ID	SENT
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0001	8. లోహశాస్త్రం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0003	-లోహాల బౌతిక ధర్మాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0005	-లోహాల రసాయనిక ధర్మాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0007	-అలోహాల రసాయనిక ధర్మాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0009	-లోహశాస్త్రం : వివిధ భావనలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0011	-అలోహాల భౌతిక ధర్మాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0013	-లోహాల చర్యాశీలత శ్రేణి
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0015	-అయానిక సమ్మేళనాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0017	మన భూమి సుమారు 4.5 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడింది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0018	పుట్టుక నుండి ఇప్పటి వరకు నిరంతరము వివిధ పరిణామ ప్రక్రియలు భూగర్భంలో మరియు దాని చుట్టు జరుగుతూనే ఉన్నాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0019	వాటి ఫలితమే వివిధ ఖనిజాలు, ద్రవాలు మరియు వాయువుల ఉత్పత్తి!
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0021	ఆలోచించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0023	ఎప్పుడైతే మనం అనేక విషయాల అధ్యయనం సమగ్రంగా లేదా ఒకేసారి చేయవలసి వస్తే అపుడు మనం ఎలాంటి పద్ధతిని ఉపయోగిస్తాము?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0025	మన చుట్టూ ఉండే అనేక పదార్థాలు అవి ఏదో ఒక మూలక రూపంలో ఉంటాయి లేదా వాటి సంయోగం వల్ల ఏర్పడి ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0026	మూలకముల వర్గీకరణం మొదట్లో వాటి రసాయనిక భౌతిక ధర్మాలను అనుసరించి లోహాలు, అలోహాలు మరియు లోహ సదృశాలుగా (అర్థలోహాలు) చేయడం జరిగింది మరియు అవి ఈ రోజుల్లో కూడా ఉపయోగంలో కలవు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0027	కింది తరగతిలో మీరు వాటి యొక్క ప్రత్యేకతలను నేర్చుకున్నారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0028	ఈ పాఠంలో మనం వాటి గురించిన అధిక సమాచారాన్ని పొందబోతున్నాం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0032	లోహ మరియు అలోహం భౌతిక ధర్మాలు ఏవి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0034	లోహాల భౌతిక ధర్మాలు (Physical Properties of metals)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0036	లోహాలు ముఖ్యంగా ఘనస్థితిలో ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0037	కేవలం పాదరసం మరియు గాలియం లోహాలు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవస్థితిలో ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0038	లోహాలకు తళతళలాడే మెరుపు ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0039	వాతావరణంలోని ఆక్సిజన్ మరియు ఆర్థత (తేమ) అదే విధంగా కొన్ని క్రియాశీల వాయువులతో లోహాల ఉపరితలంపై చర్య జరుపుట వలన మెరుపు తగ్గుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0041	లోహాలలో తన్యత (తీగలుగా సాగే గుణం) మరియు వర్ధనీయత (రేకులుగా సాగుట) అనే ధర్మాలు కలవు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0042	అదేవిధంగా లోహాలన్ని ఉత్తమ ఉష్ణ విద్యుత్ వాహకాలు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0043	సాధారణంగా లోహాలన్ని కఠినంగా ఉంటాయి. కాని, గ్రూపు 1 లోని క్షార లోహాలు ఉదాహరణకు : లిథియం, సోడియం అదేవిధంగా పొటాషియంకి మాత్రం మినహాయింపు అని మనకు తెలుసు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0044	ఈ లోహాలు చాలా మృదువుగా (మెత్తగా) ఉండడం వలన వాటిని కత్తితో కోయవచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0045	లోహాల యొక్క ద్రవీభవన స్థానం మరియు భాష్పీభవన స్థానాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0046	ఉదాహరణకు టంగ్ స్టన్ లోహం యొక్క ద్రవీభవస్థానం అన్నింటి కంటే గరిష్టంగా (3422 °C) ఉంటే దీనికి విరుద్ధంగా సోడియం, పొటాషియం, పాదరసం, గాలియం లోహాల ద్రవీభవన స్థానం మరియు భాష్పీభవన స్థానాలు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0047	కొన్ని లోహాలపై కొట్టినపుడు వాటినుండి ధ్వని ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0048	దీనిని మనం నాద గుణం అని అంటాం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0049	ఇలాంటి లోహాలు నాదమయ లోహాలు అని గుర్తించబడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0051	అలోహాల భౌతిక ధర్మాలు (Physical properties of non-metals)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0053	అలోహాల ధర్మాల గురించి ఆలోచిస్తున్నప్పుడు కొన్ని అలోహాలు ఘనస్థితిలో కొన్ని అలోహాలు వాయు స్థితిలో ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0054	ఇది బ్రోమిన్ కు మినహాయింపు. ఎందుకనగా అది ద్రవరూపంలో కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0055	అలోహాలకు మెరిసే గుణం ఉండదు కాని ఇది అయోడిన్ కు మినహాయింపు ఎందుకనగా దాని స్ఫటికాలు మెరుస్తూ ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0056	అలోహాలు కఠినంగా ఉండవు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0057	కాని ఇది వజ్రానికి మినహాయింపు ఇది కార్బన్ యొక్క ఒక రూపాంతరము.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0058	వజ్రం అన్నింటి కంటే కఠిన సహజమైన పదార్థం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0059	అలోహాల ద్రవీభవన స్థానం మరియు భాష్పీభవన స్థానాలు తక్కువగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0060	అలోహాలు విద్యుత్ మరియు ఉష్ణ నిరోధకాలు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0061	గ్రాఫైట్ ఇది కార్బన్ యొక్క రూపాంతరము విద్యుత్ వాహకము అయినందున దానికి మినహాయింపు ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0063	page-93
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0065	లోహాల రసాయనిక ధర్మాలు (Chemical properties of metals)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0067	లోహాలు క్రియాశీలంగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0068	అవి సాధారణంగా ఎలక్ట్రాన్ లు కోల్పోతాయి. మరియు అవి ధనావేశ అయాన్లు అవుతాయి. అందుకే వాటిని ధనవిద్యుదాత్మక మూలకాలు అని అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0072	ఏ పదార్థం ఉష్ణ వాహకం అవుతుందో అది చాలా వరకు విద్యుత్ వాహకం కూడా కావచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0073	ఈ విధంగానే ఉష్ణ నిరోధకము, విద్యుత్ నిరోధకము అవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0074	దీనికి వజ్రం మినహాయింపు ఇది విద్యుత్ నిరోధకము కాని ఉష్ణ వాహకం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0078	పరికరాలు : పట్టుకారు, కత్తి, బర్నర్ మొదలగునవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0080	రసాయనిక పదార్థాలు : అల్యూమినియం, రాగి, ఇనుము, సీసము, మెగ్నీషియం, జింక్, మరియు సోడియం మొదలైన నమూనాలు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0082	సూచన : సోడియంను ఉపాధ్యాయుల సమక్షంలో జాగ్రత్తగా ఉపయోగించవలెను.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0084	కృత్యం : పై వాటిలోని ప్రతి లోహ నమూనాను పట్టుకారుతో తీసుకొని దానిని బర్నర్ మంట
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0086	పై పట్టుకోండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0088	1. ఏ లోహాలు సహజంగా మండుతాయి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0090	2. మండిన తర్వాత లోహ ఉపరితల భాగం ఎలా కనిపిస్తుంది?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0092	3. లోహం మంటపై మండుతున్నప్పుడు మంట ఏ రంగులో ఉంటుంది?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0094	లోహాల చర్యలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0096	అ. ఆక్సిజన్ తో లోహాల చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0098	లోహాలను గాలిలో వేడి చేసినట్లయితే గాలిలోని ఆక్సిజన్ తో సంయోగం చెంది లోహము యొక్క ఆక్సైడ్లు ఏర్పడుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0099	సోడియం మరియు పొటాషియం ఇవి చాలా చురుకైన లోహాలు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0100	గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద సోడియం లోహం గాలిలోని ఆక్సిజన్ తో సంయోగం చెంది సోడియం ఆక్సైడ్ గా ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0102	4Na(s) + O_2 → 2Na_2O(s)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0104	గాలిలో తెరచి ఉంచిన సోడియం లోహము సులభంగా మండుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0105	అందువలన ప్రయోగశాలలో ఇతర ప్రదేశాలలో జరిగే ప్రమాదాలను నివారించుటకు దానిని కిరోసిన్ లో నిల్వ చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0106	కొన్ని లోహాల ఆక్సైడ్లు నీటిలో కరుగుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0107	అవి నీటితో చర్య జరిపి క్షారాలను (Alkali) ఏర్పరుస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0109	Na_2O + H_2O → 2NaOH
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0111	మెగ్నీషియం పట్టి గాలిలో మండుతున్నప్పుడు మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ లభిస్తుందని మనకు తెలుసు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0112	ఈ మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ నీటితో చర్య జరిపి మెగ్నీషియం హైడ్రాక్సైడ్ అనే క్షారమును ఏర్పరుచును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0114	2Mg(s) + O_2 → 2MgO(s)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0116	MgO +H_2O → Mg(OH)_2
