જન ધન દર્શક એપ અંતર્ગત સુવિધાઓનો લાભ સામાન્ય નાગરિકો તેમની જરૂરિયાત અને સુવિધા મુજબ લઇ શકે છે .
`` મને વિશ્વાસ છે કે બેંકો આ પ્રસંગને આગળ વધારશે અને આ રાષ્ટ્રીય પ્રયાસમાં નોંધપાત્ર રીતે યોગદાન આપશે અને દરેક પુખ્ત વ્યક્તિ સરકારની નાણાકીય સમાવેશની પહેલ હેઠળ આવરી લેવામાં આવે તેની ખાતરી કરવા માટે તમારી જાતને ફરીથી સમર્પિત કરશે , `` ડૉ .
નાણાં મંત્રાલય આર્થિક સમાવેશીતા તરફ દોરી જતા પોતાના હસ્તક્ષેપોની મદદથી , હાંસિયામાં ધકેલાયેલા અને અત્યાર સુધી સામાજિક-આર્થિક રીતે જેમની અવગણના કરવામાં આવી તેવા વર્ગોને આર્થિક સમાવેશીતા પૂરી પાડવા અને તેમને સહકાર આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે .
બેંકો અને NPCI સાથે નિયમિતપણે વીડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા આ સંબંધમાં દેખરેખ રાખવાની સાથે કુલ DBT નિષ્ફળતાની ટકાવારી તરીકે ટાળી શકાય એવા કારણોને લીધે DBT નિષ્ફળતાનો હિસ્સો 13.5 % ( નાણાકીય વર્ષ 2019-20 ) થી ઘટીને 9.7 % ( નાણાકીય વર્ષ 2021-22 ) થયો છે .
અત્યારે ચાલી રહેલા કોવિડ- 19 ના સમયમાં , આપણે સમાજના નબળાં વર્ગોને સક્ષમ બનાવવા અને નાણાકીય સુરક્ષા પ્રદાન કરવા ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર ( DBT ) દ્વારા નોંધપાત્ર સરળતા અને ઝડપના સાક્ષી બન્યા છીએ .
બેંકોએ આપેલી જાણકારી મુજબ , આશરે 5.4 કરોડ PMJDY ખાતાધારકોને સરકારની વિવિધ કલ્યાણકારક યોજનાઓ અંતર્ગત સરકારી સહાયો ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર ( DBT ) દ્વારા તેમના ખાતામાં મેળવે છે .
નાણાકીય સમાવેશ એ સરકારની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતાઓમાંની એક છે કારણ કે તે સમાવેશી વૃદ્ધિ માટે સક્ષમ છે .
આ પ્રસંગે PMJDY અંગે પોતાના વિચારો રજૂ કરતા કેન્દ્રીય રાજ્ય નાણાં મંત્રી ડૉ .
કરાડે કહ્યું , “ PMJDY ની 8 મી વર્ષગાંઠ પર , આ યોજનાનું મહત્વ પુનરોચ્ચાર કરવામાં આવ્યું છે .
તે ગરીબોને તેમની બચતને ઔપચારિક નાણાકીય પ્રણાલીમાં લાવવા માટે , તેમના પરિવારોને પૈસા મોકલવા ઉપરાંત તેમને વ્યાજખોરોની ચુંગાલમાંથી બહાર કાઢવાનો માર્ગ પૂરો પાડે છે . `` .
પાત્રતા ધરાવતા લાભાર્થીઓને સમયસર DBT મળે એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે , વિભાગે DBT અભિયાન , NPCI , બેંકો અને અન્ય વિવિધ મંત્રાલયો સાથે ચર્ચા કરીને DBT નિષ્ફળતા માટે ટાળી શકાય એવા કારણોની ઓળખ કરવામાં સક્રિય ભૂમિકા નિભાવી છે .
PMJDY સરકારની લોકો-કેન્દ્રિત આર્થિક પહેલ માટે પાયાનો પથ્થર બની ગયું છે .
