ID	SENT
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0001	3. రసాయనిక చర్యలు మరియు సమీకరణాలు
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0003	- రసాయనిక చర్యలు
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0005	- రసాయనిక సమీకరణాలను సమతుల్యం చేయుట
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0007	- రసాయనిక చర్యల లేఖన నియమాలు
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0009	- రసాయనిక చర్యల రకాలు
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0013	1. మూలకాల మరియు సమ్మేళనాల అణువుల యొక్క రకాలు ఏవి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0015	2. మూలకాల వేలెన్సీ (సంయోజకత) అనగా ఏమిటి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0017	3. వివిధ సమ్మేళనాల రసాయనిక అణు ఫార్ములాలు రాయుటకు ఏ సమాచారము యొక్క ఆవశ్యకత కలదు?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0018	సమ్మేళనాల అణు ఫార్ములాలను ఎలా రాస్తారు?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0020	మూలకాల యొక్క రసాయనిక సంయోగం ద్వారా సమ్మేళనాలు ఎలా ఏర్పడతాయో మనం కింది తరగతిలో చూశాం..
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0021	రసాయనిక బంధం ఏర్పడటానికి వెనక ఉండే ప్రేరణ శక్తి అనగా అది పూర్తి అష్టక స్థితి ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాన్ని పొందుట అని కూడా మనం నేర్చుకున్నాం. పూర్తి అష్టక స్థితి పొందుటకు పరమాణు వేలెన్సీ ఎలక్ట్రాన్లను ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం లేదా పంచుకోవడం (sharing) చేస్తాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0023	రసాయనిక చర్య (Chemical Reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0025	18వ మరియు 19వ శతాబ్దాలలో కొంత మంది శాస్త్రవేత్తలు రసాయనిక చర్యల సందర్భంలో మూలాధార ప్రయోగాలు చేసిరి. రసాయనిక చర్యలు జరుగుతున్నపుడు పదార్థ సంఘటనములో మార్పు జరుగుతుంది మరియు ఈ మార్పు శాశ్వతంగా ఉంటుందని వారు ప్రయోగాల ద్వారా నిరూపించారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0026	దీనికి విరుద్ధంగా భౌతిక మార్పులు జరుగుతున్నపుడు కేవలం పదార్ధం యొక్క స్థితి మరియు రూపములలో మార్పు వస్తుంది మరియు ఈ మార్పు చాలా సందర్భాలలో తాత్కాలికంగా ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0028	కింది పట్టికలో ఇవ్వబడిన ఘటనలలో భౌతిక మరియు రసాయనిక మార్పులను గుర్తించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0030	ఘటన
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0032	1. మంచు నీరుగా రూపాంతరం చెందుట.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0034	2. ఆహారంను ఉడక బెట్టుట (వండుట).
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0036	3. పండ్లు పరిపక్వం చెందుట.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0038	4. పాలు పెరుగుగా మారడం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0040	5. నీరు ఆవిరిగా మారడం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0042	6. జీర్ణాశయంలో ఆహారం జీర్ణం కావడం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0044	7. డాంబర్ గోళీలు (నాప్తలీన్) గాలిలో తెరచి ఉంచినట్లయితే వాటి పరిమాణం తక్కువ కావడం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0046	8. షాబాది రాళ్ళు/కడప రాళ్ళపై నిమ్మరసం మరక పడటం
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0048	9. పై నుండి పడిన గాజు వస్తువు పగలడం
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0050	సూచన : కింది కృత్యంను మిత్రులతో సమూహాలను ఏర్పరచి చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0051	మీకు అవసరమనిపించిన చోట ఉపాధ్యాయుల సహాయం తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0055	పరికరాలు : థర్మామీటరు, బాష్పీభవన పాత్ర, త్రిపాది, గరాటు, పరీక్ష నాళిక, బన్సెన్ బర్నర్ మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0057	రసాయనిక పదార్థాలు : సున్నపు రాయి పొడి, కాపర్ సల్ఫేట్, కాల్షియం క్లోరైడ్, పొటాషియం క్రోమేట్, జింక్ పౌడర్, సోడియం కార్బోనేట్, థాలిక్ ఎన్ హైడ్రైడ్ మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0059	కృత్యం : కింద ఇచ్చిన విధంగా 1 నుండి 5 కృత్యాలను చేయండి. వాటిలోని 2 నుండి 4 కృత్యాలలో థర్మామీటరు సహాయంతో ఉష్ణోగ్రతను కొలిచి నమోదు చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0063	1. పింగాణి పాత్రలో ఒక చెంచాడు సున్నపు రాయి పొడి (CaCO_3) తీసుకోండి. దానిని పెద్ద నీలి మంటలో బాగా వేడి చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0065	2. కాపర్ సల్ఫేట్ (CuSO_4)) ద్రావణంలో జింక్ పౌడర్ (Zn dust) వెయ్యండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0067	3. బేరియమ్ సల్ఫేట్ (BaSO_4) ద్రావణంలో పొటాషియం క్రోమేట్ (K_CrO_4) ద్రావణాన్ని కలపండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0069	4. కాల్షియం క్లోరైడ్ (CaCI_2) ద్రావణంలో సోడియం కార్బొనేట్ (Na_2CO_3) ద్రావణంను కలపండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0071	5. ఒక పింగాణి పాత్రలో థాలిక్ ఎన్ హైడ్రైడ్ ను తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0072	గరాటు యొక్క నాళం మూతిని దూదితో మూసి ఆ గరాటును పింగాణి పాత్రలో బోర్లా ఉంచండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0073	ఇప్పుడు పింగాణి పాత్రను త్రిపాది పై ఉంచి చిన్న నీలి మంటతో నెమ్మదిగా వేడి చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0074	వేడి చేస్తున్నపుడు గరాటులో మీకు ఏమి కనిపిస్తుంది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0075	అన్ని కృత్యాల పరిశీలనలను నమోదు చేయండి. ఏమి కనిపించింది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0077	కృత్యం 1 నుండి 5 లకు అనుగుణంగా కింది పరిశీలన పట్టికను పూర్తి చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0079	శోధించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0081	మీ దైనందిన జీవితంలో జరిగే అనేక సంఘటనలలో మీరు ఏ భౌతిక మరియు రసాయనిక మార్పులు చూస్తారో వాటిని పరిశీలించి నమోదు చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0083	