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0118	ఆ. నీటితో లోహాల చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0120	పరికరాలు : బీకరు, పట్టుకారు మొదలగునవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0122	రసాయనిక పదార్థాలు : వివిధ లోహాల నమూనాలు (ముఖ్యమైన గమనిక-సోడియం లోహమును తీసుకోకండి) నీరు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0124	కృత్యం : ప్రతి లోహపు ముక్కను తీసుకుని చల్లని నీటితో నింపిన వేర్వేరు బీకర్లలో వేయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0126	1. ఏ లోహము నీటితో చర్యను జరిపాయి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0128	2. ఏ లోహాలు నీటిపై తేలాయి? ఎందుకు?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0129	పై కృత్యం సందర్భంలో ఒక పట్టికను తయారు చేయండి. దానిలోని పరిశీలనలను రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0131	page-94
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0133	సోడియం మరియు పొటాషియం లోహాల చర్య నీటితో అత్యంత వేగంగా మరియు అధిక శక్తితో జరుగుతుంది. దాని నుండి హైడ్రోజన్ వాయువు వెలువడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0135	2Na(s) + 2H_2O(l) → 2NaOH(aq) + H_2(g) + ఉష్ణం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0137	2K(s) + 2H_2O(l) → 2KOH(aq) + H_2(g) + ఉష్ణం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0139	దీనికి విరుద్ధంగా కాల్షియం నీటితో చాలా నెమ్మదిగా మరియు అల్ప శక్తితో చర్య జరుపుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0140	దీనిలో హైడ్రోజన్ వాయువు వెలువడి లోహ ఉపరితలంపై బుడగల రూపంలో పోగవుతుంది మరియు ఆ లోహం నీటిపై తేలుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0142	2Ca(s) + 2H_2O(l) → 2Ca(OH)_2(aq) + H_2(g)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0144	అల్యూమినియం, ఇనుము మరియు జింకు చల్లని లేదా వేడి నీటితో చర్య జరపవు. కాని నీటి ఆవిరితో మాత్రం అవి చర్య జరిపి ఆక్సైడ్లను ఏర్పరుచును. దీనిలో హైడ్రోజన్ వాయువు విడుదల అవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0146	2Al(s) + 3H_2O(g) → Al_2O_3(s) + 3H_2(g)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0148	3Fe(s) + 4 H_2O(g) → Fe_3O_4(s) + 4H_2(g)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0150	Zn(s) + H_2O(g) → ZnO(s) + H_2(g)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0152	8.2 నీటితో లోహం చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0154	చేసి చూసి ఆలోచించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0156	బంగారం, వెండి, రాగి లోహాలు నీటితో చర్య జరుపుతాయో లేదో తెలుసుకొనుట?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0157	ప్రత్యక్షంగా ప్రయోగం చేసి పరీక్షించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0159	ఇ. ఆమ్లాలతో లోహాల చర్యలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0161	మనం ఇంతకు ముందు పాఠంలో ఆమ్లాలతో లోహాల చర్యలను చూశాం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0162	లోహాలు అన్ని సమాన చర్యాశీలతను కలిగి ఉంటాయా?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0164	అల్యూమినియం, మెగ్నీషియం, ఇనుము మరియు జింక్ ల నమూనాలతో సజల సల్ఫ్యూరిక్
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0166	లేదా హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లముతో చర్య జరిపినట్లయితే ఆ లోహాల సల్ఫేట్
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0168	లేదా క్లోరైడ్ లవణాలు లభిస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0169	ఈ చర్యలో హైడ్రోజన్ వాయువు విడుదల
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0172	ఈ లోహాల క్రియాశీలతను కింది విధంగా చూపవచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0174	Mg > Al > Zn > Fe
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0176	8.3 సజల ఆమ్లంతో లోహం చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0178	page-95
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0180	Mg(s) + 2HCl(aq) → MgCl_2(aq) + H_2(g)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0182	2Al(s) + 6HCl(aq) → 2AlCl_3(aq) + 3H_2(g)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0184	Fe(s) + 2HCl(aq) → FeCl_2(aq) + H_2(g)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0186	Zn(s) + 2HCl(aq) → ZnCl_2(aq) + H_2(g)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0188	ఈ. నత్రికామ్లంతో లోహాల చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0190	నత్రికామ్లంతో లోహాలు చర్య జరిపి వాటి నైట్రేట్ లవణాలను ఏర్పరుస్తాయి అదే విధంగా నత్రికామ్లము గాఢతను బట్టి నైట్రోజన్ యొక్క వివిధ ఆక్సైడ్లు (N_2O, NO, NO_2) ఏర్పడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0192	Cu(s) + 4HNO_3(aq) → Cu(NO_3)_2(aq) + 2NO_2(g) + 2H_2O(l)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0194	3Cu(s) + 8HNO_3(aq) → 3Cu(NO_3)_2(aq) + 2NO(g) + 4H_2O(l)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0196	ఆమ్ల రాజము : ఆమ్ల రాజము అనేది అత్యంత క్షయకారక గుణం (Corrosive) మరియు పొగలు చిమ్మే (Fuming) ద్రవము.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0197	బంగారం మరియు ప్లాటినం లోహ రాజములను కరిగించుకునే కొన్ని అతి తక్కువ క్రియా జనకాలలో ఇది ఒకటి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0198	గాఢ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లము మరియు గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లములు 3:1 నిష్పత్తిలో తీసుకొనిన ఏర్పడే తాజా మిశ్రమమే ఆమ్లరాజము.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0200	ఉ. ఇతర లోహ లవణ ద్రావణాలతో లోహాల చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0204	పరికరాలు : రాగితీగ, ఇనుప మేకులు, బీకరు లేదా పెద్ద పరీక్షనాళిక మొదలగునవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0206	రసాయనాలు : ఫెర్రస్ సల్ఫేట్ మరియు కాపర్ సల్ఫేట్ జల ద్రావణము.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0208	కృత్యం:
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0210	1. స్వచ్ఛమైన రాగితీగను మరియు ఇనుప మేకును తీసుకోండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0212	2. రాగితీగను ఫెర్రస్ సల్ఫేట్ యొక్క ద్రావణంలో మరియు ఇనుప మేకును కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణంలో ముంచి ఉంచండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0214	3. సాధారణంగా 20 నిమిషాల పాటు నిర్ధారించిన కొంత కాల వ్యవధులలో నిరంతరం పరిశీలిస్తూ ఉండండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0216	అ. ఏ పరీక్ష నాళికలో చర్య జరిగినట్లు కన్పిస్తుంది?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0218	ఆ. చర్య జరిగిందని మీరు ఎలా గుర్తించారు?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0220	ఇ. ఇది ఏ రకమైన చర్య?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0222	8.4 ఇతర లోహలవణ ద్రావణాలతో లోహాల చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0224	లోహాల చర్యాశీలత శ్రేణి (Reactivity series of metals)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0226	లోహాలన్నింటి చర్యాశీలత ఒకేరకంగా ఉండదని మనం చూశాం. కాని ఆక్సిజన్, నీరు మరియు ఆమ్లము మొదలగు పరీక్షకాలతో పాటు (Reagents) లోహాలన్ని చర్యలో పాల్గొనక పోవుట వలన లోహాల యొక్క సాపేక్ష చర్యాశీలతను నిర్ణయించుటకు పరీక్షకాల వినియోగం జరగదు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0227	దీనికొరకై ఇతర లోహలవణ ద్రావణాలతో జరిగే స్థానభ్రంశ చర్యలు ఉపయోగపడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0228	ఒకవేళ A అనే లోహం B అనే లోహాన్ని దాని లవణ ద్రావణం నుండి స్థానభ్రంశం చెందించినట్లయితే అనగా A అనే లోహానికి B అనే లోహం కంటే ఎక్కువ చర్యాశీలత కలదని అర్థం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0230	page-96
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0232	లోహం A + B లోహలవణ ద్రావణం → A లోహలవణ ద్రావణం + లోహం B
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0234	పై 8.4 కృత్యం లో అధిక ప్రతి క్రియాత్మకం గలది ఏది?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0235	రాగి లేదా ఇనుమా? పరిశీలన ద్వారా చెప్పండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0237	పై కృత్యం(8.4)లో ఇనుము, కాపర్ సల్ఫేట్ నుండి కాపర్ ను స్థానభ్రంశం చెందించింది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0238	అనగా ఇనుము కాపర్ కంటే అధిక చర్యాశీలత గలది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0240	అనేక స్థానభ్రంశ చర్యల ప్రయోగాలు చేసి శాస్త్రవేత్తలు చర్యా శీలత శ్రేణిని అభివృద్ధి చేశారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0241	లోహాల చర్యాశీలత ఆరోహణ లేదా అవరోహణ క్రమంలో చేసిన అమరికను
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0243	లోహాల చర్యా శీలత శ్రేణి అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0244	చర్యా శీలత ఆధారంగా లోహాలను
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0246	క్రింది విధంగా సమూహాలుగా చేయవచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0248	1. ఎక్కువ చర్యాశీల లోహాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0250	2. మధ్యస్త చర్యాశీల లోహాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0252	3. తక్కువ చర్యాశీల లోహాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0254	8.5 లోహాల చర్యా శీలత శ్రేణి
