તેમણે કહ્યું હતું કે ભારત ટેકનોલોજી સાથે લોકોનાં જીવનને કેવી રીતે જોડીને પ્રગતિ સાધી રહ્યું છે એનું ઈ - રૂપિ એક પ્રતીક છે . ) .
મેળવનારી એપ્સ છે ભારત પે , ભીમ બરોડા મર્ચન્ટ પે , પાઇન લૅબ્સ , પીએનબી મર્ચન્ટ પે અને યોનો એસબીઆઇ મર્ચન્ટ પે .
ઈ - રૂપિ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે ? .
દાખલા તરીકે , જો સરકાર એક ચોક્કસ હૉસ્પિટલમાં એક કર્મચારીની અમુક સારવારને આવરી લેવા માગતી હોય તો એ ભાગીદાર બૅન્ક મારફત નક્કી કરેલી રકમ માટે ઈ - રૂપિ વાઉચર જારી કરી શકે છે .
એનપીસીઆઇએ ઈ - રૂપિ વ્યવહારો માટે 11 બૅન્કો સાથે ભાગીદારી કરી છે .
એ કર્મચારીને એના ફિચર ફોન / સ્માર્ટ ફોનમાં એક એસએમએસ અથવા એક ક્યુઆર કોડ મળશે .
જલદી ઈ-રૂપિ પહેલમાં વધુ બૅન્કો અને મેળવનારી એપ્સ જોડાવાની અપેક્ષા છે .
તે / તેણી એ ચોક્કસ હૉસ્પિટલમાં જઈને સેવાઓ મેળવી શકે અને એના ફોન પર મળેલા ઈ - રૂપિ વાઉચર મારફત ચૂકવણી કરી શકે છે .
આ એક પ્રિ - પેઈડ વાઉચર હોવાથી ઈ - રૂપિ સેવા પ્રદાતાઓને રિયલ ટાઇમ ચૂકવણીઓની ખાતરી આપશે .
ઈ - રૂપિમાં કોઇ પણ લાભાર્થી પાસે બૅન્ક ખાતું હોવું જરૂરી નથી , અને આ જ અન્ય ડિજિટલ ચૂકવણીના સ્વરૂપોની સરખામણીએ એની મોટી વિલક્ષણ વિશેષતા છે .
તેને નાણાકીય સેવાઓના વિભાગ , આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય અને રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સત્તામંડળ સાથે સહયોગમાં વિક્સાવાયું છે .
ભારતમાં ડિજિટલ ચૂકવણીની પદ્ધતિઓ પર દેખરેખ રાખનાર નેશનલ પેમેન્ટ્સ કૉર્પોરેશન ઑફ ઈન્ડિયા ( એનપીસીઆઇ ) એ રોકડ રહિત વ્યવહારોને ઉત્તેજન આપવા એક વાઉચર આધારિત ચૂકવણી પદ્ધતિ ઈ - રૂપિની શરૂઆત કરી છે .
આ એક પૂર્વ ચૂકવાયેલ - પ્રિ પેઈડ વાઉચર છે જેને તે / તેણી જઈને આ વાઉચર સ્વીકારતા હોય એવા કોઇ પણ કેન્દ્ર પર જઈને વટાવી શકે છે .
એના બદલે , ઈ - રૂપિ એ વ્યક્તિવિશેષ અને હેતુ વિશેષ પણ એવું ડિજિટલ વાઉચર છે .
શરૂઆતમાં એનપીસીઆઇએ 1600 થી વધુ હૉસ્પિટલો સાથે જોડાણ કર્યું છે જ્યાં ઈ - રૂપિ વટાવી શકાય છે .
ઈ - રૂપિ ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફરને વધારે મજબૂત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે એવી અપેક્ષા છે અને એને વધારે પારદર્શક બનાવશે .
તે સરળ , સંપર્કવિહિન , બે પગલાંમાં રિડેમ્પશન પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે જેમાં કોઇએ અંગત વિગતો આપવાની પણ જરૂર નથી .
આ બૅન્કો છે : એક્સિસ બૅન્ક , બૅન્ક ઑફ બરોડા , કેનેરા બૅન્ક , એચડીએફસી બૅન્ક , આઇસીઆઇસીઆઇ બૅન્ક , ઇન્ડિયન બૅન્ક , ઇન્ડસઈન્ડ બૅન્ક , કોટક મહિંદ્રા બૅન્ક , પંજાબ નેશનલ બૅન્ક , સ્ટેટ બૅન્ક ઑફ ઈન્ડિયા અને યુનિયન બૅન્ક ઑફ ઈન્ડિયા .
નિષ્ણાતો કહે છે , આવનારા દિવસોમાં , ઈ - રૂપિનો વપરાશકાર આધાર વધારે વિસ્તૃત થવાની અપેક્ષા છે અને ખાનગી ક્ષેત્ર પણ કર્મચારીના લાભો વિતરણ કરવા માટે એનો ઉપયોગ કરશે અને એમએસએમઈ બિઝનેસ ટુ બિઝનેસ ( બી 2 બી ) વ્યવહારો માટે એને અપનાવશે .
ઈ - રૂપિ મૂળભૂત રીતે એક ડિજિટલ વાઉચર છે અને આ વાઉચર લાભાર્થીને એના ફોનમાં એસએમએસ અથવા ક્યુઆર કોડ સ્વરૂપે મળે છે .
વાઉચર્સને ભૌતિક રીતે જારી કરવાની કોઇ જરૂર નથી એટલે અમુક ખર્ચ બચત તરફ પણ એ દોરી જશે .
( પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ બીજી ઑગસ્ટે ડિજિટલ ચૂકવણી માટેના રોકડ રહિત અને સંપર્ક રહિત સાધન એવા ડિજિટલ ચૂકવણીના ઉપાય ઈ - રૂપિનો આરંભ કર્યો હતો .
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે દેશમાં ડિજિટલ લેવડદેવડમાં ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર ( ડીબીટી ) ને વધારે અસરકારક બનાવવામાં ઈ - રૂપિ વાઉચર બહુ મોટી ભૂમિકા ભજવનાર છે અને ડિજિટલ શાસન વ્યવસ્થાને એક નવું પરિમાણ આપશે .
આનો બીજો લાભ એ છે કે ઈ - રૂપિ બેઝિક ફોન્સ પર પણ કાર્ય કરી શકે છે અને એટલે જેમની પાસે સ્માર્ટ ફોન ન હોય અથવા એવા સ્થળે હોય જ્યાં ઇન્ટરનેટ જોડાણનો અભાવ હોય એવી વ્યક્તિઓ પણ આનો ઉપયોગ કરી શકે છે .
ઈ - રૂપિને રિઝર્વ બૅન્ક ઑફ ઇન્ડિયા જે ડિજિટલ ચલણનો વિચાર કરે છે એની સાથે ગૂંચવવું ન જોઇએ .
આ રીતે , ઈ - રૂપિ એક વખતનું સંપર્કવિહિન , રોકડવિહિન વાઉચર આધારિત ચૂકવણીની પદ્ધતિ છે જેનાથી વપરાશકારને કાર્ડ , ડિજિટલ ચૂકવણી એપ કે ઇન્ટરનેટ બૅન્કિંગની સુવિધા વગર આ વાઉચર વટાવવામાં મદદ મળે છે .