ఉష్ణోగ్రత, పీడనం వంటి పరామితుల (Parameters) మార్పు వలన భౌతిక మార్పు (Physical change) ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0084	చాలా సందర్భాలలో భౌతిక మార్పు అనేది ఉత్రమణీయము (తిరిగి పొందే) (Reversible)గా ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0085	భౌతిక మార్పులో పదార్థ సంఘటనం అలాగే ఉంటుంది. ఉదాహరణ మంచును వేడి చేసినపుడు అది నీటి రూపంలోకి మారుతుంది మరియు నీటిని చల్లబరచిన మంచుగా రూపాంతరము చెందుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0087	దీనికి విరుద్ధంగా, ఏదేని ప్రక్రియలో పదార్థ సంఘటనంలో మార్పు జరిగినట్లయితే దానిని రసాయనిక మార్పు అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0088	ఎప్పుడైతే ఏదేని ప్రక్రియ లేక సంఘటనను మనం రసాయనిక మార్పు అని అన్నప్పుడు సంబంధిత పదార్థంలో కొన్ని రసాయనిక మార్పులు జరుగుతుంటాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0089	రసాయనిక చర్య అనగా చర్య జరిగేటప్పుడు పదార్థంలోని రసాయనిక బంధాల విభజన జరిగి కొత్త రసాయనిక బంధాలు ఏర్పడతాయి, ఆ పదార్థాలు కొత్త పదార్థాలుగా రూపాంతరం చెందుతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0091	ఉదాహరణకు, బొగ్గు గాలిలో మండి కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ వాయువు ఏర్పరచునది ఒక రసాయనిక చర్య. ఈ చర్యలో బొగ్గు (కార్బన్) మరియు ఆక్సీజన్ (గాలిలోని)లు క్రియాజనకాలు అయిన కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ అనేది క్రియా జన్యము అవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0092	రసాయనిక చర్యను సూచించడానికి రసాయనిక సమీకరణమును రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0096	రసాయనిక సమీకరణములు (Chemical equations)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0098	మొదట ఒక రసాయనిక చర్యను చూద్దాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0099	కృత్యం 2 లోని కాపర్ సల్ఫేట్ యొక్క (CuSO_4) నీలి రంగు ద్రావణంలో జింక్ పౌడర్‌ను (Zn dust) కలిపిన పిమ్మట జింక్ సల్ఫేట్ (ZnSO_4) యొక్క రంగులేని ద్రావణం ఏర్పడుతుంది. ఈ రసాయనిక చర్య కింది విధంగా సంక్షిప్త రూపంలో రాయవచ్చును.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0101	కాపర్ సల్ఫేట్ జల ద్రావణము + జింక్ పౌడర్ + జింక్ సల్ఫేట్ జల ద్రావణం + కాపర్ (రాగి) ...... (1)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0103	ఈ విధంగా పదాల రూపంలో రాసిన రసాయనిక చర్య సాధారణ అమరికను "పద సమీకరణము" అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0104	ఇదే పద సమీకరణమును మరింత సంక్షిప్త రూపంలో రసాయనిక ఫార్ములాలను ఉపయోగించి కింది విధంగా రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0106	CuSO_4 + Zn → ZnSO_4 + Cu .......(2)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0108	రసాయనిక ఫార్ములాలను ఉపయోగించి రసాయనిక చర్యను సంక్షిప్త రూపంలో చేసిన అమరికను రసాయన సమీకరణము అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0109	పై సమీకరణంలో కాపర్ సల్ఫేట్ (CuSO_4), జింక్ (Zn) లు క్రియాజనకాలు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0110	అవి ఒకదానితో ఒకటి పరస్పరం రసాయనిక చర్య జరిపి పరిపూర్ణంగా వేరే ధర్మాలు గల రాగి (కాపర్)(Cu) మరియు రంగులేని జింక్ సల్ఫేట్ ద్రావణం (Zng)) అనే క్రియాజన్యాలు ఏర్పడతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0112	రసాయనిక సమీకరణమును రాయుట
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0114	రసాయనిక సమీకరణం రాయునప్పుడు కొన్ని సంకేతాలను పాటిస్తారు. వాటిని గురించి ఇపుడు తెలుసుకొందాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0116	1. రసాయనిక సమీకరణం రాసేటప్పుడు క్రియా జనకాలను ఎడమవైపు క్రియా జన్యాలను కుడివైపు రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0117	క్రియ జనకాల నుండి క్రియాజన్యాల దిశకు పోయే బాణం గుర్తును ఈ రెండింటి మధ్య గీస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0118	ఈ బాణం గుర్తు రసాయనిక చర్య యొక్క దిశను చూపిస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0120	2. ఒకవేళ రెండు లేదా ఎక్కువ క్రియాజనకాలు లేదా క్రియాజన్యాలు ఉన్నట్లయితే వాటి మధ్య కూడిక (+) గుర్తును వాడతారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0121	ఉదాహరణ. సమీకరణం (2)లో CuSO_4 మరియు Zn ఈ క్రియాజనకాల మధ్య కూడిక (+) గుర్తును సూచించారు. అదే విధంగా ZnSO_4 మరియు Cu ఈ క్రియాజన్యాల మధ్య కూడిక (+) గుర్తును సూచించారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0123	3. రసాయనిక సమీకరణమును అధిక వివరాలతో తయారుచేయడానికి క్రియాజనకాల మరియు క్రియాజన్యాల యొక్క భౌతిక స్థితిని సమీకరణంలో నమోదు చేస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0124	వాటి యొక్క వాయు, ద్రవ, ఘన స్థితులు వరసగా (g), (I) మరియు (S) అనే అక్షర సంకేతాలతో రాసి సూచించబడతాయి. అదే విధంగా క్రియా జన్యాలు వాయు రూపంలో ఉంటే (g) కు బదులుగా ↑ పై దిశను చూపే సంకేతంగా సూచించవచ్చు మరియు క్రియా జన్యాలు కరుగని ఘన రూపంలో ఏర్పడిన అనగా అవక్షేప రూపంలో ఏర్పడిన (s) కు బదులుగా ↓ కింది దిశను చూపే సంకేతంగా సూచించవచ్చు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0125	ఒకవేళ క్రియాజనకాలు మరియు క్రియాజన్యాలు నీటిలో ద్రావణ రూపంలో ఉన్నట్లయితే వాటిని జల ద్రావణము అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0126	మరియు వాటి ముందు (aq) అనే అక్షరాలను బ్రాకెట్టులో రాసి దాని జల ద్రావణి స్థితిని సూచిస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0127	దీనిని బట్టి సమీకరణము (2) యొక్క పున లిఖిత సమీకరణము (3) రూపంలో కింది విధంగా ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0129	CuSO_4 (aq) + Zn (s) → ZnSO_4 (aq) + Cu (s) + .... (3)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0131	4. ఎప్పుడైతే రసాయనిక చర్య జరుగుతున్నపుడు అది జరగడానికి బాహ్యంగా ఉష్ణం అవసరం పడినప్పుడు చర్యా దర్శక బాణం గుర్తు పై ∆ గుర్తుతో సూచిస్తారు. ఉదా. సున్నపు రాయిని వేడి చేసిన తర్వాత సున్నపు పొడి ఏర్పడుతుంది ఈ చర్యను కింది విధంగా రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0133	CaCO_3(s) → CaO(s) + CO_2↑ ..... (4).
