ଜୟକୃଷ୍ଣ ମହାପାତ୍ର ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଜଣେ ମହାନ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ତଥା ଓଡିଶାର ସହିଦ, ୨୯ ଅକ୍ଟୋବର, ୧୭୩୯ ରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ବୀରହରେକୃଷ୍ଣପୁରର ଚାନ୍ଦ ରାଜଗୁରୁ ଏବଂ ହରମାନି ଦେବୀଙ୍କ କୋଳରେ ଅଁଳାନବମୀର ଶୁଭ ଦିନରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ଜୟକୃଷ୍ଣ ଯେଉଁ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ସେହି ପରିବାରର ପୂର୍ବ ପୁରୁଷମାନେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜାଙ୍କ ରାଜଦରବାରରେ ରାଜଗୁରୁ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ପୁରୁଷମାନେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ, ସାମରିକ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାବରେ ରାଜଗୁରୁ କୁହାଯାଉଥିଲା ।
ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ସଂସ୍କୃତରେ ଜଣେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଦ୍ୱାନ ପଣ୍ଡିତ ଏବଂ ଏକ ମହାନ୍ ତନ୍ତ୍ର ସାଧକ ଥିଲେ ।
ସେ ଜୀବନର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବେଦ, ପୁରାଣ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପଢିଥିଲେ ।
ସମ୍ବଲପୁରର ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ବେହେରା ଜଣେ ଅଗ୍ରଣୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ତଥା ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ଥିଲେ ।
ସେ ସମ୍ବଲପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦୃଢ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସରେ ନିଜକୁ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ।
ସେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ-ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ନ୍ୟାସନାଲ ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ ସମ୍ବଲପୁରର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।
ସମ୍ବଲପୁର ନଗରପାଳିକାର ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ ଥିଲାବେଳେ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁରରେ ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ ।
ସେ ନିରକ୍ଷରତା ଏବଂ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ ।
ରାଜା ଆର୍ତ୍ତତ୍ରାଣ ଦେଓ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ଖରିଆର ରାଜା (ବର୍ତ୍ତମାନର ନୁଆପଡା ଜିଲ୍ଲା) ଭାବରେ ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।
କଳା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଶିକ୍ଷାର ଜଣେ ମହାନ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ।
ଜଣେ କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍, ଅନେକ କମିଟି ଏବଂ ସଂଗଠନର ସଦସ୍ୟ ।
ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଛାତ୍ରବୃତ୍ତି ଦେବାପାଇଁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।
ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାୟୀ ଓଡିଆ ମଞ୍ଚ ଖରିଆରର “ବୀର ବିକ୍ରମ ଥିଏଟର”ର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ।
ଓଡିଶା ପରାମର୍ଶଦାତା ପରିଷଦର ମନୋନୀତ ସଦସ୍ୟ ।
ଖରିଆର ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ୧୯୩୭ ଏବଂ ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ଓଡିଶା ବିଧାନସଭାକୁ ମନୋନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।
୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଏକ ଅଲଗା ପ୍ରଦେଶ ଭାବରେ ଓଡିଶା ଗଠନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ଉଦାହରଣରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଖରିଆର ଜମିଦାରୀ ଓଡିଶା ରାଜ୍ୟ ସହିତ ମିଶି ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ହୋଇପାରିଥିଲା ।
ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ ବିଦ୍ୟାଧର ମହାପାତ୍ର (ଭ୍ରମରବର ରାୟ) ଖୋର୍ଦ୍ଧାର ୧୮୪୭ ରେ ଐତିହାସିକ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହର ନେତା ଥିଲେ ।
ସେ ରୋଢଙ୍ଗର ଜମିଦାର ଥିଲେ ଏବଂ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସେନାପତି ଭାବରେ ମନୋନୀତ କରିଥିଲେ ।
ବାସ୍ତବରେ, ବକ୍ସିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧାର ଲୋକମାନେ ଭାରି କର ଏବଂ କରମୁକ୍ତ ଜମିରେ ଅନଧିକାର ପ୍ରବେଶ ଓ ଲୁଣ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱରଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ କୃଷ୍ଣ ସିଂହ ତାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଷଡଯନ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ନାମରେ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଜମି ରେକର୍ଡ କରିଥିଲେ ।