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0256	ఊ. అలోహాలతో లోహాల చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0258	జడవాయువులు (ఉదాహరణకు, హీలియం, నియాన్, ఆర్గాన్) ఈ అలోహాలు రసాయనిక చర్యలలో పాల్గొనవు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0259	మనం ఇప్పటివరకు లోహాల చర్యల నుండి అవి ఆక్సీకరణం చెందగా ధన అయాలు ఏర్పడతాయని మనం చూశాం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0260	ఒకవేళ మనం కొన్ని లోహ మరియు అలోహ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాలను చూసినట్లయితే ఎలక్ట్రాన్ అష్టక నియమాన్ని పొందే ఈ ప్రేరణ శక్తితో (Driving force) లోహం ఎలక్ట్రాన్ ను కోల్పోయినట్లయితే అలోహం ఎలక్ట్రాన్ ను గ్రహించి చర్యలో పాల్గొని సమీప జడవాయువు ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాన్ని పొందుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0261	జడవాయువుల యొక్క బాహ్యకక్ష్య సంపూర్ణంగా నిండుట వలన రసాయనికంగా నిష్క్రియాత్మకంగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0262	కింది తరగతులలో మీరు సోడియం ఒక ఎలక్ట్రాన్ ఇవ్వడం మరియు క్లోరిన్ అలోహం దానిని తీసుకొని సోడియం క్లోరైడ్ అనే సమ్మేళనం ఏర్పడుటను చూశారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0264	2Na + Cl_2 → 2NaCl
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0266	అదే విధంగా మెగ్నీషియం, పొటాషియం వీటి MgCl_2, KCl అనే అయానిక సమ్మేళనాలు ఏర్పడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0268	అలోహాల రసాయనిక ధర్మాలు (Chemical properties of non- metals)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0270	అలోహం అనగా భౌతిక, రసాయనిక ధర్మాలలో సామ్యత తక్కువగా గల మూలకాల సమూహం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0271	అలోహాలను ఋణవిద్యుదాత్మక మూలకాలు అంటారు. ఎందుకనగా అలోహాలు ఎలక్ట్రాన్ ను గ్రహించి ఋణావేశ అయాన్లుగా ఏర్పడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0272	కొన్ని అలోహాల రసాయనిక చర్యల ఉదాహరణలు కింది విధంగా ఉన్నాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0274	1. ఆక్సిజన్ తో అలోహాల చర్య : సాధారణంగా అలోహాలు ఆక్సిజన్ తో సంయోగం చెంది ఆమ్లయుత ఆక్సైడ్లను ఏర్పరచును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0275	కొన్ని సందర్భాలలో తటస్థ ఆక్సైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0277	page-97
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0279	2. నీటితో అలోహాల చర్య : సాధారణంగా లోహాలు నీటితో ఎలాంటి చర్య జరపవు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0280	దీనికి హాలోజన్ లు మినహాయింపు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0281	ఉదాహరణకు, క్లోరిన్ నీటిలో కరిగిన పిదప కింది విధంగా చర్య జరుగును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0283	Cl_2 (g)+ H_2O(l) → HOCl(aq) + HCl(aq)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0285	3. సజల ఆమ్లాలతో అలోహాల చర్య : సాధారణంగా అలోహాలు సజల ఆమ్లంతో ఎలాంటి చర్య జరపవు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0286	దీనికి హాలోజన్ ల మినహాయింపు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0287	ఉదాహరణకు క్లోరిన్ సజల బ్రోమిక్ ఆమ్లముతో కింది చర్య జరుపుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0289	Cl_2 (g)+ 2HBr(aq) → 2HCl(aq) + Br_2(aq)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0291	4. హైడ్రోజన్ తో అలోహాల చర్య : ప్రత్యేక పరిస్థితులలో (సరియైన ఉష్ణోగ్రత, పీడనం, ఉత్ప్రేరకాల ఉపయోగం మొదలగునవి) అలోహాలు హైడ్రోజన్ తో చర్యలో పాల్గొంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0293	S + H_2 → H_2S
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0295	N_2 + 3H_2 → 2NH_3
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0299	క్లోరిన్ మరియు హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్ ల మధ్య చర్యలో హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్, Br_2 గా రూపాంతరం చెందుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0300	ఈ రూపాంతరమును ఆక్సీకరణం అనవచ్చా?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0301	ఈ ఆక్సీకరణాన్ని జరిపే ఆక్సీకరణి ఏది?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0303	అయానిక సమ్మేళనాలు (Ionic compounds)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0305	ధన అయాను మరియు ఋణ అయాను ఈ రెండు ఘటకాల నుండి ఏర్పడే సమ్మేళనాన్ని అయానిక సమ్మేళనం అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0306	ధన అయాన్ మరియు ఋణ అయాన్లు విరుద్ధ ఆవేశ అయాన్లు అయినందున వీటి మధ్య విద్యుదాకర్షణ బలం ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0307	ఈ ఆకర్షణ బలం అనగా ధన అయాన్ మరియు ఋణ అయాన్లు వీటిలోని అయానిక బంధం అవుతుందని
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0308	మీకు తెలుసు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0309	అయానిక సమ్మేళనంలో ధన అయాన్ మరియు ఋణ అయాన్ల సంఖ్య మరియు వాటిపై గల విద్యుదావేశం ఒకదానికొకటి సమతుల్యం చేసుకొంటాయి. అందువలన అయానిక సమ్మేళనం విద్యుత్ పరంగా తటస్థంగా ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0311	అయానిక సమ్మేళనాలు స్ఫటిక రూపంలో ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0312	స్ఫటిక రూప పదార్థాల ఉపరితలం ప్రత్యేక ఆకారంలో నున్నగా మెరుస్తూ ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0313	అయానుల క్రమ పద్ధతిలోని అమరిక స్ఫటిక రూపానికి పొందుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0314	వేర్వేరుగా సమ్మేళనాలలోని అయానుల నిర్మాణం/అమరిక వేర్వేరుగా ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0315	అందువలన వాటి స్ఫటికాల ఆకారం వేర్వేరుగా ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0316	స్ఫటికం యొక్క లోపలి అయాన్ల ప్రత్యేక అమరిక వలన అయాన్ల మధ్య ఉండే వికర్షణ శక్తి వలన నిర్ణయించబడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0317	వైవిధ్య అయాన్ల మధ్య ఆకర్షణ శక్తి మరియు సజాతీయ అయాన్ల మధ్య వికర్షణ శక్తి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0318	అందువలన స్ఫటిక నిర్మాణంలో ధన అయాన్ చుట్టూ ఋణ అయాన్ మరియు ఋణ అయాన్ చుట్టూ ధన అయాన్ లాంటి సర్వసాధారణ అమరిక ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0319	ఇలాంటి విశిష్టమైన స్పటిక నిర్మాణము ఏర్పడటానికి కారణమైన ఘటకాలలో రెండు ముఖ్యమైన ఘటకాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0320	1. ధనావేశ, ఋణావేశ అయాన్ల పరిమాణం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0322	2. అయానుల పై గల విద్యుదావేశ పరిమాణం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0324	ఆసన్న విజాతీయ అయాన్ల లోని స్థిరవిద్యుత్తు ఆకర్షణ బలాలు చాలా బలంగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0325	అందువలన అయానిక సమ్మేళనాల ద్రవీభవన స్థానాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. అలాగే అయానిక సమ్మేళనాలు కఠినంగా మరియు పెళుసుగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0327	అయానిక సమ్మేళనాలు వాటి ధర్మాలు (Ionic compounds and their properties)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0331	పరికరాలు : వెడల్పు గల లోహపు చెంచా, బర్నర్, కార్బన్ ఎలక్ట్రోడ్లు, బీకరు, విద్యుత్ ఘటం (బ్యాటరీ), విద్యుత్ దీపం (బల్బ్), స్విచకీ, మొదలగునవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0333	రసాయన పదార్థాలు : సోడియం క్లోరైడ్, పొటాషియం అయోడైడ్ మరియు బేరియం క్లోరైడ్ నమూనాలు, నీరు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0335	కృత్యం : పై నమూనాలను తీసుకుని వాటిని పరిశీలించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0336	వెడల్పు కానున్న చిన్న లోహపు చెంచాలో (Spatula) పై వాటిలో ఒక లవణ నమూనాని కొద్దిగా తీసుకుని బర్నర్ మంటపై వేడి చేయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0337	అలాగే ఇతర లవణ ద్రావణాలను తీసుకొని పై కృత్యాన్ని చేసి చూడండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0338	పటంలో చూపిన విధంగా విద్యుత్ ఘటం యొక్క ధన మరియు ఋణ ధృవాలను కార్బన్ ఎలక్ట్రోడ్ కు (Electrode) జోడించి బీకరును ఉపయోగించి విద్యుత్ విశ్లేషణ ఘటాన్ని తయారు చేయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0339	ఏదైనా ఒక లవణ ద్రావణంలో ఎలక్ట్రోడ్ ను ముంచండి. మీకు విద్యుత్ దీపం వెలిగినట్లు కనిపించిందా?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0340	ఇతర లవణ ద్రావణాల అన్నింటి సందర్భాలలో కూడా దీనిని పరీక్షించి చూడండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0342	page-98