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0135	అదే విధంగా కాపర్ సల్ఫేట్ యొక్క జల ద్రావణము మరియు జింక్ పొడి ల మధ్య చర్య జరుగుతున్నపుడు ఉష్ణం వెలువడుతుంది. దీనిని కింది విధంగా సూచిస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0137	CuSO_4 (aq) + Zn (s) → ZnSO_4 (aq) + Cu (s) + ఉష్ణం .....(5)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0139	5. కొన్ని చర్యలు జరగడానికి ప్రత్యేకమైన ఉష్ణోగ్రత, ప్రత్యేకమైన పీడనం, ఉత్ప్రేరకం మొదలైన షరతులను పాటించవలసిన అవసరం ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0140	ఇలాంటి షరతులను చర్యా దర్శక బాణం గుర్తు పైన లేదా కింద చూపుతారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0141	ఉదా. వనస్పతి తైలం 60 °C ఉష్ణోగ్రత వద్ద Ni ఉత్ప్రేరక సమక్షంలో హైడ్రోజన్ తో చర్య జరిపి వనస్పతి నెయ్యి (డాల్టా) తయారవుతుంది. దీనిని కింది విధంగా రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0145	క్రియా జనకాలకు సంబంధించిన/క్రియాజన్యాలకు సంబంధించిన ప్రత్యేక సమాచారం లేదా వాటి పేర్లను వాటి అణు ఫార్ములాల కింద రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0146	ఉదా. రాగి గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లముతో చర్య జరిపి తామ్ర వర్ణంలోని విషవాయువు నైట్రోజన్ డై ఆక్సైడ్ ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0148	కాని రాగి (కాపర్) సజల నైట్రిక్ ఆమ్లముతో చర్య జరిపిన నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ వాయువు ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0152	పరికరాలు : పరిక్ష నాళిక, శంకు పాత్ర, త్రాసు మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0154	రసాయనిక పదార్థాలు : సోడియం క్లోరైడ్, సిల్వర్‌ నైట్రేట్ ల ద్రావణాలు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0158	1. సోడియం క్లోరైడ్ ద్రావణాన్ని శంఖాకార కుప్పెలోకి తీసుకొని సిల్వర్ నైట్రేట్ ద్రావణాన్ని పరీక్ష నాళికలోకి తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0160	2. పరీక్ష నాళికను దారంతో కట్టి జాగ్రత్తగా దానిని శంఖాకార కుప్పెలోకి వదలండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0161	రబ్బరు బిరడాను బిగించి శంఖాకార కుప్పెలోని గాలిని బంధించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0163	3. శంకుపత్ర యొక్క బరువును త్రాసు సహాయంతో తూచండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0165	4. ఇపుడు శాంకవ కుప్పసు తిరగేసి పరిక్ష నాళికలోని ద్రావణాన్ని శంకర కుప్పలోని ద్రావణంతో కలపండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0167	5. శంఖుపత్ర యొక్క బరువును ఇపుడు మళ్ళీ తూచండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0169	మీకు ఎలాంటి మార్పు కనిపించింది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0170	ఏదైనా అవశేష పదార్థం ఏర్పడిందా?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0171	బరువులో ఏమైనా మార్పు జరిగిందా?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0172	పై కృత్యానికి పద సమీకరణమును కింది విధంగా రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0174	సిల్వర్ నైట్రేట్ + సోడియం క్లోరైడ్-సిల్వర్ క్లోరైడ్ + సోడియం నైట్రేట్
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0176	పై పద సమీకరణమును సూచించుటకు కింది రసాయనిక సమీకరణమును రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0178	3.4 సోడియం క్లోరైడ్ మరియు సిల్వర్ నైట్రేట్ యొక్క ప్రతిచర్య
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0182	సిల్వర్ నైట్రేట్ ఎన్నికల సిరాలో ఉపయోగించబడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0184	శోధించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0186	దైనందిన జీవితంలో సిల్వర్ నైట్రేట్ ఇతర ఉపయోగాలు ఏమిటి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0190	రసాయన సమీకరణములను సమతుల్యం చేయుట.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0192	సమీకరణము (9) ఆధారంగా పక్క పట్టికను పూరించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0194	ఈ సమీకరణంలో క్రియాజనకాలలోని మూలకాల పరమాణువుల సంఖ్య అనేది క్రియాజన్యాలు లోని ఆయా మూలకాల పరమాణువుల సంఖ్యకు సమానమని కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0195	ఇలాంటి సమీకరణాన్ని 'సమతుల్య సమీకరణము' అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0196	ఒకవేళ మూలకాల ప్రతి పరమాణువు యొక్క సంఖ్యలు రసాయనిక సమీకరణము రెండు వైపుల సమానంగా లేనట్లయితే అలాంటి సమీకరణమును 'అసమతుల్య సమీకరణం' అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0200	ఏదైనా చర్యలో క్రియాజన్యాలలోని ప్రతి మూలకం మొత్తం ద్రవ్యరాశి క్రియాజనకాలలోని ఆయా మూలకాల మొత్తం ద్రవ్యరాశికి సమానంగా ఉంటుంది. ఇది మీరు కింది తరగతిలో నేర్చుకున్న ద్రవ్యనిత్యత్వ నియమముతో సరిపోతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0202	రసాయనిక సమీకరణ సమతుల్య సోపానాలు
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0204	రసాయనిక సమీకరణమును వివిధ సోపానాలలో సమతుల్యం చేస్తారు. దీనికి యత్న-దోష (trial and error) పద్ధతిని వాడుతారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0205	ఉదాహరణకు కింది పద సమీకరణమును చూడండి:
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0207	సోపానము 1: ఇవ్వబడిన పద సమీకరణము నుండి రసాయనిక సమీకరణమును రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0209	NaOH + H_2SO_4 → Na_2SO_4 + H_2O ..... (10)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0211	సోపానము 2: సమీకరణం (10) అనేది సమతుల్య సమీకరణం అవుతుందా, కాదా అని పరీక్షించుటకై సమీకరణం రెండువైపులా గల వివిధ మూలకాల పరమాణు సంఖ్యలను పోల్చండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0213	రెండు వైపుల గల అన్ని మూలకాల పరమాణు సంఖ్యలు సమానంగా లేవని కనిపిస్తుంది. అనగా సమీకరణము (10) సమతుల్య సమీకరణం కాదు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0215	సోపానము 3: సమీకరణము యొక్క తుల్యము ఏ సమ్మేళనంలో ఎక్కువ పరమాణువులు గలవో ఆ సమ్మేళనముతో ప్రారంభించడం సులభంగా ఉంటుంది. అదేవిధంగా ఈ సమ్మేళనంలోని ఏ మూలకాల పరమాణువులు రెండు వైపులా అసమానంగా ఉంటాయో ఆ మూలకాల గురించి ప్రథమంగా ఆలోచించుట సులభంగా ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0217	(i) సమీకరణం (10)లోని Na_2SO_4 మరియు H_2SO_4 ఈ రెండు సమ్మేళనాలలో ప్రతీది 7 ఈ విధంగా ఎక్కువలో ఎక్కువ పరమాణువులు కలవు. వీటిలో Na_2SO_4 అనే సమ్మేళనమును ఎంచుకోండి. ఈ సమ్మేళనంలోని మూలకాలలో సోడియం పరమాణువుల సంఖ్య రెండు వైపులా అసమానంగా ఉండడం వలన తుల్యం చేయుటకు సోడియంను ఎన్నుకోండి. పరమాణు సంఖ్య తుల్యం చేసేటప్పుడు సమ్మేళన ఫార్ములా మార్చరాదని గుర్తుంచుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0219	అనగా ఇచ్చట క్రియాజనకాలలోని సోడియం పరమాణు సంఖ్యను రెండు చేయుటకు NaOH ఫార్ములాను మార్చి Na_2OH అని రాయరాదు. అలా కాకుండా NaOH కు '2' అనే గుణకాన్ని రాయవలసి ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0220	దీని తర్వాత ఏర్పడిన సమీకరణము(10)ను రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0224	2NaOH + H_2SO_4 → Na_2SO_4+ H_2O ..... (10)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0226	ii) సమీకరణం (10) సమతుల్యం అయ్యిందా లేదా పరీక్షించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0227	రెండువైపులా ఆక్సీజన్ మరియు హైడ్రోజన్ పరమాణు సంఖ్యలు అసమానంగా ఉండుట వలన (10) అనేది తుల్యం కాలేదని తెలుస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0228	దీనిలో హైడ్రోజన్ పరమాణువుల సంఖ్యను సమతుల్యం చేయుటకు చిన్న గుణకాలు అవసరం అవుతుంది. కావున మొదట హైడ్రోజన్ పరమాణు సంఖ్యలను సమతుల్యం చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0230	iii) సమీకరణం (10)^1 లోని హైడ్రోజన్ పరమాణు సంఖ్యను తుల్యం చేయడనికై H_2O అనే క్రియాజన్యానికి '2' అనే గుణకమును రాయండి. దీని తర్వాత ఏర్పడే సమీకరణము (10)^11 రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0232	2NaOH + H_2SO_4 → Na_2SO_4+2H_2O ..... (10)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0234	iv) సమీకరణం (10)^11 సమతుల్యం అయిందా లేదా పరీక్షించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0235	రెండు వైపులా అన్ని మూలకాల పరమాణువుల సంఖ్య సమానం అని కనిపిస్తుంది. అనగా సమీకరణం (10)^11 సమతుల్య సమీకరణము.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0237	సోపానం 4: అంతిమ సమతుల్య సమీకరణమును తిరిగి రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0239	2NaOH + H_2SO_4 Na_2SO_4 + 2H_2O .......(11) ఈ విధంగా క్రమ క్రమంగా ఒక్కొక్క మూలకపు పరమాణు సంఖ్యలను తుల్యము చేయుటకు క్రియాజనకాల/క్రియాజన్యాలకు యోగ్యమైన గుణకాలను చేర్చి అసమతుల్య రసాయనిక సమీకరణం నుండి సమతుల్య సమీకరణమును పొందుతారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0243	1. అ. సమీకరణం (6)లో క్రియాజనకాలు మరియు క్రియాజన్యాలు ఏవో
