ધ્વ વળાંક , ચેપનો બીજો તબક્કો ટાળવો - સદીમાં એકાદ વખત આવતી આવી મહામારી વચ્ચે વ્યૂહાત્મક નીતિ નિર્માણમાં આ અદ્વિતિય કિસ્સો છે .
o નોંધનીય પ્રમાણમાં હુંડિયામણના એકત્રીકરણના કારણે કુલ અને ટુંકાગાળાના દેવાએ વિદેશી હુંડિયામણનો ગુણોત્તર સુધર્યો છે o નોંધનીય પ્રમાણમાં હુંડિયામણના એકત્રીકરણના કારણે કુલ અને ટુંકાગાળાના દેવાએ વિદેશી હુંડિયામણનો ગુણોત્તર સુધર્યો છે .
• કૃષિ વર્ષ 2019-20માં દેશમાં કુલ અનાજનું ઉત્પાદન ( પાંચમા આગોતરા અંદાજ મુજબ ) 11.44 મિલિયન ટન થયું છે , જે વર્ષ 2018-19થી વધારે છે • કૃષિ વર્ષ 2019-20માં દેશમાં કુલ અનાજનું ઉત્પાદન ( પાંચમા આગોતરા અંદાજ મુજબ ) 11.44 મિલિયન ટન થયું છે , જે વર્ષ 2018-19થી વધારે છે .
o બિન-પીઓએલ નિકાસ સકારાત્મક થઈ છે અને 2020-21ના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં નિકાસની કામગીરીમાં સુધારો કરવામાં મદદ મળી છે o બિન-પીઓએલ નિકાસ સકારાત્મક થઈ છે અને 2020-21ના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં નિકાસની કામગીરીમાં સુધારો કરવામાં મદદ મળી છે .
o ભારતના અર્થતંત્ર પર FY21માં મહામારીના કારણે આવેલા આંચકામાં કૃષિ ક્ષેત્ર 3.4 % ની વૃદ્ધિ સાથે આધાર આપશે o ભારતના અર્થતંત્ર પર FY21 માં મહામારીના કારણે આવેલા આંચકામાં કૃષિ ક્ષેત્ર 3.4 % ની વૃદ્ધિ સાથે આધાર આપશે .
• ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી અને આરોગ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રોકાણ કરીને ટેલિ મેડિસિનનો સંપૂર્ણપણે વિકાસ કરવાની જરૂર છે • ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી અને આરોગ્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રોકાણ કરીને ટેલિ મેડિસિનનો સંપૂર્ણપણે વિકાસ કરવાની જરૂર છે .
o મજબૂત સેવા નિકાસ અને નબળી માંગના કારણે નિકાસની ( મર્કેન્ડાઇઝ નિકાસમાં 21.2 % નું સંકુચન થયું છે ) સરખામણીએ આયાતમાં ( મર્કેન્ડાઇઝ આયાતમાં 39.7 % નું સંકુચન થયું છે ) તીવ્ર સંકુચન થયું છે o મજબૂત સેવા નિકાસ અને નબળી માંગના કારણે નિકાસની ( મર્કેન્ડાઇઝ નિકાસમાં 21.2 % નું સંકુચન થયું છે ) સરખામણીએ આયાતમાં ( મર્કેન્ડાઇઝ આયાતમાં 39.7 % નું સંકુચન થયું છે ) તીવ્ર સંકુચન થયું છે .
• આર્થિક પડતી દરમિયાન વિકાસને સક્ષમ કરવા માટે પ્રતિ-ચક્રીય આર્થિક નીતિનો ઉપયોગ કરવા માટે ઇચ્છિત છે • આર્થિક પડતી દરમિયાન વિકાસને સક્ષમ કરવા માટે પ્રતિ - ચક્રીય આર્થિક નીતિનો ઉપયોગ કરવા માટે ઇચ્છિત છે .
• એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2019 દરમિયાન તેમજ એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2021 દરમિયાન સીપીઆઇ-સી મોંઘવારીનું મુખ્ય પ્રેરકબળ ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ અને પીણાનું જૂથ હતું : • એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2019 દરમિયાન તેમજ એપ્રિલથી ડિસેમ્બર , 2021 દરમિયાન સીપીઆઇ-સી મોંઘવારીનું મુખ્ય પ્રેરકબળ ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ અને પીણાનું જૂથ હતું : .
o વિદેશી હુંડિયામણ એવા સ્તરે વધ્યું છે કે જેથી ડિસેમ્બર 2020મા 18 મહિનાનું મૂલ્ય આવરી શકાયું છે o વિદેશી હુંડિયામણ એવા સ્તરે વધ્યું છે કે જેથી ડિસેમ્બર 2020 મા 18 મહિનાનું મૂલ્ય આવરી શકાયું છે .
o 36-ચલણ એનઇઇઆર ( વેપાર-આધારિત પ્રમાણ ) ની દ્રષ્ટિએ માર્ચ , 2020ની સરખામણીમાં ડિસેમ્બર , 2020માં રૂપિયાનું મૂલ્ય 2.9 ટકા ઘટ્યું હતું , જોકે આરઇઇઆરની દ્રષ્ટિએ એમાં 2.2 ટકાનો સુધારો થયો હતો o 36-ચલણ એનઇઇઆર ( વેપાર-આધારિત પ્રમાણ ) ની દ્રષ્ટિએ માર્ચ , 2020ની સરખામણીમાં ડિસેમ્બર , 2020માં રૂપિયાનું મૂલ્ય 2.9 ટકા ઘટ્યું હતું , જોકે આરઇઇઆરની દ્રષ્ટિએ એમાં 2.2 ટકાનો સુધારો થયો હતો .
શું વિકાસના કારણે દેવું વધુ ટકે છે ? હા , પરંતુ તેનાથી ઉલટું નહીં ! શું વિકાસના કારણે દેવું વધુ ટકે છે ? હા , પરંતુ તેનાથી ઉલટું નહીં ! .
• વિદેશી ચલણના બજારોમાં આરબીઆઈનાં વિવિધ પગલાંથી નાણાકીય સ્થિરતા અને સામાન્ય સ્થિતિ સુનિશ્ચિત થઈ હતી , ચલણમાં વધઘટ નિયંત્રણમાં રહી હતી અને સાથે સાથે રૂપિયામાં એકતરફી વધારો નિયંત્રણમાં રહ્યો હતો • વિદેશી ચલણના બજારોમાં આરબીઆઈનાં વિવિધ પગલાંથી નાણાકીય સ્થિરતા અને સામાન્ય સ્થિતિ સુનિશ્ચિત થઈ હતી , ચલણમાં વધઘટ નિયંત્રણમાં રહી હતી અને સાથે સાથે રૂપિયામાં એકતરફી વધારો નિયંત્રણમાં રહ્યો હતો .
• FY 21ના બીજા અર્ધવાર્ષિક સમયમાં નિકાસમાં 5.8 % નો ઘટાડો થવાનું જ્યારે આયાતમાં 11.3 % નો ઘટાડો થવાનું અનુમાન છે • FY 21 ના બીજા અર્ધવાર્ષિક સમયમાં નિકાસમાં 5.8 % નો ઘટાડો થવાનું જ્યારે આયાતમાં 11.3 % નો ઘટાડો થવાનું અનુમાન છે .
• 20 જાન્યુઆરી , 2021ના રોજ નિફ્ટી-50 અને બીએસઈ સેન્સેક્સ અનુક્રમે 14,644.7 અને 49,792.12ની વિક્રમ સપાટીને આંબી ગયા • 20 જાન્યુઆરી , 2021ના રોજ નિફ્ટી-50 અને બીએસઈ સેન્સેક્સ અનુક્રમે 14 , 644.7 અને 49 , 792.12ની વિક્રમ સપાટીને આંબી ગયા .
o આરોગ્ય સંભાળ ક્ષેત્રમાં માહિતીની અસપ્રમાણતામાં મદદરૂપ થઇ શકે તેવી માહિતીની ઉપયોગિતા એકંદરે કલ્યાણમાં વધારો કરવામાં મદદરૂપ થશે o આરોગ્ય સંભાળ ક્ષેત્રમાં માહિતીની અસપ્રમાણતામાં મદદરૂપ થઇ શકે તેવી માહિતીની ઉપયોગિતા એકંદરે કલ્યાણમાં વધારો કરવામાં મદદરૂપ થશે .
o ચાલુ ખાતાની પુરાંત 34.7 અબજ ડોલર ( જીડીપીની 3.1 % o ) o ચાલુ ખાતાની પુરાંત 34.7 અબજ ડોલર ( જીડીપીની 3.1 % o ) .
• ભારતની રાજકોષીય નીતિ ગુરુદેવ રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની લાગણી 'ડરથી મુક્ત મન ' ને પ્રતિબિંબિત કરતી હોવી જોઇએ • ભારતની રાજકોષીય નીતિ ગુરુદેવ રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની લાગણી ' ડરથી મુક્ત મન ' ને પ્રતિબિંબિત કરતી હોવી જોઇએ .
• માનવ વિકાસ સૂચકાંક ( એચડીઆઇ ) માં ભારતનું સ્થાન દુનિયાના કુલ 189 દેશોમાં વર્ષ 2019માં 131 હતું : • માનવ વિકાસ સૂચકાંક ( એચડીઆઇ ) માં ભારતનું સ્થાન દુનિયાના કુલ 189 દેશોમાં વર્ષ 2019માં 131 હતું : .
• રોકાણમાં FY 21ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં 29 % ના ઘટાડા સામે FY 21ના બીજા અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં 0.8 % નું નજીવું સંકુચન ( સકલ અચલ મૂડી ફોર્મેશન દ્વારા માપવામાં આવેલ ) • રોકાણમાં FY 21 ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં 29 % ના ઘટાડા સામે FY 21 ના બીજા અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં 0.8 % નું નજીવું સંકુચન ( સકલ અચલ મૂડી ફોર્મેશન દ્વારા માપવામાં આવેલ ) .
o પીઓએલ આયાતમાં હિસ્સો ઘટવાથી સંપૂર્ણ આયાતની વૃદ્ધિમાં ઘટાડો થયો o પીઓએલ આયાતમાં હિસ્સો ઘટવાથી સંપૂર્ણ આયાતની વૃદ્ધિમાં ઘટાડો થયો .
• ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ચાલુ વર્ષ 2020-21માં સામાજિક ક્ષેત્રનો સંયુક્ત ( કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો ) ખર્ચ જીડીપીની ટકાવારી સ્વરૂપે વધ્યો છે • ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ચાલુ વર્ષ 2020-21માં સામાજિક ક્ષેત્રનો સંયુક્ત ( કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો ) ખર્ચ જીડીપીની ટકાવારી સ્વરૂપે વધ્યો છે .
અસમાનતા અને વિકાસ : સંઘર્ષ કે સંપાત ? અસમાનતા અને વિકાસ : સંઘર્ષ કે સંપાત ? .
o 6-ચલણ સાધારણ અસરકારક વિનિમય દર ( એનઇઇઆર ) ( વેપાર-આધારિત પ્રમાણ ) ની દ્રષ્ટિએ માર્ચ , 2020ની સરખામણીમાં ડિસેમ્બર , 2020માં રૂપિયાનું મૂલ્ય 4.1 ટકા ઘટ્યું હતું , જો વાસ્તવિક અસરકારક વિનિમય દર ( આરઇઇઆર ) ની દ્રષ્ટિએ એના મૂલ્યમાં 2.9 ટકાનો વધારો થયો હતો o 6-ચલણ સાધારણ અસરકારક વિનિમય દર ( એનઇઇઆર ) ( વેપાર-આધારિત પ્રમાણ ) ની દ્રષ્ટિએ માર્ચ , 2020ની સરખામણીમાં ડિસેમ્બર , 2020માં રૂપિયાનું મૂલ્ય 4.1 ટકા ઘટ્યું હતું , જો વાસ્તવિક અસરકારક વિનિમય દર ( આરઇઇઆર ) ની દ્રષ્ટિએ એના મૂલ્યમાં 2.9 ટકાનો વધારો થયો હતો .
• વર્ષ 2019-20માં કૃષિ ધિરાણનો લક્ષ્યાંક રૂ.13,50,000 કરોડ હતો , જેની સામે વાસ્તવિક કૃષિ ધિરાણ પ્રવાહ રૂ.13,92,469.81 કરોડ હતો .
• ભારત FY 21માં GDPના 2 % ચાલુ ખાતાની સિલક પ્રાપ્ત કરશે તેવું અનુમાન છે , જે 17 વર્ષથી ઐતિહાસિક ઉંચો આંકડો છે • ભારત FY 21 માં GDP ના 2 % ચાલુ ખાતાની સિલક પ્રાપ્ત કરશે તેવું અનુમાન છે , જે 17 વર્ષથી ઐતિહાસિક ઉંચો આંકડો છે .
• ભારતે નીતિઓ , યોજનાઓ અને કાર્યક્રમોમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ વિકાસ લક્ષ્યાંકો ( એસડીજી ) ને પાર પાડવા કેટલાંક સક્રિય પગલાં લીધા છે • ભારતે નીતિઓ , યોજનાઓ અને કાર્યક્રમોમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ વિકાસ લક્ષ્યાંકો ( એસડીજી ) ને પાર પાડવા કેટલાંક સક્રિય પગલાં લીધા છે .
o બાહ્ય ઋણના કુલ સ્ટોકમાં ટૂંકા ગાળાના ઋણ ( મૂળ પાકે ત્યારે ) નો રેશિયો o બાહ્ય ઋણના કુલ સ્ટોકમાં ટૂંકા ગાળાના ઋણ ( મૂળ પાકે ત્યારે ) નો રેશિયો .
• રાજકોષીય નીતિ કે જે વિકાસને વેગ આપે છે તેનાથી GDP સામે ડેબ્ટનો ગણોત્તર વધે છે • રાજકોષીય નીતિ કે જે વિકાસને વેગ આપે છે તેનાથી GDP સામે ડેબ્ટનો ગણોત્તર વધે છે .