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0344	అయానిక సమ్మేళనాల సాధారణ ధర్మాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0346	1. ధన మరియు ఋణావేశ అయాన్ల మధ్య తీవ్రమైన ఆకర్షణ బలం ఉండటం వలన అయానిక సమ్మేళనాలు ఘన రూపంలో కఠినంగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0348	2. అయానిక సమ్మేళనాలు పెళుసుగా ఉంటాయి. వాటిపై పీడనం ప్రయోగిస్తే ముక్కలు ముక్కలుగా చేయవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0350	3. అయానిక సమ్మేళనాలలో అంతర అణువుల ఆకర్షణశక్తి (Intermolecular Attraction) ఎక్కువగా ఉండడం వలన వాటిని ఛేదించడానికి ఎక్కువ శక్తి కావాలి. కావున అయానిక సమ్మేళనాల ద్రవీభవన స్థానం మరియు బాష్పీభవన స్థానాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0352	4. అయానిక సమ్మేళనాలు నీటిలో కరుగుతాయి. ఎందుకనగా విఘటనం చెంది విడిపడిన అయాన్ల చుట్టూ నీటి అణువులు ప్రత్యేక పద్ధతిలో ఎదురెదురుగా వచ్చి (ప్రత్యేక దిశలో తిరిగి) నిర్మించబడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0353	అందువలన మూలభూత అంతర అణువుల బలాల స్థానంలో అయానులు మరియు వాటి చుట్టూ నీటి అణువుల మధ్య కొత్త ఆకర్షణ బలాలు ప్రతిక్షేపించబడి అయానిక సమ్మేళనాల జలద్రావణం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0354	కాని, అయానిక సమ్మేళనాలు కిరోసిన్, పెట్రోలు లాంటి ద్రావణాలలో కరగవు. కారణం నీటిలో జరిగినట్లు ఈ ద్రావణాలలో క్రొత్త ఆకర్షణ బలాలు ప్రతిక్షేపితం కావు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0356	ఆ. లవణ ద్రావణ వాహకతను పరీక్షించుట.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0358	8.6 అయానిక సమ్మేళనాల ధర్మాలను సరిచూచుట.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0360	5. ఘనస్థితిలో ఉన్న అయానిక సమ్మేళనాలు విద్యుత్ ను ప్రవహింప చేయలేవు. ఈ స్థితిలో అయానులు తమ స్థానాల నుండి కదలలేవు. కాని కరిగిన స్థితిలో మాత్రం అయాన్లు చలిస్తూ ఉండడం వలన విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0361	అయానిక సమ్మేళనాల జల ద్రావణాలు విద్యుత్ వాహకాలుగా ఉంటాయి. కారణం జల ద్రావణంలో విఘటనం చెందిన అయానులు ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0362	ద్రావణం ద్వారా విద్యత్ ప్రవహింప చేసినచో అయాన్లు విరుద్ధ ఆవేశం గల ఎలక్ట్రోడ్ల వైపు ప్రయాణిస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0363	కరిగిన లేదా జల ద్రావణాల స్థితిలో విద్యుత్ ప్రవాహం వలన అయానిక సమ్మేళనాలను విద్యుత్ విశ్లేష్య పదార్థాలు అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0365	8.7 అయానిక సమ్మేళనాల ద్రవీభవన, బాష్పీభవన స్థానాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0367	లోహ శాస్త్రం (Metallurgy)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0369	ఖనిజాల నుండి లోహాలను సంగ్రహించి ఉపయోగించుటకు మరియు శుద్ధి చేయుటను వివరించే సాంకేతిక శాస్త్రమును లోహశాస్త్రం అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0371	లోహాల ఉనికి (Occurrence of metals)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0373	చాలా లోహాలు క్రియాశీలంగా ఉండడం వలన ప్రకృతిలో స్వేచ్ఛాస్థితిలో లభించవు. అవి వాటి యొక్క ఆక్సైడ్, కార్బోనేట్, సల్ఫైడ్, నైట్రేట్ వంటి ఖనిజ రూపంలో సంయోగ స్థితిలో లభిస్తాయి. అయినప్పటికి అన్నింటికంటే క్రియాశీలత లేని లోహాలు గాలి, నీరు మరియు ఇతర ప్రకృతి ఘటకాలతో ప్రభావితం కావు. ఉదాహరణకు : వెండి, బంగారం, ప్లాటినం ఈ లోహాలు సాధారణంగా స్వేచ్ఛా స్థితిలో లభిస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0374	లోహాల సమ్మేళనాలు మలిన యుక్త గా ప్రకృతిలో లభిస్తాయి వాటిని ఖనిజాలు (ముతక లోహాలు) అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0376	page-99
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0378	ఏ ఖనిజాల నుండి లోహాలను సులభంగా, లాభసాటిగా సంగ్రహించబడుతాయో వాటిని ధాతువులు అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0379	ధాతువులో (ముడి ఖనిజం) లోహ సమ్మేళనంతో పాటుగా మట్టి, ఇసుక మరియు రాళ్ళ వంటి అనేక రకాలైన మలినాలు ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0380	ఈ మలినాలను ఖనిజ మాలిన్యం (గాంగ్యూ) అని అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0381	వివిధ సంగ్రహణ పద్ధతులను ఉపయోగించి లోహాలను వాటి ధాతువుల నుండి సంగ్రహించ వచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0382	ధాతువుల నుండి శుద్ధమైన లోహాలను సంగ్రహించే ప్రక్రియలు లోహ శాస్త్రంలో చేర్చబడినవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0384	చాలామట్టుకు ధాతు గనుల ద్వారా ఖనిజాలను వెలికితీసి అక్కడే దానిలోని మలినాలు వేర్వేరు పద్ధతులను ఉపయోగించి ధాతువుల నుండి వేరు చేయబడుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0385	దాని తర్వాత ఆ ధాతువులను లోహ తయారి ప్రదేశానికి తరలించి అక్కడే లోహాన్ని శుద్ధ రూపంలో సంగ్రహిస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0386	తర్వాత వేర్వేరు లోహ శుద్ధీకరణ పద్ధతులను ఉపయోగించి వీలైనంత ఎక్కువగా శుద్ధి చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0387	ఈ ప్రక్రియల అన్నింటిని లోహశాస్త్రం అని అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0389	లోహశాస్త్ర మౌలిక భావనలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0391	ధాతువుల నుండి శుద్ధమైన లోహాలను సంగ్రహించే దశలు కింది విధంగా కలవు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0393	1. ధాతు సాంద్రీకరణం (Concentration of ores) : ధాతువుల నుండి ఖనిజ మాలిన్యాన్ని వేరు చేసి ధాతువును పొందే ప్రక్రియను ధాతు సాంద్రీకరణం అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0394	ఈ ప్రక్రియలో ధాతువులలో కావలసిన లోహ సమ్మేళనాల గాఢతను పెంచుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0395	దీనికై చాలా పద్ధతులను అవలంభిస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0396	కాని ఏ సరియైన పద్ధతిని ఉపయోగించాలనేది మాత్రం ధాతువులోని కావలసిన లోహం యొక్క భౌతిక ధర్మంపై మరియు ధాతువులోని ఖనిజ మాలిన్యంపై ఆధారపడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0397	అదేవిధంగా ఈ లోహాల యొక్క చర్యాశీలత మరియు శుద్ధి చేసే సౌకర్యాల లభ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0398	సాంద్రీకరణం చేసేపుడు పర్యావరణ కాలుష్యానికి కారణమయ్యే వివిధ విషయాలు పరిగణలోకి తీసుకోవడం జరుగుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0399	ధాతువులను సాంద్రీకరణం చేసే కొన్ని సాధారణ పద్ధతులు కింది విధంగా ఉన్నాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0401	అ. గురుత్వీయ వేర్పాటు పద్ధతి (Separation based on gravitation) : ఈ పద్ధతిని ఉపయోగించి బరువుగా ఉండే ధాతుకణాల నుండి తేలికగా ఉండే ఖనిజ మలినాలను సహజంగానే వేరు చేయవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0402	ఈ వేర్పాటు పద్ధతి కింది విధంగా ఉంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0404	i. విల్ ప్లే టేబుల్ పద్ధతి (Wilfley table method)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0406	వేరుపరిచే ఈ పద్ధతిలో చిన్న చిన్న మలిన కణాలు జారే విధంగా కట్టెతో చేయబడిన ఇరుకైన ముక్కల లాంటి నిర్మాణ తలంపై ఉంచిన విల్ ప్లే టేబల్ తయారుచేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0407	ఈ టేబల్ ఎల్లప్పుడు కంపిస్తూ ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0408	ఈ టేబుల్ పై ధాతువు యొక్క చూర్ణం వేయబడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0409	ఈ ధాతు చూర్ణాన్ని ధాతువు యొక్క చిన్న ముక్కల నుండి బాల్‌మిల్ (Ball mill)ను ఉపయోగించి తయారుచేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0410	నీటి ప్రవాహమును టేబుల్ యొక్క పై భాగం నుండి విడుదల చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0411	దీనివలన తేలికైన ఖనిజ మలినాలు నీటి ప్రవాహంతో దూరంగా ప్రసరిస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0412	అయితే వీటిలో ఏ ధాతువు శాతం ఎక్కువగా ఉంటుందో మరియు ఖనిజ మాలిన్యం శాతం తక్కువగా ఉంటుందో అలాంటి బరువైన కణాలు చిన్న కట్టె ముక్కల వెనుక చిక్కుకుంటాయి. అందులోని గాటుల ద్వారా కింద పోగు చేయబడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0414	(ii) జలశక్తి ఆధారిత వేర్పాటు పద్ధతి (Hydraulic separation method) :
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0416	నీటి ఆధారిత
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0418	ఈ పద్ధతి పిండిమర వలె ఆధారపడి నడుస్తుంది. దీనిలో ఒకవైపు మొన కల్గిన పాత్ర ఉంటుంది. కింది భాగంలో బ్యాంకు లాంటి పాత్రలో తెరచి ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0419	బ్యాంకు పై భాగంలో నీరు బయటకు వెళ్ళుటకు ఒక చిన్న నీటి గొట్టం ఉంటుంది. అలాగే కిందినుండి నీటిని వదులుటకు ఒక కుళాయి (Tap) అమర్చబడి ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0421	page-100
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0423	సన్నగా పొడిచేసిన ధాతువుపై నుండి ట్యాంకు వంటి నిర్మాణం లోకి వేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0424	దాని కింది భాగం నుండి నీటి ప్రవాహాన్ని చాలా వేగంగా పై దిశలోకి వదులుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0425	continued in the next line
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0426	ఖనిజ మాలిన్యం తేలికగా ఉండడం వలన పై ట్యాంకు భాగంలోని నీటి గొట్టం ద్వారా నీటితో బయటకు ప్రవహించి వేరుగా పోగవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0427	దానితోపాటు ధాతు కణాలు కింది భాగంలో పోగు చేయబడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0428	క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే ఈ పద్ధతి గురుత్వాకర్షణ ధాతు నియమంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సమాన పరిమాణంలో ఉండే డోలాయ మానం కణాలు వాటి ప్రత్యేకమైన భారం వలన నీటి సహాయంతో వేరు చేయబడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0430	8.9 జలశక్తి ఆధారంగా వేర్పాటు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0432	ఆ. అయస్కాంత వేర్పాటు పద్ధతి (Magnetic separation method) :
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0434	ఈ పద్ధతిలో విద్యుదయస్కాంత యంత్రం అవసరం ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0435	ఈ యంత్రంలోని ముఖ్యమైన భాగాలు అనగా రెండు రకాల, లోహపు చక్రాలు (Roller) మరియు వాటిపై ఎల్లప్పుడు గుండ్రంగా తిరిగే పట్ట (Conveyer belt).