સરકારની આ પ્રતિબદ્ધતા ખૂબ જ મહત્વની છે કારણ કે તે ગરીબોને તેમની બચતને ઔપચારિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાં લાવવાનો માર્ગ પૂરો પાડે છે , ગામડાઓમાં તેમના પરિવારોને પૈસા મોકલવા ઉપરાંત તેમને વ્યાજખોરોની ચુંગાલમાંથી બહાર કાઢવાનો માર્ગ પૂરો પાડે છે .
નાણાકીય સમાવેશીતા મતલબ , ઓછી આવકવાળા સમૂહો અને નબળા વર્ગો કે જેઓ તદ્દન પાયાની બેંકિંગ સેવાઓની સુલભતાથી પણ વંચિત હોય તેવા નિઃસહાય સમૂહોને પરવડે તેવા દરે , સમયસર રીતે યોગ્ય નાણાકીય સેવાઓ પહોંચાડવાની કામગીરી .
જન ધન ગરીબોને લાલચુ અને શોષણખોર શાહૂકારોની ચુંગાલમાંથી છોડાવવા ઉપરાંત તેમની બચતને ઔપચારિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાં લાવવા અને ગામડાઓમાં તેમના પરિવારોને નાણાં મોકલવા માટે એક માધ્યમ પૂરું પાડે છે .
નીચે ઉલ્લેખિત 6 આધારસ્તંભના આધારે આ યોજના શરૂ કરવામાં આવી હતીઃ .
પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 15 ઑગસ્ટ , 2014 ના રોજ તેમના સ્વતંત્રતા દિવસ નિમત્તે રાષ્ટ્રજોગ સંબોધન દરમિયાન PMJDY ની જાહેરાત કરી હતી .
આ પ્રયાસોના પરિણામે આ પ્રકારના બેંકિંગ સુવિધાઓથી વંચિત ગામડાઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડો થયો છે .
PMJDY ની 8મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે , નાણાં મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે આ યોજનાના મહત્વનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો .
જ્યારે એ વર્ષે 28 ઑગસ્ટના રોજ આ કાર્યક્રમની શરૂઆત કરવામાં આવી , ત્યારે પ્રધાનમંત્રીએ આ શરૂઆતને આર્થિક વિષકારી ચક્રમાંથી ગરીબોની મુક્તિની ઉજવણીનો એક પ્રસંગ ગણાવી હતી .
આપણે હવે આ યોજનાના સફળ અમલીકરણના 8 વર્ષ પૂરાં કર્યાં છે , ત્યારે આપણે અત્યાર સુધીમાં આ યોજનાના મુખ્ય પાસાં અને તેનાથી પ્રાપ્ત થયેલી સિદ્ધિઓ પર એક નજર કરીએ .
ભલે તે ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર , કોવિડ- 19 નાણાકીય સહાય , PM- કિસાન , મનરેગા હેઠળ વેતનમાં વધારો , જીવન અને આરોગ્ય વીમા કવચ હોય , પ્રથમ પગલું દરેક પુખ્ત વ્યક્તિને બેંક ખાતું પ્રદાન કરવાનું છે , જે PMJDY લગભગ પૂર્ણ કરી ચૂક્યું છે .
આ એક મોબાઇલ એપ્લિકેશન છે , જે દેશમાં બેંકની શાખાઓ , ATM , બેંક મિત્ર , પોસ્ટ ઓફિસ વગેરે જેવા બેંકિંગ ટચ પોઇન્ટ શોધવા માટે નાગરિક કેન્દ્રિત પ્લેટફોર્મ પ્રદાન પૂરું પાડવા માટે શરૂ કરવામાં આવી છે .
PMJDY ની શરૂઆતથી જ દેશે આ વ્યૂહરચના અપનાવી છે જેથી દેશના લોકો માટે આ યોજનાના ઉદ્દેશ્ય લાભોને શ્રેષ્ઠ બનાવી શકાય .
આ પ્રતિબદ્ધતાની દિશામાં એક ચાવીરૂપ પહેલ તરીકે પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના ( PMJDY ) શરૂ કરવામાં આવી છે , જે દુનિયાની સૌથી મોટી નાણાકીય સમાવેશીતાની પહેલ છે .