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0246	आ. N_2 (g) + H_2 (g) ⇌ NH_3 (g)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0248	ఈ సమీకరణమును సమతుల్యం చేసి రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0250	2. కింది చర్య యొక్క తుల్య రసాయనిక సమీకరణమును రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0252	కాల్షియం క్లోరైడ్ + సల్ఫ్యూరిక్ ఆసిడ్ → కాల్షియం సల్ఫేట్ + హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0254	3. కింది చర్యలలోని క్రియాజనకాలు మరియు క్రియాజన్యాల యొక్క భౌతిక స్థితులను రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0256	అ. SO_2 + 2H_2S → 3S + 2H_2O
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0258	ఆ. 2Ag + 2HCl → 2AgCl + H_2
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0260	రసాయనిక చర్యలో క్రియాజనకాల ద్వారా కొత్త పదార్థాలు అనగా క్రియాజన్యాలు లభిస్తాయని మనం తెలుసుకొన్నాం. క్రియాజనకాలలో కొన్ని రసాయనిక బంధాలు తెగిపోయి కొన్ని కొత్త రసాయనిక బంధాలు ఏర్పడి క్రియాజనకాల యొక్క రూపాంతరం క్రియాజన్యాలలోకి జరుగుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0261	ఈ పాఠంలో మనం చర్యల రకాలను పూర్తిగా నేర్చుకోబోతున్నాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0263	రసాయనిక చర్యల రకాలు (Types of chemical reactions)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0265	చర్యలలోని క్రియాజనకాలు మరియు క్రియాజన్యాల స్వరూపము మరియు వాటి సంఖ్యానుసారంగా చర్యలను కింది నాలుగు రకాలుగా విభజించవచ్చు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0267	1. రసాయన సంయోగము (Combination reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0271	పరికారాలు : పరీక్ష నాళిక, గాజు కడ్డీ, బీకరు మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0273	రసాయనిక పదార్థాలు : హైడ్రోక్లోరికామ్లం, అమ్మోనియా ద్రావణం, సున్నపు పొడి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0277	కృత్యం 1 : ఒక పరీక్ష నాళికలో కొద్దిగా హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లమును తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0278	ఈ పరీక్ష నాళికను కొంచెం వేడి చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0279	ఒక గాజు కడ్డీని అమ్మోనియా ద్రావణంలో ముంచి దానిని పరీక్ష నాళిక మూతి భాగంలో ఉంచి
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0281	గాజు కడ్డీ కొన నుండి తెల్లటి పొగలు బయటికి రావడం మీకు కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0283	ఏమి జరిగి ఉంటుంది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0285	పరీక్ష నాళికను వేడి చేయగానే HCl ఆవిరి బయటకు వచ్చును. అలాగే గాజు కడ్డీపై గల ద్రావణం నుంచి NH_3 వాయువు బయటకి వచ్చింది. అమ్మోనియ వాయువు NH_3 మరియు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు HClల మధ్య చర్య వలన అమ్మోనియం క్లోరైడ్ వాయు రూపంలో ఏర్పడింది కాని వెంటనే ఘనీభవన ప్రక్రియ ద్వారా దాని రూపాంతరము ఘన రూపంలో ఏర్పడినందున తెల్లని రంగులో పొగలు ఏర్పడినట్లు కనిపించింది. దీని రసాయనిక సమీకరణం కింది విధంగా
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0287	NH_3 (g)+ HCl (g) → NH4Cl(s) ..... (12)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0289	కృత్యం 2: మెగ్నీషియము (Mg) లోహం యొక్క పలుచని పట్టీని పట్టుకుని రెండవ కొనను కాల్చండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0290	గాలిలో మండి మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ యొక్క తెల్లటి పౌడర్ ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0291	పై చర్య సమీకరణ రూపంలో కింది విధంగా రాయవచ్చును.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0293	2Mg + O_2 → 2MgO ..... (13)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0295	ఈ చర్యలో మెగ్నీషియం మరియు ఆక్సీజన్ సంయోగం జరిగి మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ అనే ఒకే ఒక (ఏకైక) క్రియాజన్యము ఏర్పడింది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0297	కృత్యం 3: సగం నీటితో నిండిన బీకరును తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0298	దానిలో పొడి సున్నం (CaO) రాళ్ళను కొన్నింటిని వేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0299	కాల్షియం ఆక్సైడ్ మరియు నీరు సంయోగం చెంది కాల్షియం హైడ్రాక్సైడ్ Ca(OH)_2 ఏర్పడుతుంది. దానితో పాటు అధిక ఉష్ణం బయట పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0300	.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0302	CaO + H_2O → Ca(OH)_2 + ఉష్ణం ..... (14)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0306	1. పై వాటిలోని ప్రతి చర్యలో క్రియాజనకాల సంఖ్య ఎంత?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0308	2. పై చర్యలలో పాల్గొనే క్రియాజనకాల పరమాణువుల సంఖ్య ఎంత?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0310	3. పై చర్యలలోని ప్రతీ దానిలో ఎన్ని క్రియాజన్యాలు ఏర్పడినవి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0312	ఎప్పుడైతే ఏదైనా చర్యలో రెండు లేదా ఎక్కువ క్రియాజనకాల యొక్క రసాయనిక సంయోగము జరిగి ఒకే ఒక క్రియాజన్యము ఏర్పడినపుడు ఆ చర్యను రసాయనిక సంయోగము అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0314	2. రసాయనిక వియోగం (Decomposition reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0318	పరికరాలు : బాష్పీభవన పాత్ర, బుస్సెన్ బర్నర్ మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0320	రసాయన పదార్థాలు : చక్కెర, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లము మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0322	కృత్యం : ఒక బాష్పీభవన పాత్రలో కొంచెం చక్కెరను తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0323	ఆ బాష్పీభవన పాత్రను బున్సెన్ బర్నర్ సహాయంతో వేడి చేయండి. కొద్దిసేపటి తర్వాత మాడిపోయిన నల్లని పదార్థం ఏర్పడినట్లు కన్పిస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0324	ఈ కృత్యంలో అసలు ఏమి జరిగి ఉంటుంది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0326	పై కృత్యంలో ఒకే ఒక క్రియాజనకము (చక్కెర) రెండు పదార్థములుగా విభజన చెందింది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0327	(C మరియు H_2O)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0329	C_12H_22O_11 → 12C + 11H_2O ..... (15)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0331	ఏ చర్యలలో ఒకే ఒక క్రియాజనకము ఉంటుందో మరియు దాని నుండి రెండు లేదా ఎక్కువ క్రియాజన్యాలు లభించినచో ఆ చర్యను రసాయనిక వియోగం అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0337	పరికరాలు : రెండు పరీక్ష నాళికలు, వక్ర నాళము (Bent tube) రబ్బరు బిరడా, బర్నర్ మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0339	రసాయన పదార్థాలు : కాల్షియం కార్బోనేట్, సున్నపు తేట.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0340	కృత్యం : ఒక పరీక్ష నాళికలో కొంచెం కాల్షియం కార్బోనేట్ ను తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0341	ఈ పరీక్ష నాళికకు ఒక రబ్బరు బిరడా సహాయంతో వక్ర గాజు నాళమును అమర్చి రెండవ చివరను రెండవ పరీక్ష నాళికలో తీసుకున్న సున్నపు తేటలో ముంచండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0342	మొదటి పరీక్ష నాళికలోని CaCO_3 బర్నర్ సహాయంతో బాగా వేడి చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0343	సున్నపు తేట తెల్లని పాల వలె కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0345	మనం పై కృత్యంలో కాల్షియం కార్బోనేట్ ను వేడి చేసినపుడు అది వియోగం చెంది ఏర్పడిన కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ వాయువు వలన సున్నపు తేట పాల వలె అవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0346	మరియు కాల్షియం ఆక్సైడ్ పౌడర్ అను రెండో క్రియాజన్యం మొదటి పరీక్ష నాళికలో మిగులుతుందని చూశాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0347	ఇంకొక చర్యలో హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ చాలా నెమ్మదిగా దానికదే నీరు మరియు ఆక్సీజన్ లుగా వియోగం చెందుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0349	(16) మరియు (17) ఈ రెండు రసాయనిక వియోగ చర్యలు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0353	ఉష్ణము, విద్యుత్తు లేదా సూర్యరశ్మి సహాయంతో నీటిని వియోగం చేసినచో హైడ్రోజన్ వాయువు ఏర్పడే అవకాశం ఉందా?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0355	ఆమ్ల యుత నీటి నుండి విద్యుత్ ప్రవహించినప్పుడు నీరు వియోగం చెంది హైడ్రోజన్ మరియు ఆక్సీజన్ వాయువులు ఏర్పడునని మనం కింది తరగతిలో నేర్చుకున్నాం. ఈ వియోగం విద్యుత్ శక్తి సహాయంతో అవుతుంది కనుక ఈ వియోగమును 'విద్యుత్ విశ్లేషణ' అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0357	“ఏ రసాయనిక చర్యలో ఒకే ఒక క్రియాజనకం నుండి రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ క్రియాజన్యాలు లభించునో ఆ చర్యను 'రసాయనిక వియోగం' అని అంటారు."