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0436	ఈ రెండింటిలో ఒకటి అయస్కాంత చక్రం, రెండవది విద్యుదయస్కాంత చక్రం ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0437	చక్రాలపై తిరిగే పట్ట అనేది చర్మం లేదా ఇత్తడి (అయస్కాంత)తో చేసినదై ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0438	ఇలా తిరుగుతూ ఉండే పట్టపై అయస్కాంత చక్రం పక్కకు సన్నగా పొడి చేసిన ధాతువును వేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0439	అయస్కాంత చక్రం కింద రెండు సంగ్రహణ పాత్రలు ఉంచుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0441	ధాతువులోని అయస్కాంత కణాలు అయస్కాంత చక్రం వైపు ఆకర్షించ బడవు అందువలన అది తిరిగే పట్ట పై ప్రయాణించి ముందుకు వెళ్ళి అయస్కాంత చక్రం నుండి దూరంగా ఉన్న సంగ్రహణ పాత్రలో పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0442	అదే సమయంలో ధాతువులోని అయస్కాంత భాగాల కణాలు అయస్కాంత చక్రానికి అంటుకుని ఉండుట వలన పట్ట దగ్గరి సంగ్రహణ పాత్రలో పడుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0444	ఈ విధంగా ధాతువులలోని అయస్కాంత మరియు అయస్కాంత కణాలను వాటి అయస్కాంత ధర్మం ద్వారా వేర్పాటు చేయవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0446	8.10 అయస్కాంత వేర్పాటు పద్ధతి
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0448	ఉదాహరణకు కాసిటరైట్ అనేది టిన్ (తగరము) అనే లోహ ధాతువు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0449	ఈ ధాతువులో ముఖ్యంగా స్టానిక్ ఆక్సైడ్ (SnO_2) అనే అయస్కాంత ఘటకము మరియు ఫెరస్ టంగ్ స్టేట్ (FeWO_4) అనే అయస్కాంత ఘటకాలు ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0450	వీటిని విద్యుదయస్కాంత పద్ధతిలో వేర్పాటు చేసారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0452	ఇ. ఫేన ఉత్ ప్లవన పద్ధతి (Froth floatation method)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0454	ఈ పద్ధతిలో ధాతువులలోని కణాలు నీటిలో కలిసిపోయే (Hydrophilic) మరియు నీటిలో కలవని (Hydrophobic) రెండు పరస్పర విరుద్ధ ధర్మాల ఆధారంగా వేర్పాటు చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0455	దీనిలో లోహాల సల్ఫైడ్ కణాలు వాటి నీటితో కలవని ధర్మము వలన ఇవి నూనెలో తడుస్తాయి. అయితే ఖనిజ మాలిన్యం దాని జల స్నేహి ధర్మము వలన నీటిలో తడుస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0456	ఈ ధర్మాలను ఉపయోగించి ఫేన ఉత్ ప్లవన ప్రక్రియ ద్వారా కొన్ని ప్రత్యేక ధాతువుల సాంద్రీకరణం చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0460	లోహాల నిష్కర్షణ లోని వివిధ దశల సమాచారమును శోధించి తరగతిలో అందరికి చెప్పండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0461	అదేవిధంగా వీటి ఆధారిత వీడియోలను సేకరించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0465	ఈ పద్ధతిలో సన్నగా పొడిచేసిన ధాతువును నిండా నీటితో నింపిన ఒక పెద్ద ట్యాంకులో వేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0466	నిర్దేశించబడిన వనస్పతి నూనె, ఉదాహరణకు ఫైన్ ఆయిల్, నీలగిరి తైలం మొదలగునవి. నురగను ఏర్పరుచుటకు నీటిలో కలుపుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0467	అధిక పీడనంతో గాలిని నీటిలోకి వదులుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0468	ట్యాంకు మధ్యభాగంలో తన అక్షం చుట్టు తిరిగే ఒక కవ్వం లాంటి నిర్మాణం ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0469	దానిని ఆవశ్యకతను బట్టి ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0470	గాలి సరఫరా వలన బుడగలు ఏర్పడుతాయి. కలియబెట్టే సాధనం వలన నీరు, నూనె మరియు గాలి బుడగలు కలిపి నురగను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ నురగ నీటి ఉపరితలంపైకి వచ్చి తేలుతూ ఉంటుంది. కావున ఈ పద్ధతిని ఫేన ఉత ప్లవన ప్రక్రియ అని అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0472	సల్ఫైడ్ ధాతు కణాలు ప్రధానంగా నూనెలో తడిసి నురుగుతో నీటిపైన తేలుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0473	ఉదాహరణకు జింక్ బ్లెండ్ (ZnS) మరియు కాపర్ పై రైట్ (CuFes_2) యొక్క సాంద్రీకరణకు ఈ పద్ధతిని వాడుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0475	ఈ. ప్రక్షాళన (వడపోత) (Leaching)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0477	అల్యూమినియం, బంగారం, వెండి ఈ లోహాలను వాటి ధాతువుల నుండి నిష్కరణ చేసే మొదటి దశనే వడపోత పద్ధతి అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0478	దీనిలో ఎన్నుకొనిన ధాతువును ఒక ద్రావణంలో చాలా సమయం వరకు నాన పెడతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0479	ద్రావణంలో ప్రత్యేకమైన రసాయనిక చర్య జరిగి ధాతువు దానిలో కరుగుతుంది. కాని ఖనిజ మాలిన్యం చర్య జరిగాక అది కరుగదు అందువలన దానిని వేరు చేయవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0480	ఉదాహరణకు: అల్యూమినియం యొక్క ధాతువు బాక్సైట్ సాంద్రీకరణం వడపోత పద్ధతిలో చేస్తారు. వీటిలో సజల NaOH లేదా Na_2Co_3 జలద్రావణంలో బాక్సైట్ ను నాన బెట్టినచో అందులోని అల్యూమినియం ముఖ్య ఘటకం కరుగుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0484	చామ కూర ఆకుపై నీరు అంటుకోదు అదేవిధంగా మైనము పై కూడా నీరు అంటుకోదు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0485	దీనికి విరుద్ధంగా ఉప్పు లేదా సబ్బులు నీటిలో తడుస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0489	ఎలక్ట్రాన్ పరిభాషలో ఆక్సీకరణం మరియు క్షయకరణం అనగా ఏమిటి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0491	ధాతువు నుండి లోహం నిష్కరణ చేస్తున్నపుడు లోహం యొక్క ధనాత్మక అయాన్ నుండి లోహం లభిస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0492	ఈ ప్రక్రియలో లోహం యొక్క ధన అయాన్లు క్షయకరణం చేయవలెను.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0493	క్షయకరణం ఎలా చేయాలనేది ధాతువుల చర్యాశీలత పై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0494	మనం చర్యాశీలత శ్రేణిని ఇంతకుముందు తెలుసుకున్నాము.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0496	2. లోహ సంగ్రహణం (Extraction of metals)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0498	అ. చర్యాశీల లోహాల నిష్కర్షణ : చర్యాశీలత శ్రేణిలో అన్నింటికంటే పైన గల లోహాలు ఎక్కువ చర్యాశీలతను కల్గి ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0499	శ్రేణిలోని అవరోహణ క్రమంలో వాటి చర్యాశీలత తక్కువ అవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0500	ఉదాహరణకు : పొటాషియం, సోడియం, అల్యూమినియం లు ఎక్కువ చర్యాశీలత గలవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0501	ఎక్కువ చర్యాశీలత గల లోహాలలో బాహ్య కక్ష్యలోని ఎలక్ట్రాన్‌ను కోల్పోయి వాటి ధనాత్మక అయాన్ గా ఏర్పడే సామర్థ్యం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0502	ఉదాహరణకు ఎక్కువ చర్యాశీలత గల లోహాలు సజల ఆమ్లంతో బలంగా చర్య జరిగి హైడ్రోజన్ వాయువు ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0503	అతి చర్యాశీలత గల ధాతువులు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద గాలిలోని ఆక్సిజన్ తో చర్య జరిపి మండుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0504	వాటి నిష్కర్షణ కొరకు విద్యుత్ విశ్లేషణ క్షయకరణ పద్ధతిని ఉపయోగించవలసి వస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0505	ఉదాహరణకు, సోడియం, కాల్షియం మరియు మెగ్నీషియం కరిగిన క్లోరైడ్ లవణ ద్రావణాల విశ్లేషణం ద్వారా లభిస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0506	ఈ ప్రక్రియలో లోహం ఋణ ఎలక్ట్రోడ్ (కాథోడ్) పై నిక్షిప్తం అవుతుంది. అలాగే క్లోరిన్ వాయువు ధన ఎలక్ట్రోడ్ (ఆనోడ్) వద్ద వెలువడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0507	కరిగిన సోడియం క్లోరైడ్ ను విద్యుత్ విశ్లేషణం చేసి సోడియం లోహాన్ని పొందేపుడు ఎలక్ట్రోడ్ పై చర్యలు కింది విధంగా ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0511	కెథోడ్ చర్య Na^+ e^- → Na (క్షయకరణం)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0513	ఆనోడ్ చర్య 2Cl^- → Cl_2 + 2^{e-} (ఆక్సీకరణం)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0517	మెగ్నీషియం క్లోరైడ్ మరియు కాల్షియం క్లోరైడ్ ల కరిగిన స్థితిలో విద్యుత్ విశ్లేషణ ఎలక్ట్రోడ్ ల వద్ద చర్యలను రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0519	ఇదే విధంగా బాక్సైట్ ధాతువులోని అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ నుండి విద్యుత్ విశ్లేషక క్షయకరణం ద్వారా అల్యూమినియంను ఎలా తయారు చేస్తారో మనం ముందు ముందు చూడబోతున్నాం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0521	అల్యూమినియం యొక్క నిష్కర్షణ
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0523	అల్యూమినియం సంకేతం : AI
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0525	పరమాణు సంఖ్య : 13
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0527	రంగు : తెల్లని వెండి రంగు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0529	ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం : 2, 8, 3
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0531	సంయోజకత :3