ભાગવત કરાડે જણાવ્યું હતું કે , “ પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના ( PMJDY ) એ માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં નાણાકીય સમાવેશ માટેની સૌથી દૂરગામી પહેલ છે .
માર્ચ , 2014 થી માર્ચ , 2020 દરમિયાન ખોલવામાં આવેલા દરેક 2 ખાતામાંથી 1 ખાતું PMJDY ખાતું હતું .
ત્યારપછી , ઓળખી કાઢવામાં આવેલા આ ગામડાઓમાં બેંકિંગ આઉટલેટ્સ શરૂ કરવા માટે સંબંધિત SLBC દ્વારા વિવિધ બેંકોને ફાળવવામાં આવે છે .
PMJDY એ બેંકિંગની સુવિધાથી વંચિત લોકોને બેંકિંગની વ્યવસ્થા પૂરી પાડી છે , ભારતનું નાણાકીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધાર્યું છે અને લગભગ દરેક પુખ્ત વયની વ્યક્તિઓને નાણાકીય સર્વસમાવેશીતાના નેટવર્કમાં લાવી દીધી છે .
સરકારી સહાયોનું લાભાર્થીઓના ખાતામાં સીધું હસ્તાંતરણ ( DBT ) હોય , કોવિડ- 19 નાણાકીય સહાય હોય , પીએમ-કિસાન હોય , મનરેગા અંતર્ગત વેતનમાં વધારો હોય , જીવન અને આરોગ્ય વીમાકવચ હોય – આ તમામ પહેલોનું પ્રથમ પગથિયું પુખ્ત વયની દરેક વ્યક્તિને બેંક ખાતું પ્રદાન કરવાનું છે અને આ પ્રક્રિયા PMJDY એ લગભગ પૂર્ણ કરી છે .
પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના ( PMJDY ) એ નાણાકીય સર્વસમાવેશીતા માટેનું એક રાષ્ટ્રીય મિશન છે , જે બેંકિંગ/બચત અને ડિપોઝીટ ખાતાઓ , રેમિટન્સ , ધીરાણ , વાજબી ખર્ચે વીમો , પેન્શન વગેરે જેવી નાણાકીય સેવાઓની સુલભતા સુનિશ્ચિત કરે છે .
અને કહ્યું , “ નાણાકીય સમાવેશને યોગ્ય નાણાકીય ઉત્પાદનો , માહિતી અને સંચાર તકનીકો અને ડેટા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે જોડાયેલા આર્કિટેક્ચરના આધારે નીતિ-આધારિત હસ્તક્ષેપની જરૂર છે .
નાણાકીય સમાવેશીતા દ્વારા આપણે રાષ્ટ્રની સમાન અને સહિયારી વૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી શકીએ છીએ .
PMJDY ને ભવ્ય સફળતા અપાવવા માટે તેમના અથાક પ્રયાસો માટે હું તમામ ક્ષેત્રના કાર્યકર્તાઓનો આભાર માનું છું .
GIS એપ પર 8 લાખ કરતાં વધારે બેંકિંગ ટચપોઇન્ટનું મેપિંગ થયું છે .
એક મહત્વપૂર્ણ પાસું એ છે કે , પીએમ જન ધન ખાતાઓ મારફતે DBT સુનિશ્ચિત કરે છે કે , એક-એક રૂપિયો લક્ષિત લાભાર્થીઓના ખાતામાં પહોંચે છે અને તેનાથી ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ થયો છે કે વ્યવસ્થાની ખામીઓ દૂર થઇ છે .
 આ એપ 5 કિલોમીટરના પરિઘમાં બેંકિંગ ટચ-પોઇન્ટ ન ધરાવતા ગામડાઓને ઓળખ કાઢવા માટે પણ ઉપયોગી છે .
આ એપ્લિકેશનનું વેબ વર્ઝન આ લિન્ક પર સુલભ છે : http : //findmybank.gov.in .
રાષ્ટ્રીય સ્તરે લૉકડાઉન લાગુ થયાના 10 દિવસની અંદર આશરે 20 કરોડ મહિલા PMJDY ખાતાધારકોના ખાતાઓમાં સહાયની રકમ જમા થઇ હતી .