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0359	ప్రకృతిలో, మన పరిసరాలలో అనేక విచ్ఛిన్న (Degradation) ప్రక్రియలు నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0360	సేంద్రీయ వ్యర్థాలు సూక్ష్మజీవుల వలన విచ్ఛిన్నం చెంది ఎరువు మరియు జీవ వాయువు (Biogas) ఏర్పడుతుంది. ఈ జీవ వాయువును ఇంధనంగా ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0364	3. రసాయనిక స్థానభ్రంశము (Displacement reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0366	ఈ పాఠం మొదట్లో మనం కాపర్ సల్ఫేట్ నీలి ద్రావణంలో జింక్ పొడిని వేసిన జింక్ సల్ఫేట్ రంగులేని ద్రావణం ఏర్పడి ఉష్ణం వెలువడుతుందని చూశాం. ఈ చర్య యొక్క రసాయనిక సమీకరణము (3) ను చూడండి. దీని నుండి కాపర్ సల్ఫేట్ లోని Cu^{2+} అయాన్ ల స్థానంలో Zn పరమాణు నుండి ఏర్పడిన Zn^{2+} అయాన్ చేరుతుంది మరియు Cu^{2+} అయాన్ నుండి ఏర్పడిన Cu పరమాణువు బహిర్గత మౌతుందని అర్థమౌతుంది. అనగా Zn వలన CuSO_4 లోని Cu యొక్క స్థానభ్రంశం జరిగింది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0367	ఎప్పుడైతే ఒక సమ్మేళనంలోని తక్కువ క్రియాశీల మూలకము యొక్క అయాన్ స్థానంలో వేరొక అధిక క్రియాశీల మూలకము అదే అయాన్ గా మారుతుందో ఆ రసాయనిక చర్యను 'రసాయనిక స్థానభ్రంశం' అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0368	(తక్కువ లేదా ఎక్కువ క్రియాశీల మూలకాల సమాచారమును మనం లోహ శాస్త్రం అనే పాఠంలో తెలుసుకోబోతున్నాం.)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0369	ఎక్కువ ప్రమాణంలో ఇనుము మరియు సీసము అనే మూలకాలు కూడా రాగిని దాని సమ్మేళనం నుండి స్థానభ్రంశం చేస్తాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0373	కింది చర్యలను పూర్తి చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0375	1. CuSO_4(aq) + Fe(s) → ..... + .....
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0377	2. CuSO_4(aq) + Pb(s) → ..... + .....
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0379	4. ద్వంద్వ వియోగ చర్యలు (Double displacement reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0381	క్రియాజనకాల లోని సిల్వర్ మరియు సోడియం అయాన్లు పరస్పరం వాటి స్థానాలను మార్చుకుని సిల్వర్ క్లోరైడ్ యొక్క తెల్లని అవక్షేపం ఏర్పడుతుందని మనం రసాయనిక చర్య (9)లో చూశాము.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0383	ఏ చర్యలలో క్రియాజనకాలు అయాన్లను పరస్పరం మార్చుకుని అవక్షేపం ఏర్పడుతుందో ఆ చర్యలను 'ద్వంద్వ వియోగ చర్యలు' అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0385	బేరియం సల్ఫేట్ (BaSO_4) ద్రావణంలో పోటాషియం క్రోమేట్ (K_2CrO_4) ను వేసిన ఆ కృత్యం (3)ను మీరు గుర్తు తెచ్చుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0387	1. ఏర్పడిన అవక్షేపం ఏ రంగులో ఉండెను?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0389	2. అవక్షేపం యొక్క పేరును రాయండి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0391	3. చర్య లోని సమతుల్య రసాయనిక సమీకరణం రాయండి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0393	4. ఈ చర్యను మీరు స్థానభ్రంశ చర్య అంటారా లేదా ద్వంద్వ వియోగ చర్యనా?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0395	ఉష్ణగ్రాహక మరియు ఉష్ణమోచక ప్రక్రియలు మరియు చర్యలు (Endothermic and Exothermic processes and reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0397	వివిధ ప్రక్రియలలో మరియు చర్యలలో ఉష్ణం యొక్క వినిమయం జరుగుతుంది. దీన్నిబట్టి ప్రక్రియలు మరియు చర్యలు రెండు రకాలుగా ఉంటాయి. అవి ఉష్ణగ్రాహక మరియు ఉష్ణమోచక చర్యలు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0399	మనం మొదట ఉష్ణగ్రాహక మరియు ఉష్ణమోచక చర్యల ఉదాహరణలను చూద్దాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0401	1. మంచు కరుగుట
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0403	2. పొటాషియం నైట్రేట్ నీటిలో కరుగుట
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0405	ఈ భౌతిక మార్పులు, జరుగుతున్నపుడు బాహ్య ఉష్ణం ఉపయోగించబడుతుంది. అందువలన ఈ చర్య ఉష్ణగ్రాహక చర్య అవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0407	1. నీటి నుండి మంచు తయారవడం
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0409	2. సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ నీటిలో కరుగుట
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0411	ఈ భౌతిక మార్పులు జరుగుతున్నపుడు ఉష్ణం వెలువడుతుంది. కావున ఇది ఉష్ణమోచక చర్య అవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0412	గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లమును నీటిలో కలిపే ప్రక్రియలో అధిక మొత్తంలో ఉష్ణం జహిర్గత మౌతుంది. అందువలన గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంలో నీటిని పోసినట్లయితే మీరు వెంటనే భాష్పీభవనం చెంది ప్రమాదం ఏర్పడే అవకాశం ఉంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0413	దీనిని నివారించుటకు సరిపడునంత నీటిని గాజు బీకరులో తీసుకుని కొద్దికొద్దిగా సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంను పోస్తూ కలుపుతారు. అనగా ఒక సారి కొద్ది మొత్తంలో ఉష్ణం బహిర్గతమౌతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0417	ఉష్ణగ్రాహక మరియు ఉష్ణమోచక ప్రక్రియలు చేయుట.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0419	పరికరాలు : రెండు ప్లాస్టిక్ బాటిల్, కొల పాత్ర, థర్మామీటరు మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0421	రసాయనిక పదార్థాలు : పొటాషియం నైట్రేట్, సోడియం హైడ్రాక్సైడ్, నీరు మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0423	(సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ దహనశీలం కావడం వల్ల ఉపాధ్యాయుల ఆధ్వర్యంలో జాగ్రత్తగా వాడండి).
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0425	కృత్యం : రెండు ప్లాస్టిక్ బాటిల్ లో ప్రతి దానిలో 100 ml నీటిని తీసుకోండి. ప్లాస్టిక్ అనేది ఉష్ణ బంధకము అయినందువలన ఉష్ణ ప్రసారంను ఆపుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0426	బాటిల్ లోని ఉష్ణోగ్రతను నమోదు చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0427	ఒక బాటిల్ లో 5 గ్రాముల పొటాషియం నైట్రేట్ (KNO_3)ను వేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0428	బాటిల్ ను బాగా కదపండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0429	తయారైన ద్రావణం యొక్క ఉష్ణోగ్రతను నమోదు చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0430	రెండవ బాటిల్ లో 5 గ్రాముల సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ (NaOH) ను వేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0432	ఉష్ణోగ్రతను నమోదు చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0434	మొదటి బాటిల్ లో పొటాషియం నైట్రేట్ నీటిలో కరిగే ప్రక్రియ జరిగితే, రెండవ బాటిల్ లో సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ నీటిలో కరిగే ప్రక్రియ జరిగింది. మీ పరిశీలన అనుసరించి వీటిలో ఏ ప్రక్రియ ఉష్ణమోచక మరియు ఏది ఉష్ణగ్రాహక ప్రక్రియ అవుతుంది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0436	KNO_3 కరిగే విధానంలో పరిసరాలలోని ఉష్ణం శోషించబడుతుంది. అందువలన ఏర్పడే ద్రావణం యొక్క ఉష్ణోగ్రత తగ్గుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0437	ఏ ప్రక్రియలో ఉష్ణం శోషించబడుతుందో ఆ ప్రక్రియను ఉష్ణగ్రాహక ప్రక్రియ అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0438	NaOH (ఘనరూపంలోని) నీటిలో కరిగినపుడు ఉష్ణం బహిర్గతం అయి దాని ఉష్ణోగ్రత పెరిగింది. ఏ ప్రక్రియలో ఉష్ణం బహిర్గతం అవుతుందో ఆ ప్రక్రియను ఉష్ణమోచక ప్రక్రియ అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0440	ఉష్ణగ్రాహక మరియు ఉష్ణమోచక చర్యలు
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0442	రసాయనిక చర్యలలో కూడా ఉష్ణం యొక్క పరస్పర బదలాయింపు అవుతుంది దానిని బట్టి కొన్ని రసాయనిక చర్యలు ఉష్ణమోచక చర్యలైతే మరికొన్ని ఉష్ణగ్రాహక చర్యలు అవుతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0443	ఉష్ణమోచక రసాయనిక చర్యలలో క్రియాజనకాల క్రియాజన్యాలుగా రూపాంతరం అవుతున్నప్పుడు ఉష్ణం బహిర్గతం అవుతుంది. ఉష్ణగ్రాహక చర్యలలో క్రియాజనకాల యొక్క రూపాంతరము క్రియాజన్యాలుగా అవుతున్నప్పుడు పరిసరాలలోని ఉష్ణంను శోషించుకొనును లేదా బాహ్యంగా ఉష్ణంను నిరంతరం ఇవ్వవలసి వస్తుంది. ఉదాహరణకు,
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0445	CaCO_3(s) + ఉష్ణం → CaO(s) + CO_2(g) (ఉష్ణగ్రాహక చర్య)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0447	CaO(s) + H_2O → Ca(OH)_2 + ఉష్ణం (ఉష్ణమోచక చర్య)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0451	1. విలీన (కరిగే) ప్రక్రియ మరియు రసాయనిక చర్యల మధ్య తేడా ఏమిటి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0453	2. ద్రావణాలలోని ద్రావితము విలీనం అవడం ద్వారా కొత్త పదార్థం ఏర్పడుతుందా?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0455	రసాయనిక చర్య రేటు (Rate of chemical reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0457	కింది చర్యలకు పట్టే కాలాన్ని పరిగణలోకి తీసుకుని రెండు సమూహాలలో వర్గీకరించండి, ఆ సమూహాలకు శీర్షికలను పెట్టండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0459	1. వంట గ్యాస్ వెలిగించ గానే అది మండుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0461	2. ఇనుప వస్తువులు తుప్పు పట్టుట.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0463	3. రాళ్ళ యొక్క క్రమక్షయం జరిగి మట్టి ఏర్పడుట.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0465	4. గ్లూకోజ్ ద్రావణంలో అనువైన పరిస్థితులలో ఈ ను కలపడం ద్వారా ఆల్కహాల్ తయారవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0467	5. పరీక్ష నాళికలో సజలామ్లములో వంట సోడాను వేసిన బుడగలు ఏర్పడతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0469	6. బేరియం క్లోరైడ్ ద్రావణంలో సజల సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లమును కలపడం వలన తెల్లని అవక్షేపం ఏర్పడింది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0471	పై ఉదాహరణల నుండి కొన్ని చర్యలు కొద్ది సమయంలో పూర్తవుతాయి. అనగా తొందరగా జరుగుతాయి. మరికొన్ని పూర్తవడానికి చాలా సమయం పడుతుంది. అనగా అవి చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతాయని మన దృష్టికి వస్తుంది. అనగా ఇలాంటి వివిధ చర్యల రేటు విభిన్నంగా ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0475	ఒకే చర్య పరిస్థితులు మారిన తర్వాత వేర్వేరు రేటుతో జరిగే అవకాశం ఉంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0476	ఉదా. శీతాకాలంలో పాలు తోడు వేసిన తర్వాత చాలా సేపటికి పెరుగుగా తయారవుతుంది. వేసవి కాలంలో ఎక్కువ వేడి వద్ద పాలు పెరుగుగా మారే చర్య రేటు పెరిగి త్వరగా పెరుగు తయారవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0478	రసాయనిక చర్య యొక్క రేటు ఏ అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుందో ఇప్పుడు మనం చూద్దాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0480	రసాయనిక చర్య రేటుపై ప్రభావం చూపే కారకాలు
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0482	(Factors affecting the rate of a chemical reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0484	అ. క్రియాజనకాల స్వభావం (Nature of Reactants)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0486	అల్యుమినియం (AI) మరియు జింక్ (Zn) ఈ లోహాల యొక్క సజల హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లముతో చర్యలను చూద్దాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0487	AI మరియు Zn ఈ రెండు సజల హైడ్రోక్లోరికామ్లముతో చర్య జరిపిన H_2 వాయువు వెలువడుతుంది. ఈ లోహాలు నీటిలో కరిగి క్షారాలు గా ఏర్పడుతాయి. కాని జింక్ లోహం, అల్యుమినియం లోహంతో పోల్చితే ఆమ్లంతో త్వరగా చర్య జరుపుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0488	చర్య రేటులో ఈ తేడాకు ఆ లోహం యొక్క స్వభావం కారణభూతము అవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0489	AI అనేది Zn కంటే ఎక్కువ చురుకైనది (క్రియాశీలమైనది). కావున హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లముతో AI యొక్క చర్య రేటు అనేది Zn కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0490	క్రియాజనకాల స్వభావం (లేదా క్రియాశీలత) రసాయనిక చర్యల రేటును ప్రభావితం చేస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0491	(లోహాల యొక్క క్రియాశీలత గురించి లోహ శాస్త్రం పాఠంలో అధిక వివరాలు తెలుసుకోబోతున్నాం)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0495	పరికరాలు : రెండు పరీక్ష నాళికలు, త్రాసు, కొల పాత్ర మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0497	రసాయన పదార్థాలు : షాబాది రాళ్ళ ముక్కలు, షాబాది రాళ్ళ చూర్ణం, సజల HCI మొదలైనవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0499	కృత్యం : రెండు పరీక్ష నాళికలలో సమాన బరువు గల షాబాది రాళ్ళ ముక్కలు మరియు చూర్ణమును తీసుకోండి. రెండింటిలో 10 mlల సజల HCl ను పోయండి. కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ వాయువు యొక్క బుడగలు వెంటనే ఏర్పడతాయో లేదా నెమ్మదిగా ఏర్పడతాయో పరిశీలించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0501	ఆ. క్రియా జనక కణాల పరిమాణం (Size of the Particles of Reactants)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0503	పై కృత్యం ద్వారా నాప రాళ్ళ (షాబాది బండలు) ముక్కలతో CO_2 బుడగలు నెమ్మదిగా ఏర్పడతాయి. చూర్ణంతో తొందరగా ఏర్పడతాయి అని మీకు తెలిసి ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0505	పై పరిశీలనలో చర్య రేటు క్రియాజనకాల కణాల యొక్క పరిమాణంపై ఆధారపడి ఉంటుందని కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0506	రసాయనిక చర్యలో పాల్గొనే క్రియాజనకాల యొక్క కణాల పరిమాణం ఎంత తక్కువ ఉంటే అంత చర్య రేటు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0508	ఇ. క్రియాజనకాల గాఢత (Concentration of reactants)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0510	సజల మరియు