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0533	అల్యూమినియం ఎక్కువ చర్యాశీలత గల లోహం అయినందున ప్రకృతిలో స్వేచ్ఛ స్థితిలో లభించదు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0534	ఆక్సిజన్ మరియు సిలికాన్ల తర్వాత అల్యూమినియం భూ ఉపరితలంలో విస్తారంగా లభించే మూడవ మూలకము.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0535	అల్యూమినియం యొక్క ముఖ్యమైన ధాతువు బాక్సైట్ (Al_2O_3.nH_2O) నుండి నిష్కర్షణ చేయబడుతుంది. బాక్సైట్ లో 30% నుండి 70% Al_2O_3 మరియు మిగిలిన భాగము ఖనిజ మాలిన్యం ఉంటుంది. ఇందులో ఇసుక, సిలికా, ఐరన్ ఆక్సైడ్ మొదలగునవి ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0536	అల్యూమినియం నిష్కర్షణ రెండు దశలలో జరుగుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0538	i. బాక్సైట్ ధాతువు సాంద్రీకరణ (Concentration of bauxite ore) : అల్యూమినియం యొక్క ముఖ్య ధాతువు బాక్సైట్.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0539	బాక్సైట్ లో సిలికా (SiO_2), ఫెర్రిక్ ఆక్సైడ్ (Fe_2O_3) మరియు టైటానియం ఆక్సైడ్ (TiO_2) అనే మలినాలు ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0540	బేయర్ పద్ధతిలో లేదా హాల్ పద్ధతిలో క్షయకరణంచేసి ఈ మలినాలను వేరు చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0541	ఈ రెండు ప్రక్రియలలో చివర నిక్షేపన క్రియ ద్వారా గాఢ అల్యూమినా లభిస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0543	బేయర్ ప్రక్రియలో అన్నింటికన్నా ముందు ధాతువును గోళాకార గిర్నిలో వేసి చూర్ణంగా చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0544	తరువాత తొట్టి (Digester) లో అధిక పీడనంలో 2 నుండి 8 గంటలు కాస్టిక్ సోడా (NaOH) ద్రావణంతో 140 °C నుండి 150 °C ఉష్ణోగ్రతలో వేడి చేసి దానిని వడపోస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0546	అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ ఉభయ ధర్మం గల పదార్థం కావున హైడ్రాక్సైడ్ జలద్రావణంలో కరుగుతుంది మరియు నీటిలో కరిగే స్వభావం గల సోడియం అల్యూమినేట్ గా తయారవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0547	అనగా బాక్సైట్ ను సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ యొక్క ద్రావణంతో వడపోయవచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0549	Al_2O_3.2H_2O (s) + 2NaOH(aq) → 2NaAlO_2(aq) + 3H_2O(l)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0551	ఖనిజ మాలిన్యాలలోని ఐరన్ ఆక్సైడ్, సజల సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ లో కరుగదు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0552	దానిని వడపోసి వేరు చేయవచ్చు. కాని జల సోడియం హైడ్రాక్సైడ్లో ఖనిజ మాలిన్యంలోని సిలికా కరిగి నీటిలో కరిగే స్వభావం గల సోడియం సిలికేట్ గా ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0554	జల సోడియం అల్యూమినేటను నీటిలో వేసి విలీనం చేస్తారు తర్వాత 50 °C వరకు చల్లబరచడం వలన అల్యూమినియం హైడ్రాక్సైడ్ యొక్క అవక్షేపం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0556	NaAlO_2 + 2H_2O → NaOH + Al(OH)_3↓
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0558	హాల్ ప్రక్రియలో ధాతువును చూర్ణంగా చేసి తర్వాత సజల సోడియం కార్బొనేట్ తో తొట్టిలో వేడి చేసినచో నీటిలో కరిగే స్వభావంగల సోడియం అల్యూమినేట్ ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0559	దాని తరువాత కరుగని మలినాలను వడపోసి ఆగాలితాన్ని వేడి చేసి దాని నుండి కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ వాయువును ప్రవహింపచేసి దానిని తటస్థీకరించవచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0560	దీనిద్వారా అల్యూమినియం హైడ్రాక్సైడ్ యొక్క అవక్షేపం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0564	Al_2O_3.2H_2O(s) + Na_2CO_3(aq) → 2NaAlO_2(aq) + CO_2↑ + 2H_2O(l)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0566	2NaAlO_2(aq) + 3H_2O + CO_2 → 2Al(OH)_3↓ + Na_2CO_3
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0568	రెండు ప్రక్రియలలో లభించిన AI(OH)_3 అవక్షేపాన్ని వడపోసి కడిగి తేమ లేకుండా చేసిన తర్వాత 1000°C వద్ద వేడిచేసి దానిని భస్మీకరణం చేసి అల్యూమినాను పొందుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0570	2Al(OH)_3 → Al_2O_3 + 3H_2O
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0572	ii. అల్యూమినా విద్యుద్విశ్లేషక క్షయకరణం (Electrolytic reduction of alumina)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0574	అ. ఈ పద్ధతిలో అల్యూమినా యొక్క ఋణ ఎలక్ట్రోడ్ కరిగిన మిశ్రమాలను (ద్రవీభవన స్థానం >2000°C) స్టీలు బ్యాంకులో విద్యుత్ విశ్లేషణం చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0575	ఈ బ్యాంకులో లోపలివైపు గ్రాఫైట్ పొరగా ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0576	ఈ పొర ఋణ ఎలక్ట్రోడ్ గా పనిచేస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0577	కరిగిన విద్యుత్ విశ్లేషణ పదార్థంలో ముంచిన గ్రాఫైట్ కడ్డీలు ధన ఎలక్ట్రోడ్ గా పనిచేస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0578	ద్రవీభవన స్థానం 1000°C వరకు తగ్గించడానికి మిశ్రమంలో క్రయోలైట్ (Na, AIF) మరియు ఫ్లోర్ స్పార్ (Car)ను కలుపుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0580	ఆ. విద్యుత ప్రవాహమును ప్రవహింప జేసినచో ఋణ ఎలక్ట్రోడ్ పై అల్యూమినియం నిక్షిప్తం అవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0581	కరిగిన అల్యూమినియం విద్యుత్ విశ్లేష్యం కంటే బరువుగా ఉన్నందున బ్యాంకు కింది భాగంలో నిక్షిప్తమవుతుంది. ఇక్కడి నుండి సమయానుసారంగా బయటికి తీయబడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0582	ఆక్సిజన్ వాయువు ధన ఎలక్ట్రోడ్ వద్ద వెలువడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0584	ఎలక్ట్రోడ్ వద్ద చర్యలు కింది విధంగా జరుగుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0586	ధన ఎలక్ట్రోడ్ చర్య 2O^- → 2OO_2 + 4e- (ఆక్సీకరణము)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0588	ఋణ ఎలక్ట్రోడ్ చర్య Al^{3+} + 3e → Al(l) (క్షయకరణం)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0590	వెలువడిన ఆక్సిజన్ వాయువు కార్బన్ ఋణ ఎలక్ట్రోడ్ తో చర్య జరిగిన తర్వాత కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ వాయువు ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0591	అల్యూమినా యొక్క విద్యుత్ విశ్లేషణం జరుగుతున్నపుడు ధన ఎలక్ట్రోడ్ ఆక్సీకరణం చెందడం వలన సమయానుగుణంగా ఇది మారుతూ ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0593	ఆ. మధ్యస్థ చర్యాశీలత గల లోహాల నిష్కర్షణ
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0597	1. మధ్యస్థ చర్యాశీలత గల లోహాలు ఏవి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0599	2. మధ్యస్థ చర్యాశీలత గల లోహాలు ప్రకృతిలో ఏ రూపంలో లభ్యమౌతాయి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0601	చర్యాశీలత శ్రేణిలోని మధ్యభాగంలో గల లోహాలు ఇనుము, జింక్, లెడ్, కాపర్ లాంటివి మధ్యస్థ చర్యాశీలత గలిగినవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0602	ఈ లోహాలు ప్రకృతిలో సాధారణంగా సల్ఫైడ్ లవణ ద్రావణాలు లేదా కార్బొనేట్ లవణ ద్రావణాల రూపంలో లభ్యమౌతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0604	లోహం యొక్క సల్ఫైడ్ లేదా కార్బొనేట్ కంటే వాటి ఆక్సైడ్ నుండి లోహాన్ని పొందుట చాలా సులభంగా ఉంటుంది. కనుక సల్ఫైడ్ ధాతువులను ఎక్కువ గాలిని పంపుతూ తీవ్రంగా వేడి చేసి వాటిని ఆక్సైడ్ రూపంలోకి మారుస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0605	ఈ ప్రక్రియను భర్జనం (Roasting) అని అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0606	కార్బొనేట్ ధాతువులను మితమైన గాలిలో తీవ్రంగా వేడిచేసి ఆక్సైడ్ గా రూపాంతరం చెందిస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0607	ఈ ప్రక్రియను భస్మీకరణం (Calcination) అంటారు. జింక్ ధాతువును భర్జనం మరియు భస్మీకరణం చేసినపుడు కొన్ని
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0609	రసాయనిక చర్యలు జరుగుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0611	భర్జనం 2ZnS + 3O_2 → 2ZnO + 2SO_2↑
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0613	భస్మీకరణం ZnCO_3 → ZnO + CO_2↑
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0617	దీని తర్వాత లభించిన జింక్ ఆక్సైడ్ నుండి కార్బన్ ను క్షయకారిణిగా వాడి జింక్ ను తయారుచేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0619	ZnO + C → Zn + CO↑
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0621	ధాతువు ఆక్సైడ్ ను క్షయకరణం చేసి లోహాన్ని పొందుటకు కార్బన్ కు బదులు సోడియం, కాల్షియం, అల్యూమినియం లాంటి చర్యాశీలత గల లోహాలను కూడా క్షయకారిణిలుగా వాడతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0622	ఎందుకనగా ఈ లోహాలు మధ్యస్థ, చర్యాశీలత గల లోహాలను వాటి సమ్మేళనాల నుండి స్థానభ్రంశం చెందిస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0623	ఉదాహరణకు, మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ ను అల్యూమినియం చూర్ణంతో మండించినపుడు కింది చర్య జరుగుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0625	3MnO_2 + 4Al → 3Mn + 2Al_2O_3 + ఉష్ణం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0627	పై చర్యలో ఏ పదార్థాల ఆక్సీకరణం మరియు క్షయకరణం జరిగిందో వాటిని గుర్తించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0629	పై చర్యలు జరిగేటప్పుడు బహిర్గతమయ్యే ఉష్ణం తీవ్రత చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. కావున లోహం కరిగి ద్రవస్థితిలో ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0630	ఇలాంటి రెండవ ఉదాహరణే థర్మిట్ చర్య.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0631	దీనిలో ఐరన్ ఆక్సైడ్ అల్యూమినియంతో చర్య జరిపి ఇనుము మరియు అల్యూమినియం ఆక్సైడ్లు ఏర్పడుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0633	Fe_2O_3 + 2Al → 2Fe + Al_2O_3 + ఉష్ణం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0635	ఇ. తక్కువ చర్యాశీలత గల లోహాల నిష్కర్షణ
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0637	చర్యాశీలత శ్రేణి యొక్క కింది భాగంలో ఉండే లోహాలు చాలా తక్కువ చర్యాశీలత కల్గి ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0638	కావున అవి ప్రకృతిలో విస్తారంగా స్వేచ్ఛ స్థితిలో లభిస్తాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0639	ఉదాహరణకు, బంగారం, వెండి, ప్లాటినం, స్వేచ్ఛ స్థితిలోని రాగి నిల్వలు ఇప్పుడు ఎక్కువగా మిగిలిలేవు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0640	ఇప్పుడు రాగి ముఖ్యంగా Cu_S స్వరూపంలో లభిస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0641	Cu_S ధాతువు కేవలం గాలిలో వేడిచేసినపుడు రాగి లభిస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0643	2Cu_2S + 3O_2 → 2Cu_2O + 2SO_2↑
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0645	2Cu_2O + Cu_2S → 6Cu + SO_2↑
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0647	సమాచారమును సేకరించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0649	సిన్నాబార్ (HgS) ఈ పాదరసం యొక్క ధాతువు నుండి పాదరసంను ఏ విధంగా తయారు చేస్తారో దాని
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0651	సమాచారాన్ని సేకరించండి, మరియు సంబంధిత రసాయనిక చర్యను రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0653	3. లోహాలను శుద్ధి చేయుట
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0655	పై వివిధ క్షయకరణ పద్ధతుల ద్వారా లభించిన లోహాలు పూర్తి శుద్ధంగా ఉండవు. వాటిలో కొన్ని మలినాలు ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0656	శుద్ధమైన లోహాలు లభించుటకు ఈ మలినాలను వేరు చేయవలసి ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0657	అశుద్ధమైన లోహం నుండి శుద్ధమైన లోహాన్ని పొందుటకు విద్యుత్ విశ్లేషణ
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0659	పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0663	లోహక్షయం (Corression of metals)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0667	1. క్షయం అనగానేమి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0669	2. మీరు ఎప్పుడైనా కింది విషయాలను పరిశీలించారా?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0671	భవనాల పాత గ్రిల్స్ (ఇనుప కడ్డీల) తుప్పు, చాలాకాలం వరకు శుభ్రం చేయని రాగి పాత్రలు, చాలాకాలం గాలితో సంపర్కం గల్గిన వెండి ఆభరణాలు లేదా విగ్రహాలు, చెడిపోయిన పాత వాహనాలు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0675	1. గాలిలో కొంతకాలం వెండి వస్తువులు నలుపుగా మారితే రాగి పాత్రలు పచ్చగా ఎందుకవుతాయి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0677	2. శుద్ధమైన బంగారం మరియు ప్లాటినం ఎల్లప్పుడూ మెరుస్తూ ఎందుకు ఉంటాయి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0679	ఇనుప వస్తువులు తుప్పు పట్టడం వలన పెద్దమొత్తంలో ఆర్థిక నష్టం జరుగుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0680	అందువలన ఇనుము యొక్క క్షయం అనగా తుప్పుపట్టుట అనేది ప్రధాన సమస్య.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0682	1. ఇనుము తేమగల గాలితో చర్య జరిగి ఒక రాగి రంగులోని పొరగా (Fe_2O_3.H_2O) నిక్షిప్తమవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0683	ఈ పదార్థాన్ని తుప్పు (Rust) అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0685	2. రాగి పాత్ర ఉపరితలంపై గాలిలోని తేమగల కార్బన్‌డయాక్సైడ్ చర్య జరుపుతుంది. ఈ చర్యలో రాగి పాత్ర పై కాపర్ కార్బొనేట్ యొక్క (CuCO_3) పచ్చని పొర నిక్షిప్తం అయినందు వలన రాగి యొక్క మెరుపు పోతుంది. దీనిని రాగి యొక్క తామ్రమలం (Patination) అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0687	3. కొంతకాలం వెండి వస్తువులను గాలిలో ఉంచినట్లయితే ఆ వస్తువులు నల్లబడతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0688	ఎందుకనగా గాలిలోని హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వెండితో చర్య జరిపి సిల్వర్ సల్ఫైడ్ (Ag_2S) పొర తయారవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0690	4. అల్యూమినియం ఆక్సీకరణం చెంది. దానిపై పలుచని అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ పొర ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0692	క్షయం నిర్మూలన (Prevention of corrosion)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0696	1. లోహాల నుండి తయారుచేసిన వస్తువుల క్షయాన్ని నివారించడానికి లేదా క్షయం ప్రక్రియ మొదలుకాకుండా ఉండడానికి మీరు సూచించే ఉపాయములు ఏమిటి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0698	2. మీ ఇంటిలోని ఇనుప కిటికీలు, ఇనుప తలుపులు ఇలాంటి ఇతర వస్తువులపై తుప్పు పట్టకుండా ఏమి చేస్తారు?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0700	లోహాలను తుప్పు నుండి కాపాడుటకు వివిధ పద్ధతులను వాడతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0701	అన్ని పద్ధతులలో ఇనుము తుప్పు పట్టకూడదనే దానిపై ప్రత్యేక దృష్టి కేంద్రీకరించబడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0702	ఇనుము తుప్పు పట్టే ప్రక్రియ రేటును మనం తగ్గించవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0703	గాలితో లోహాల సంపర్కాన్ని తొలగించినట్లయితే లోహాల క్షయాన్ని అరికట్టవచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0704	ఈ క్షయ నివారణను వివిధ పద్ధతులలో చేయవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0705	వాటిలో కొన్ని పద్ధతులు కింది విధంగా ఉన్నాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0707	1. గాలిలోని తేమ మరియు ఆక్సిజన్లతో లోహాల సంపర్కాన్ని ఆపుటకు మరియు చర్య జరగకుండా లోహాల పైభాగంలో ఏదేని ఒక పొరను ఏర్పాటు చేయుట.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0709	2. లోహాల పై భాగాలపై రంగు, నూనె, గ్రీజులు లేదా వార్నిష్ పొరలను వేసి లోహాల క్షయాన్ని నిరోధించుట.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0710	ఉదాహరణకు ఇనుము క్షయాన్ని ఈ పద్ధతిలో నిరోధించవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0716	మనం ఇనుప వస్తువుల పై భాగాలలో రంగులు వేసి ఆ వస్తువుల తుప్పును శాశ్వతంగా నిరోధించగలమా?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0718	మనం రంగులు వేయడం ద్వారా తుప్పు నుండి శాశ్వతంగా లోహాలను కాపాడలేము.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0719	రంగు వేసే పద్ధతి కొంత కాలంపాటు పనిచేస్తుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0720	వస్తువు యొక్క పై భాగంలో వేసిన రంగులు ఒకవేళ ఏదైనా గీసుకుపోయి, కొంచెం లోహం యొక్క భాగం గాలితో సంపర్కం జరిగినట్లయితే తుప్పు ఏర్పడే ప్రక్రియ ఆ రంగు క్రింది భాగంలో మొదలవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0722	కొత్త ఇనుప రేకులు మెరుస్తూ ఎందుకు కనబడతాయి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0724	క్షయాత్మక లోహాలపై అక్షయాత్మక లోహాల పొర వేయడం వలన క్షయాన్ని నిరోధించవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0725	ఇది అనేక రకాలుగా చేయవచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0727	1. గాల్వనైజింగ్ (Galvanizing)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0729	ఈ పద్ధతిలో ఇనుము లేదా స్టీల్ క్షయాన్ని నివారించుటకు వాటిపై పలుచని జింక్ పూతను వేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0730	ఉదాహరణకు, మెరిసే ఇనుప మేకులు, గుండు సూదులు మొదలైనవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0731	ఈ పద్ధతిలో జింక్ ఇనుము కంటే ఎక్కువ ధన విద్యుదాత్మకత కల్గినది అందుకే దాని క్షయం ముందు జరుగుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0732	కొన్ని వర్షాకాలాల తర్వాత జింక్ పొర పోతుంది మరియు లోపలి ఇనుము బయట పడుతుంది. ఈ సమయంలో తుప్పు పట్టడం మొదలవుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0734	2. టిన్నింగ్ (Tinning)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0736	ఈ పద్ధతిలో కరిగిన తగరం యొక్క పలుచని పొర లోహంపై వేయవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0737	దీనిని మనం టిన్నింగ్ అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0738	రాగి మరియు ఇత్తడి పాత్రలపై క్షయంవలన పచ్చనిరంగు గల పొర ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0739	ఈ పచ్చని రంగు పొర విషపూరితమైనది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0740	ఇలాంటి పాత్రలలో మజ్జిగ లేదా కూరలను ఉంచినట్లయితే అవి మరకలు అవుతాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0741	వీటన్నింటిని నిర్మూలించుటకు టిన్నింగ్ చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0743	3. అనోడైజింగ్ (Anodising)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0745	ఈ పద్ధతిలో రాగి, అల్యూమినియం లాంటి లోహాలపై విద్యుత్ విశ్లేషణ ద్వారా వాటి ఆక్సైడ్ల పూతను పూస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0746	దీనిపై రాగి లేదా అల్యూమినియం వస్తువులను ధన ఎలక్ట్రోడ్లుగా ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0747	ఈ ఆక్సైడ్ పూత పై భాగంపై అంతటా ఒకే విధంగా ఉండడం వలన లోహ క్షయాన్ని నిరోధించవచ్చును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0749	ఉదాహరణకు, ఎప్పుడైతే అల్యూమినియాన్ని ఆనోడైజింగ్ చేస్తారో అపుడు ఏర్పడిన అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ యొక్క పలుచని పొర వలన దాని కింది అల్యూమినియం ఆక్సిజన్ మరియు నీటితో సంపర్కం నిలిపివేయబడుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0750	అప్పుడు ఆక్సీకరణం ను నిలిపివేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0751	ఆక్సైడ్ పొరను కొద్దిగా మందంగా చేస్తే రక్షణను మరింత పెంచవచ్చు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0755	4. విద్యుద్వి లేపనం (Electeroplating)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0757	ఈ పద్ధతిలో విద్యుత్ విశ్లేషణం ద్వారా తక్కువ చర్యాశీలత గల లోహాలను ఎక్కువ చర్యాశీలత గల లోహాలపై పొరగా ఏర్పరుస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0758	వెండి పూత గల చంచా, బంగారు పూత గల ఆభరణాలు ఇవి విద్యుద్విలేపనం యొక్క ఉదాహరణలు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0760	5. మిశ్రమ లోహాలను ఏర్పరచుట (Alloying)
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0762	ప్రస్తుతం వాడుతున్న చాలా లోహరూప పదార్థాలు మిశ్రమాల రూపంలో ఉంటాయి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0763	వీటి వెనుక ముఖ్యమైన కారణం ఉంది. అది లోహాలకు ఏర్పడే క్షయం తీవ్రతను తగ్గించుట.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0764	ఒక లోహంలో స్థిర నిష్పత్తిలో ఇతర లోహాలను లేదా అలోహాల ను కలుపగా ఏర్పడే మిశ్రమాలను మిశ్రమలోహాలు అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0765	ఉదాహరణకు, బ్రాంజ్ అనేది 90% రాగి మరియు 10% టిన్ నుండి తయారుచేసిన మిశ్రమం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0766	బ్రాంజ్ (కంచు) విగ్రహం వేసవి, వర్షాకాలంలో కూడా మన్నుతుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0767	నీరు, గాలి వలన మరకలు ఏర్పడని, తుప్పు పట్టని స్టీలు 74% ఇనుము, 18% క్రోమియం మరియు 8% కార్బన్ నుండి తయారుచేసిన మిశ్రమం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0768	ఇదే విధంగా ప్రస్తుత నాణెములను తయారు చేయడానికి విశిష్టమైన రకాల మిశ్రమముతో తయారు చేస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0772	ఎప్పుడైతే మిశ్రమ లోహాలలో ఒక లోహం పాదరసం అవుతుందో అప్పుడు దానిని అమాల్గం (Amalgam) అని అంటారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0773	సోడియం అమాల్గమ్, జింక్ అమాల్గమ్ మొదలగునవి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0774	వెండి, పాదరసం మిశ్రమాలను ఎక్కువగా దంత వైద్యులు ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0775	బంగారం, పాదరసం మిశ్రమాలను బంగారం వెలికితీయడానికి ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0779	1. దైనందిన ఉపయోగాల లోని వివిధ మిశ్రమ లోహాలు ఏవి?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0780	వాటిని ఎక్కడ ఉపయోగిస్తారు?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0782	2. నాణెముల తయారీకి ఉపయోగించవలసిన మిశ్రమాలకు ఎలాంటి ధర్మాలు ఉండవలెను?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0786	1. పేర్లను రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0788	అ. సోడియం, పాదరసం యొక్క మిశ్రమ లోహం.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0790	ఆ. అల్యూమినియం యొక్క సాధారణ ధాతువు అణుఫార్ములా
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0792	ఇ. ఆమ్ల మరియు క్షారాల రెండింటి చర్య జరిగి లవణం మరియు నీరు ఏర్పరిచే ఆక్సైడ్
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0794	ఈ. లోహాన్ని చూర్ణం చేయుటకు ఉపయోగించే సాధనం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0796	ఉ. అలోహాలు మంచి విద్యుద్వాహకాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0798	ఊ. లోహ రాజములను కరిగించే క్రియా జనకము.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0800	2. పదార్ధము, ధర్మములను జతపరచండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0804	అ. KBr
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0806	ఆ. బంగారం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0808	ఇ. గంధకము
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0810	ఈ. నియాన్
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0814	1.మండే గుణం గలది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0816	2. నీటిలో కరుగును.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0818	3. రసాయనిక చర్య జరగదు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0820	4. అధిక తన్యత
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0824	3.కింది లోహాల, ధాతువుల జతలను గుర్తించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0826	'క' సమూహం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0828	అ. బాక్సైట్
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0830	ఆ. కాపీ రైట్
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0832	ఇ. సిన్నాబార్
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0834	'చ' సమూహం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0836	1. పాదరసం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0838	2. అల్యూమినియం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0840	3. తగరము
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0842	4. క్రింది వాటి నిర్వచన రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0844	అ. లోహశాస్త్రం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0846	ఆ. ధాతువులు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0848	ఇ, ఖనిజాలు
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0850	ఈ. ఖనిజ మాలిన్యం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0852	5. శాస్త్రీయ కారణాలను రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0854	అ. పచ్చగా మారిన రాగి పాత్రలను శుభ్రం చేయుటకు నిమ్మకాయ లేదా చింతకాయను వాడతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0856	ఆ. సాధారణంగా అయానిక సమ్మేళనాల ద్రవీభవన స్థానం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0858	ఇ. సోడియంను శాశ్వతంగా కెరోసిన్ నిల్వ ఉంచుతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0860	ఈ, ఫేన ఉత్ ప్లవన ప్రక్రియలో పైన్ చెట్టు నూనెను వాడతారు.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0862	ఉ. అల్యూమినా యొక్క విద్యుత్ విశ్లేషణలో సమయానుసారంగా ధన ఎలక్ట్రోడ్ ను మార్చవలసిన అవసరం ఉంటుంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0864	6. రాగి నాణెములు సిల్వర్ నైట్రేట్ ద్రావణంలో ముంచిన కొద్ది సమయానికి ఆ నాణాలపై మెరుపు కనిపిస్తుంది. ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది?
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0865	రసాయనిక సమీకరణంను రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0867	7. 'ఆ' అను లోహ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం 2,8,1 మరియు '
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0868	బ' లోహ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం 2,8,8,2.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0869	ఈ రెండింటిలో ఏ లోహం అధిక చర్యాయాశీలమైంది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0870	వాటి సజల HCl ఆమ్లంతో జరిగే చర్యను రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0872	8. పటమును గీసి భాగాలను గుర్తించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0874	అ. అయస్కాంత వేర్పాటు పద్ధతి
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0876	ఆ. ఫేన ఉత్ ప్లవన ప్రక్రియ
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0878	ఇ. అల్యూమినా యొక్క విద్యుత్ విశ్లేషణ.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0880	ఈ. జలశక్తి ఆధారిత వేర్పాటు పద్ధతి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0882	9. కింది సంఘటనల రసాయనిక సమీకరణాలను రాయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0884	అ. అల్యూమినియం గాలి సమక్షంలోకి వచ్చింది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0886	ఆ. ఇనుప రజను కాపర్ సల్ఫేట్ జలద్రావణంలో వేయబడినది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0888	ఇ. ఫెర్రిక్ ఆక్సైడ్ అల్యూమినియంతో చర్య జరిగింది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0890	ఈ. అల్యూమినా యొక్క విద్యుత్ విశ్లేషణ
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0892	ఉ. జింక్ ఆక్సైడ్ సజల హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంలో కరిగింది.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0894	10. కింది వాక్యాలు ప్రతి పర్యాయమును బట్టి పూర్తి చేయండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0896	అల్యూమినియం నిష్కర్షణలో.......
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0898	అ. బాక్సైట్లో ఉండే ఘటకాలు, ఖనిజ మాలిన్యం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0900	ఆ. ధాతువుల గాఢతను బట్టి వాడ పోత ఉపయోగం
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0902	ఇ. బాక్సైట్ను పల్స్ పద్ధతిలో అల్యూమినాగా రూపాంతరమయ్యే రసాయనిక చర్య
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0904	ఈ. అల్యూమినియం ధాతువు గాఢ కాస్టిక్ సోడాతో పాటు ఉష్ణము నిచ్చుట
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0906	11. Cu, Zn, Ca, Mg, Fe, Na, Li ఈ లోహాలను క్రియాశీల, మధ్యస్త క్రియాశీల, మరియు తక్కువ క్రియా శీలములుగా మూడు సమూహములలో విభజించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0910	పురాతన నాణెములు, లోహ పాత్రలు మరియు వివిధ లోహ వస్తువులను సేకరించండి.
ebs_10th-dhaatu-vighyan-page-93-109-translation-hin2tel_0911	ప్రయోగశాలలో ఉపాధ్యాయుల సమక్షంలో వాటిని మెరిసే విధంగా ఎలా చేయవచ్చునో ఒక కృత్యంను రాయండి.