ଏହା ଏକ ବିପ୍ଳବର କାରଣ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ବକ୍ସି ବିପ୍ଳବର ସର୍ଦ୍ଦାର ଥିଲେ ।
ଉତ୍କଳର ରତ୍ନ, ଉତ୍କଳମଣି ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ପ୍ରକୃତରେ ଉତ୍କଳର ରତ୍ନ ଏବଂ ଗରିବଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ ।
୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୭୭ ରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ ନିକଟ ସୁଆଣ୍ଡୋ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି ସେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଜୀବନ ଭର୍ନାକୁଲାର ଭାଷାରେ ରୂପଦେଈପୁର ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଏବଂ ପରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ  ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
ଗୋପାବନ୍ଧୁ ଜନ୍ମ ହେବାର କିଛି ମାସ ପରେ ତାଙ୍କ ମାତା ସ୍ଵର୍ଣମୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ ଏବଂ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ଛାତ୍ର ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପିତା ଦୈତାରୀ ଦାଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବହୁ ଅସୁବିଧା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ପଢୁ ଥିବା ସମୟରେ "ଅବକାଶ ଚିନ୍ତା", ଗୋ-ମହାତ୍ମ୍ୟ, ନଚିକେତା ଉପାଖ୍ୟାନ,କାରାକବିତା, ଧର୍ମପଦ ଏବଂ "ବନ୍ଦୀର ଆତ୍ମକଥା" ଭଳି କବିତା ଲେଖିଥିଲେ ।
ସବୁଜ ଯୁଗର (ଓଡ଼ିଶା କବିମାନଙ୍କର ସବୁଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ) କାଳିନ୍ଦୀ ଚରଣ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧାଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଉତ୍ତମ କବି, କାହାଣୀ ଲେଖକ, ଐପନାସିକ, ନାଟ୍ୟକାର, ସମ୍ପାଦକ ଏବଂ ପ୍ରବନ୍ଧକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।
ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଲମ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଅଟକି ନଥିଲା ।
ତାଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ଯାହା ଅଙ୍ଗେ ନିଭେଇଛି’ ଓଡିଶାର ସାହିତ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର ପାଇଁ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅବଦାନ ।
ଏହି ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତାଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀରୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଅବଦାନ ପାଇଁ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଡି.ଲିଟ୍ ଡିଗ୍ରୀ ଆଇଏମଏଫଏ ଚାରିଟେବଲ୍ ଟ୍ରଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ପୁରସ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଯାହାଙ୍କ ରଚିତ ‘ମାଟିର ମଣିଷ’ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ରୂପ ନେଇଥିଲା, ସେ ଏହି ଚିରନ୍ତନ ଦୁନିଆକୁ ଛାଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି ସତ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ରଚନାଗୁଡିକ ଆମର ହୋଇ ରହିଛି ।
ଐତିହାସିକ ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହର ପ୍ରାୟ ୪୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ଓଡିଶାର ପାଇକମାନେ ୧୮୧୭ ମସିହାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା ।
ସାହସୀ ଏବଂ ନିର୍ଭୀକ ପାଇକମାନେ ଓଡିଶା ମାଟିରୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନକୁ ହଟାଇ ଦେବା ପାଇଁ ଖଣ୍ଡା ଉଠାଇଥିଲେ ।
ଇଂରେଜମାନେ  "ପାଇକ" ବିଦ୍ରୋହର ମୁଖ୍ୟ କରୁଣାକର ସର୍ଦ୍ଦାରଙ୍କୁ କାରାଗାରରେ ରଖିଥିଲେ, କୁଜଙ୍ଗର ନାରାୟଣ ପରମଗୁରୁ ଓ କନିକାର ବାମଦେବ ପାଟ୍ଟଜୋଶୀଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବୀର ନେତା ଜୟ ରାଜଗୁରୁଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦିଆଯାଇ ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା ।
୧୮୭୯ ମସିହାରେ ଫାଲଗୁନର ଶୁଭ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରପୁର ଗାଁ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳର ଏକ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ମହାଦେବ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେବୀ ।
ଗାଁରେ ପ୍ରାଥମିକ ଅଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ ସେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ।
ପିଲାଦିନରୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର ସାମାଜିକ ସେବା ପ୍ରତି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ହୋଇଥିଲେ ।
ସେ ଓଡିଶା ମାଟିରେ ଏକ ସାମାଜିକ ସେବାର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲେ ।
ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ, ଓଡିଆମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଏବଂ ଗୌରବ, ଆଧୁନିକ ଓଡିଶାର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ନେତା ତଥା ସ୍ଥପତି, ସେ ନିଜକୁ ଭୂମିପୁତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ଅଭିନବ, ସାହସ ଏବଂ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ ।
ଏହି ମହାନ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ତଥା ଟାଣୁଆ ନେତା ମାର୍ଚ୍ଚ ୫, ୧୯୧୬ ରେ କଟକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ତୁଳସୀପୁର ଆନନ୍ଦ ଭବନରେ ଏକ ସଂସ୍କୃତି ସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ପିତା ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏବଂ ମାତା ଆଶାଲତା ଦେବୀ ତାଙ୍କଠାରେ ସାହସ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବାଲ୍ୟ କାଳରୁ ତାଙ୍କର ସାହସିକତା କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ ।
ଯେତେବେଳେ ୧୮୫୭ ମସିହାରେ ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ କବଳିତ କରିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ ସେହି ବୀର ନେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଖୀ ଖୁଣ୍ଟିଆ (ଚନ୍ଦନ ହଜୁରୀ) ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ ।
ସେ ବହୁମୁଖୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ ।
ସେ ଜଣେ କବି, ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ ମହାନ ବିପ୍ଳବୀ ଥିଲେ ।
ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ବହୁତ ଆଗ୍ରହ ଥିଲା ଏବଂ ସର୍ବତୋମୁଖୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା ।
୧୮୨୭ ମସିହାରେ ପୁରୀର ହରଚଣ୍ଡୀ ସାହିରେ "ଶାମ୍ବ ଦଶମି" ର ଶୁଭ ଦିନରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଚନ୍ଦନ ହଜୁରୀଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ହଜୁରୀ ରଘୁନାଥ ଖୁଣ୍ଟିଆ (ଭୀମସେନ ରାଜପଣ୍ଡା) ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ କମଳାବତୀ ଥିଲା ।
କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଦର୍ଶନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏମ .ଏ ଡିଗ୍ରୀ ଲାଭ କଲା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଲାଭଜନକ ଚାକିରିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ସତ୍ୟବାଦୀ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କଲେ ।
ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ବଳରେ ସେ ନିଜ ଜୀବନ କାଳରେ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ପାଲଟିଥିଲେ ।
ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବକ୍ତା, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା ଏବଂ ଓଡିଶା ବିଧାନସଭାରେ ତାଙ୍କର ଭାଷଣ ବିଧାନସଭା ଇତିହାସରେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି ।
ସେ ଜଣେ ଲେଖକ, ସମ୍ପାଦକ, ବକ୍ତା ଏବଂ ଲେଖକଙ୍କ ଏକ ବିରଳ ମିଶ୍ରଣ ।
ଗୀତାର ଏକ ଉତ୍ତମ ଭାଷ୍ୟକାର ।
ତାଙ୍କର ଉପନ୍ୟାସ ଗୁଡ଼ିକୁ ଓଡିଆ ଭାଷାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।
ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ତଥା ଜଣେ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ, ସେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମାଜିକ କୁସଂସ୍କାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ ।
ଓଡ଼ିଆ ପୁସ୍ତକକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତୀକ ଥିଲେ ।
ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ମୁକୁନ୍ଦପୁରରେ ଶ୍ରୀ ନୀଳମଣି ରାଉତରାୟ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ସେ କଳା ଏବଂ ଆଇନ ବିଭାଗରେ ସ୍ନାତକ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।
କଲିକତାର ଓଡିଆ ସମାଜ ସଚିବ ଥିଲେ ।
ସେ ୧୯୭୭ ରୁ ୧୯୮୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ।
୧୯୮୯ ରେ ସେ ଲୋକସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ସେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ପରେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପରିବେଶ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ସେ ୧୯୬୭ ରୁ ୧୯୭୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଓଡିଶା ରାଜ୍ୟ ଶାଖାର ସଭାପତି ଥିଲେ ।
ପରେ ସେ ଉତ୍କଳ କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗ ଦେଇ ଏହାର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ଦଳକୁ ଯାଇ ଏହାର ରାଜ୍ୟ ଶାଖାର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ ।
୧୨ ବର୍ଷ ବୟସର ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ ଦେଶପ୍ରେମୀ ବାଜି ରାଉତକୁ ସମସ୍ତେ ସ୍ନେହରେ ବାଜିଆ ଡାକିଲେ, ସେ ମାତୃଭୂମି ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ ।
ସହିଦ ବାଜି ରାଉତ ଅକ୍ଟୋବର ୫, ୧୯୨୬ ରେ ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ନୀଳକଣ୍ଠପୁର ଗ୍ରାମରେ ଏକ ଗରିବ ଖଣ୍ଡାୟତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ସେ ବହୁତ କମ ବୟସରୁ ବାପାଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଘରେ କାମ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା ।
ଓଡ଼ିଶାର ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଜା ମଣ୍ଡଳ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ, ଢେଙ୍କାନାଳର ଲୋକମାନେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନକୁ ହଟାଇବାକୁ ସଂକଳ୍ପ ନେଇଥିଲେ ।
କ୍ଷୁଦ୍ର ଗଳ୍ପ ଲେଖିବାର କଳାରେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ, ସେ ହତାଶା ଏବଂ ନିରାଶାର ପରିବେଶରେ ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ଏକ ନୂତନ ଜୀବନଦାନ ଦେଇଥିଲେ ।
ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ହାସ୍ୟରସ ଅତୁଳନୀୟ ।
ରୋମାଣ୍ଟିକ୍ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଗୁଡିକ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଲେଖିଥିଲେ ।
ସେନାପତିଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମହାନ ଐପନାସିକ ପ୍ରେମଚାନ୍ଦ ଏବଂ ବିଭୂତିଭୂଷଣ ବାନାର୍ଜୀଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ ।
ଯଦିଓ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶିକ୍ଷା ନଥିଲା, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଶିକ୍ଷକ, ଚିତ୍ରକାର ଏବଂ ଜଣେ ମହାନ ପ୍ରଶାସକ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କ ଲେଖାରେ ଓଡିଆ ଜାତୀୟତାବାଦ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଥିଲା ।
ଜଣେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ସାହିତ୍ୟିକ କବି ଭାବରେ ସେନାପତି ଓଡିଆର ଜଣେ ମହାନ ଗଦ୍ୟ ଲେଖକ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଛନ୍ତି ।
ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଦକ୍ଷ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ, ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶାସକ, ବିଜ୍ଞ ରାଜନେତା ଏବଂ ଜଣେ ଚରିତ୍ରବାଦୀ ନେତା ।
ସେ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ବୋର୍ଡର ସଭାପତି ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଓ  ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଲାଭଜନକ ଆଇନ ଅଭ୍ୟାସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।
୧୯୨୧ ରୁ ୧୯୩୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଡ୍ରାସ ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟ ହେବା ଜାରି ରଖିଥିଲେ ।
୧୯୩୧ ମସିହାରେ ମାଡ୍ରାସ ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟତା ଛାଡି ଲଵଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।
ଜଣେ ମହାନ ଦେଶପ୍ରେମୀ ଭାବରେ କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ଓଡିଶାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହେବାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଥିଲା ।
ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପୁନର୍ଗଠନରେ ୪ ନଭେମ୍ବର ୧୯୩୯ ରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ ।
୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଲୋକସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ସେ ଥିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ପୁନରୁତଥାନରେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଛାପ ଛାଡିଥିବା ଜଣେ ସୁପୁତ୍ର ।
ଓଡିଶାର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀମତୀ ନନ୍ଦିନୀ ଶତପଥି କଟକଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରୁ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।
ସେ ଅନେକ କବିତା ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପର ଲେଖକ ତଥା ଓଡିଆ ମାସିକ “କଳନା” ର ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ ।
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉପନ୍ୟାସ “ଲଜ୍ଜା” ର ଓଡିଆ ଅନୁବାଦ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ “ସାହିତ୍ୟ ଭାରତୀ ସମ୍ମାନ” ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଓଡିଶା ମହିଳା ରିଲିଫ କମିଟିର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ତଥା ସଚିବ ଶ୍ରୀମତୀ ନନ୍ଦିନୀ ଶତପଥି ଦୁଇଥର କଂଗ୍ରେସ ଦଳରୁ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର କ୍ୟାରିଅର୍ ସମୟରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପ୍ରତିନିଧୀଙ୍କ ତିନିଥର ଅର୍ଥାତ୍ ମସ୍କୋ ଏବଂ ତାସକେଣ୍ଟର ମଧ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ନ୍ୟୁୟର୍କରେ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ସ୍ମୃତିଚାରଣ ଅଧିବେଶନରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଭାରତର ଏକ ପ୍ରତିନିଧୀ ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।
ସେ ଦୁଇଥର ଶିଶୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସୋସାଇଟି ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ ହୋଇଥିଲେ ।
ଓଡିଶାର ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସେ ଦୁଇଥର ଓଡିଶା କଂଗ୍ରେସ ବିଧାନସଭା ଦଳର ନେତା ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ ।
କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଏମ.ଏ. ବି.ଏଲ ର ଡିଗ୍ରୀ ପାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଓଡିଆ ।
ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଓଡିଆ ମାନଙ୍କର ଏକୀକରଣ ପାଇଁ ସାହସିକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ ।
ସମସ୍ତ ଓଡିଆଙ୍କର  ନୂତନ ଆଶା ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ଉଭା ହୋଇଥିଲେ ।
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା, ଓଡିଆ ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ତଥା ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ ।
ଜଣେ ମହାନ ବିଧାୟକ ଓ ସାମ୍ବାଦିକ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଥମ ଓଡିଆ ଭାବରେ ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ ତଥା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଦେଶକୁ ପ୍ରଥମ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ ।
ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାର ଭିନ୍ନତା ଥିଲା ।
ସେ କୁଳବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ।
ଗଜପତି ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଆଧୁନିକ ଓଡିଶାର ଜଣେ ନିର୍ମାତା ।
ସେ ୧୬ ନଭେମ୍ବର ୧୯୩୦ ରେ ଲଣ୍ଡନରେ ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡ ଟେବୁଲ୍ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ଭାଷା ଏବଂ ସମଲିଙ୍ଗୀତା ଆଧାରରେ ଓଡିଶାର ଏକ ପୃଥକ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ସେ ନିବେଦନ କରିଥିଲେ ।
ଓଡିଆର ଜଣେ ବକ୍ତା ମୁଖପାତ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଓଡିଶାର ଜନକ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ ।
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗ ଶାସକ ଭାବରେ ଗରିବ ଓ ଦଳିତମାନଙ୍କର  କାରଣକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ।
ପରେ ଓଡିଶାର ବିଭାଜିତ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରି ଅଖଣ୍ଡ ଓଡିଶାର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲେ ।
ସେ ପୁରାତନ ମାଡ୍ରାସ ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ କୃଷି ଆୟୋଗର ସଦସ୍ୟ ତଥା ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।
ସେ ଦୁଇଥର ଓଡିଶାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ସେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ସ୍ବାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ ଗରିବଙ୍କ ମସିହା ଥିଲେ ।
ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ସେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଥିଏଟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତର ଜଣେ ମହାନ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ତଥା ପ୍ରୋତ୍ସାହକ, ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡିଆ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନ୍ୟତମ ଗତିଶୀଳ ଆତ୍ମା, ମୟୂରଭଞ୍ଜ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଦେଓ ଯାହାଙ୍କର ଅବଦାନ ଏବଂ ହୃଦୟରୁ ସମର୍ଥନ ଓଡିଶାର ମାଟିରେ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଛାପ ଛାଡିଛି ।
ଡିସେମ୍ବର ୧୭, ୧୮୭୧ ରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଏକ ରାଜ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଦେଓଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ।
ସେ ବାରିପଦା ଠାରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ ।
ସମସାମୟିକ ଯୁଗର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ପରି ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାର ଅଧିକାରୀ, ଆଧୁନିକ ଉତ୍କଳର ସ୍ଥପତି ତଥା ଓଡିଶାର ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଭାତର ଅଗ୍ରଦୂତ ଉତ୍କଳ କେଶରୀ ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ ଜାତିର ପିତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ବିକାଶରେ ବିଶେଷ ଅବଦାନ ପାଇଁ ଓଡିଶା ରାଜନୀତିର ଇତିହାସରେ ଡକ୍ଟର ମହତାବଙ୍କ ନାମ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖାଯିବ ।