గాఢ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లము CaCO_3 పొడితో జరిగే చర్యలను గురించి ఆలోచిద్దాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0511	సజల ఆమ్లంతో CaCO_3, యొక్క చర్య నెమ్మదిగా జరుగుతుంది మరియు CaCO_3 నెమ్మదిగా తగ్గుతూ (విక్షేపం చెందుతూ) పోతుంది మరియు CO_2, వాయువు నెమ్మదిగా విడుదలవుతుంది. దీనికి వ్యతిరేకంగా గాఢ ఆమ్లముతో చర్య త్వరిత గతిన జరిగి CaCO_3 త్వరగా తగ్గిపోతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0513	గాఢ ఆమ్లంతో చర్య సజల ఆమ్లం కంటే త్వరగా జరుగుతుంది అనగా చర్య రేటు అనేది క్రియాజనకాల గాఢత నిష్పత్తిలో మారుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0515	ఈ, క్రియాజనకాల ఉష్ణోగ్రత (Temperature of the Reaction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0517	రసాయనిక వియోగము యొక్క చర్యను నేర్చుకుంటున్నప్పుడు సున్నపు రాయి యొక్క వియోగ కృత్యంను మీరు చేశారు. ఈ కృత్యంలో బర్నర్ తో వేడి చేయక ముందు సున్నం పాలవలె ఏర్పడదు. కారణము చర్య యొక్క రేటు శూన్యముగా ఉంటుంది. వేడి చేయడం ద్వారా చర్య రేటు పెరిగి CO_2 అనే క్రియాజన్యము ఏర్పడుతుంది. దీని నుండి చర్య రేటు అనేది ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడి ఉంటుందని మీకు అర్థమౌతుంది. ఉష్ణోగ్రతను పెంచినట్లయితే చర్య రేటు పెరుగుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0519	page-40
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0521	ఉ. ఉత్ప్రేరకము (Catalyst)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0523	పొటాషియం క్లోరేట్ (KClO_3) ను వేడి చేసిన దాని వియోగం నెమ్మదిగా జరుగుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0525	2KClO_3 → 2KCl + 3O_2 ..... (19)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0527	కణాల పరిమాణాన్ని చిన్నగా చేసి చర్య యొక్క ఉష్ణోగ్రతను పెంచినా కూడా పై చర్య రేటు పెరగదు. కాని మాంగనీస్ డై ఆక్సైడ్ (MnO_2) యొక్క సమక్షంలో KClO_3, త్వరిత గతిన వియోగం చెంది (O_2), వాయువు వెలువడుతుంది. ఈ చర్యలో MnO_3 లో ఎటువంటి రసాయనిక మార్పు జరగదు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0529	“ఏ పదార్థాల సమక్షంలో కేవలం రసాయనిక చర్య రేటు మారుతుందో, కాని ఆ పదార్థంలో మాత్రం ఎలాంటి రసాయనిక మార్పు జరగదో అలాంటి పదార్థాలను ఉత్ప్రేరకములు అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0531	హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ వియోగం చెంది నీరు మరియు ఆక్సీజన్ లు ఏర్పడే ఈ చర్య గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద చాలా మందగతిన జరుగుతుంది. కాని ఈ చర్యలో మాంగనీస్ డై ఆక్సైడ్ (MnO_2) పౌడర్ వేసిన త్వరితగతిన జరుగుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0535	1. ప్రతి రసాయనిక మార్పులో ఒకటి లేదా ఎక్కువ రసాయనిక చర్యలు జరుగుతూ ఉంటాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0537	2. కొన్ని రసాయనిక చర్యలు త్వరగా మరికొన్ని నెమ్మదిగా జరుగుతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0539	3. బలమైన ఆమ్లం మరియు బలమైన క్షారాల మధ్య చర్యలు వెంటనే జరుగుతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0541	4. మన శరీరంలోని ఎంజైమ్ లు (Enzymes) జీవరసాయనిక చర్యల రేటును పెంచుతాయి. ఫలితంగా శరీర ఉష్ణోగ్రతలో అవి మార్పులు తెస్తాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0543	5. చెడిపోయే ఆహార పదార్థాలు శీతలీకరణ యంత్రం (రిఫ్రిజిరేటర్)లో చాలా కాలం నిలువ ఉంటాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0544	ఆహార పదార్థాల వియోగ రేటు తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వల్ల తగ్గుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0546	6. నీటిలో కంటే నూనెలో కూరలు తొందరగా చెడిపోతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0548	7. ఒకవేళ చర్యల యొక్క రేటు ఎక్కువగా ఉన్నట్లయితే పరిశ్రమలలో రసాయనిక చర్యలు లాభదాయకంగా భావిస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0550	8. చర్యల యొక్క రేటు అనేది పర్యావరణ దృష్టికోణం నుండి కూడా ప్రాముఖ్యమైనది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0552	9. భూమి వాతావరణంలోని ఓజోన్ వాయువు పొర సూర్యుని అతినీలలోహిత కిరణాల నుండి మన భూమి మీద ఉన్న జీవరాశిని కాపాడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0553	ఈ పొర తగ్గడం లేదా నిలకడగా ఉండుట అనే ప్రక్రియ సాధారణంగా ఓజోన్ అణువుల నిర్మాణంపై మరియు నష్టం జరిగే రేటుపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0555	ఆక్సీకరణం మరియు క్షయకరణం (Oxidation and Reduction)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0557	అనేక రకాలైన పదార్థాలు ఆక్సీకరణం మరియు క్షయకరణం లాంటి చర్యలను ప్రదర్శిస్తాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0558	ఈ చర్యల గురించి అధిక వివరాలను చూద్దాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0560	ఈ చర్యలలోని (20), (21)లలో ఒక క్రియాజనకం యొక్క సంయోగము ఆక్సీజన్ తో జరిగింది. అయిన 22, 23 లలో క్రియాజనకాల నుండి హైడ్రోజన్ వాయువు వెలువడింది. ఈ ఉదాహరణ అన్నిటిని ఆక్సీకరణ చర్యలు అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0562	ఏ రసాయనిక చర్యలలో క్రియాజనకాలు ఆక్సీజన్ తో సంయోగం చెంది లేదా ఏ రసాయనిక చర్యలో క్రియాజనకాల నుండి హైడ్రోజన్ వెలువడి క్రియాజన్యాలు లభిస్తాయో అలాంటి చర్యలను 'ఆక్సీకరణ చర్యలు' అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0564	page-41
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0566	కొన్ని ఆక్సీకరణ చర్యలు కొన్ని ప్రత్యేకమైన రసాయనిక పదార్థాలను ఉపయోగించడం వలన జరుగుతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0570	ఇక్కడ ఇథైల్ ఆల్కహాల్ కు ఆక్సీకరణము కొరకు ఆమ్లయుత పొటాషియం డైక్రోమేట్ ఈ పదార్థం ఆక్సీజన్ ను అందజేస్తుంది. ఇలా ఏ రసాయనిక పదార్థము ఆక్సీజన్ ను అందజేస్తూ ఆక్సీకరణ ప్రక్రియ జరిగేట్లు చేస్తుందో దానిని ఆక్సీకారిణి (Oxidant) అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0574	నియంత్రిత ఆక్సీకరణము జరుపుటకు వివిధ రసాయనిక ఆక్సీకరణ లను వాడుతారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0575	K_2Cr_2O_7/H_2SO_4, KMnO_4/H_2SO_4, అనేవి కొన్ని ఎల్లప్పుడు వాడుకలో ఉన్న రసాయనిక ఆక్సీకరణలు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0576	హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ (H_2O_2) బలహీన ఆక్సీకరణ గా వాడతారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0577	ఓజోన్ (O_3) ఇది కూడా ఒక రసాయనిక ఆక్సీకరణ.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0578	రసాయనిక ఆక్సీకరణ నుండి ఏర్పడిన నవజాత ఆక్సీజన్ ను ఆక్సీకరణకు ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0580	O_3 → O_2 + [O]
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0582	H_2O_2 → H_2O + [O]
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0584	K_2Cr_2O_7 + 4H_2SO_4 → K_2SO_4 + Cr_2 (SO_4)_3 +4H_2O + 3 [O]
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0586	2KMnO_4 + 3H_2SO_4 → K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 3H_2O + 5 [O]
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0588	నవజాత ఆక్సీజన్ అనేది O_2 అణువు ఏర్పడే కంటే ముందు స్థితి. ఇది ఆక్సీజన్ యొక్క అతి క్రియాశీల రూపము మరియు దానిని [O] అని రాస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0592	1. త్రాగే నీటి శుద్ధి కరణంలో ఏ ఆక్సీకరణ ని వాడతారు?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0594	2. నీటి ట్యాంకులను శుభ్రం చేస్తున్నపుడు పొటాషియం పర్మాంగనేట్ ను ఎందుకు వాడతారు?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0596	పొటాషియం పర్మాంగనేట్ అనేది రసాయనిక ఆక్సీకరణ దీనిని మనం ఇప్పుడే చూశాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0597	ఇప్పుడు కింది చర్యను చూడండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0599	2KMnO_4 + 10FeSO_4 + 8H_2SO_4 → K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 5Fe_2 (SO_4)3 + 8H_2O ..... (25)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0601	ఈ చర్యలో ఆమ్ల సమక్షంలో KMnO_4 దీనిని ఆక్సీకరణం చేసింది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0602	FeSO_4 కదా!
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0604	అనగా ఇక్కడ FeSO_4 యొక్క రూపాంతరము Fe_2 (SO_4)3 గా అయింది. ఈ రూపాంతరము అనగా అది ఆక్సీకరణం ఎలా అవుతుందో చూద్దాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0606	2FeSO_4 → Fe_2(SO_4)3
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0608	అయానిక చర్య Fe_{2+} + SO^{2-}_4 → 2 Fe^{3+} + 3SO^{2-}_4
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0610	పై రూపాంతరము లో ఏదైతే నికరమైన మార్పు జరుగుతుందో అది కింది విధంగా మొత్తం అయానిక్ చర్యతో చూపవచ్చును.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0612	నికర అయానిక్ చర్య
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0614	Fe^{2+} → Fe^{3+}
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0616	(ఫెర్రస్) (ఫెర్రిక్)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0618	ఈ నికర అయానిక్ చర్య KMnO_4 తో జరిపిన అక్సీకరణాని చూపుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0619	ఫెర్రస్ అయాన్ నుండి ఫెర్రిక్ అయాన్ ఏర్పడునపుడు ధనావేశం 1 యూనిట్ తో పెరుగుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0620	ఇది జరిగేప్పుడు ఫెర్రస్ అయాన్ ఒక ఎలక్ట్రాన్ ను కోల్పోతుంది. దీని నుండి మనకు 'ఆక్సీకరణము అనగా ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లను కోల్పోవుట' అనే కొత్త వివరణ అర్థమవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0622	page-42
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0626	రసాయనిక సమీకరణము (6)ను చూడండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0627	వనస్పతి నూనె నుండి వనస్పతి నెయ్యిని తయారు చేయుట అనేది ఏ రకమైన చర్య అని మీకు అనిపిస్తుంది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0629	ఏ రసాయనిక చర్యలలో క్రియాజనకాలు హైడ్రోజన్ ను పొందుతాయో ఆ చర్యలను క్షయకరణ చర్యలు అని అంటారు. అదేవిధంగా ఏ చర్యలలో క్రియాజనకాల నుండి ఆక్సీజన్ వెలువడి క్రియాజన్యాలు ఏర్పడునో అలాంటి చర్యలను కూడా 'క్షయకరణం' అని అంటారు. ఏ పదార్థము క్షయకరణం చెందిస్తుందో ఆ పదార్థాన్ని క్షయకారిణి అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0631	నల్లని కాపర్ ఆక్సైడ్ పై హైడ్రోజన్ వాయువును ప్రవహింప జేసినప్పుడు తామ్ర వర్ణంలో కాపర్ లభిస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0633	CuO + H_2 → Cu + H_2O ..... (26)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0635	ఈ చర్యలో క్షయకారిణి ఏది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0636	అదే విధంగా ఏ క్రియాజనకంలో క్షయకరణం జరిగింది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0638	ఈ చర్యలో CuO(కాపర్ ఆక్సెడ్)లోని ఆక్సీజన్ పరమాణువు వెలువడుతుంది అనగా కాపర్ ఆక్సైడ్ యొక్క క్షయకరణం జరుగుతుంది. అయితే హైడ్రోజన్ అణువు ఆక్సీజన్ పరమాణువును స్వీకరిస్తుంది. ఫలితంగా నీరు (H_2O) ఏర్పడుతుంది కావున హైడ్రోజన్ ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. ఇలాంటి ఆక్సీకరణం మరియు క్షయకరణ చర్యలు ఒకే సమయంలో జరుగుతాయి. ఆక్సీకరణ వలన క్షయకారిణి యొక్క ఆక్సీకరణం జరుగుతుంది మరియు క్షయకారిణి వలన ఆక్సీకారిణి యొక్క క్షయకరణం జరుగుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0639	ఈ ప్రత్యేకత వలన క్షయకరణ చర్య మరియు ఆక్సీకరణ చర్య ఇలాంటి రెండు పదాలకు బదులుగా రెడాక్స్ చర్య అని ఒకే పదాన్ని వాడతారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0641	రెడాక్స్ చర్య = క్షయకరణం + ఆక్సీకరణం
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0643	Redox reaction = Reduction + Oxidation
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0647	1. రెడాక్స్ చర్యలకు మరికొన్ని ఉదాహరణలు కింది విధంగా ఉన్నాయి. వాటిలోని క్షయకారిణి మరియు ఆక్సీకరణ ఏవో వాటిని గుర్తించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0649	2H_2S + SO_2 → 3S↓ + 2H_2O ..... (27)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0651	MnO_2 + 4 HCl → MnCl_2 + 2H_2O + Cl_2↑ ..... (28)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0653	2. ఆక్సీకరణం అనగా ఎలక్ట్రాన్ ను కోల్పోవుట, అయితే క్షయకరణం అనగానేమి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0655	3. Fe^{3+} క్షయకరణం చెంది Fe^{3+} ఏర్పడుట అనేది క్షయకరణ చర్యను ఎలక్ట్రాన్ (e -) గుర్తును ఉపయోగించి రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0657	ఇంటిలోని అల్యుమినియం పాత్రల పై భాగం పైన తళతళ మెరుపు కొన్ని రోజులకు తగ్గి అవి నిస్తేజంగా అవుతాయి ఎందుకు?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0661	పరమాణువు పైగల లేదా అయాన్ పైగల ధనావేశం ఎప్పుడు పెరుగుతుందో లేదా ఋణావేశం తగ్గుతుందో అప్పుడు దానిని ఆక్సీకరణము అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0662	మరియు ఎప్పుడైతే ధనావేశం తగ్గుతుందో లేదా ఋణావేశం పెరుగుతుందో అప్పుడు దానిని క్షయకరణం అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0666	కణములోని శ్వాసక్రియలో రెడాక్స్ చర్య జరుగుతుంది. అక్కడ సైటోక్రోమ్ సి ఆక్సిడేజ్ హార్మోను లోని అణువు ