પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે વિશેષ સ્ટીલ ( સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલ ) ના ઉત્પાદન સાથે સંબંધિત પ્રોત્સાહન ( પીએલઆઈ ) યોજનાને મંજૂરી આપી છે .
પીએલઆઈ પ્રોત્સાહન યોજનાના ત્રણ સ્લેબ છે – સૌથી નીચેનો સ્લેબ છે – 4 ટકા અને સૌથી ઊંચો સ્લેબ છે – 12 ટકા , જેની જોગવાઈ ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટીલ ( સીઆરજીઓ ) માટે કરવામાં આવી છે .
આ રીતે સુનિશ્ચિત થશે કે આ યોજનાથી દેશની અંદર સંપૂર્ણ ઉત્પાદન પ્રક્રિયાને પ્રોત્સાહન મળશે .
આ યોજનાનો ગાળો વર્ષ 2023-24થી વર્ષ 2027-28 સુધી પાંચ વર્ષનો હશે .
સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલને લક્ષિત સેગમેન્ટ સ્વરૂપે પસંદ કરવામાં આવ્યું છે , કારણ કે વર્ષ 2020-21માં 102 મિલિયન ટન સ્ટીલના ઉત્પાદનમાંથી દેશમાં મૂલ્ય સંવર્ધિત સ્ટીલ/ સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલના ફક્ત 18 મિલિયન ટનનું ઉત્પાદન થયું હતું .
સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલ માટે પીએલઆઈ યોજનાથી એ સુનિશ્ચિત થશે કે ઉપયોગ થયેલા મૂળ સ્ટીલને દેશની અંદર પીગળાવવામાં અને ઢાળવામાં આવ્યું છે .
એનો અર્થ છે - સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલનું ઉત્પાદન કરવા માટે ઉપયોગ થતા કાચા માલ ( તૈયાર સ્ટીલ ) ને ભારતમાં જ બનાવવામાં આવશે .
એ જ રીતે સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલની નિકાસ હાલ 1.7 મિલિયન ટન છે , જે વધીને 5.5 મિલિયન ટન થઈ જશે , જેમાંથી રૂ.33,000 કરોડની વિદેશી મુદ્રા પ્રાપ્ત થશે .
આ યોજનાથી આશરે 5,25,000 લોકોને રોજગારી મળશે , જેમાં 68,000 લોકોને પ્રત્યક્ષ રોજગારી મળશે .
આ પ્રકારના સ્ટીલનો ઉપયોગ ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્ર , સ્પેશ્યલ કેપિટલ ગુડ્સ વગેરે ઉપરાંત સંરક્ષણ , અંતરિક્ષ , ઊર્જા જેવા વિવિધ વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં થાય છે .
રૂ.6322 કરોડ રૂપિયાના અંદાજપત્રીય ખર્ચ સાથે આ યોજનાને આશરે રૂ.40,000 કરોડનું રોકાણ થવાની અને સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલની ઉત્પાદનક્ષમતા 25 મિલિયન ટન વધવાની અપેક્ષા છે .
વર્ષ 2026-27ના અંત સુધીમાં સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલનું ઉત્પાદન 42 મિલિયન ટન થઈ જશે એવી આશા છે .
આ યોજનાનો લાભ મોટા ભાગીદારો એટલે કે ઇન્ટિગ્રેટેડ સ્ટીલ પ્લાન્ટ અને નાના ભાગીદારો ( સેકન્ડરી સ્ટીલ કંપનીઓ ) ને મળશે .
સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલ મૂલ્ય સંવર્ધિત સ્ટીલ છે , જેમાં સામાન્ય રીતે બનતા સ્ટીલને મૂલ્ય સંવર્ધિત સ્ટીલમાં પરિવર્તિત કરવા માટે એના પર કોટિંગ , પ્લેટિંગ , હીટ ટ્રીટમેન્ટ જેવી પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે .
એનાથી એ સુનિશ્ચિત થશે કે લગભગ રૂ.2.5 લાખ કરોડના મૂલ્યનાં સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલનું ઉત્પાદન અને એનો વપરાશમાં ભારતમાં થશે , જેની અન્યથા આયાત થાય છે .
આ ઉપરાંત એ જ વર્ષે 6.7 મિલિયન ટન આયાતમાંથી લગભગ 4 મિલિયન ટનની આયાત સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલની થઈ હતી , જેના પરિણામે આશરે રૂ.30,000 કરોડ રૂપિયાની વિદેશી મુદ્રાનો ખર્ચ થયો હતો .
સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલના ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભર બનીને ભારત સ્ટીલની મૂલ્ય સાંકળમાં એનો હિસ્સો વધારશે તથા કોરિયા અને જાપાન જેવા સ્ટીલના ટોચના ઉત્પાદક દેશોની હરોળમાં આવશે .
પીએલઆઈ યોજનામાં પસંદ કરવામાં આવેલી સ્પેશિયાલ્ટી સ્ટીલની પાંચ કેટેગરીઓ નીચે મુજબ છેઃ .
આ યોજના પૂરી થતા આ ઉત્પાદન કેટેગરીઓમાંથી ભારતમાં એપીઆઈ ગ્રેડ પાઇપ , હેડ હાર્ડન રેલ , ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટીલ ( ટ્રાન્સફોર્મર અને વિદ્યુત ઉપકરણોમાં આવશ્યક ) જેવા ઉત્પાદનોનું નિર્માણ શરૂ થશે એવી અપેક્ષા છે , જેનું અત્યારે બહુ મર્યાદિત પ્રમાણમાં ઉત્પાદન થાય છે અથવા બિલકુલ ઉત્પાદન થતું નથી .
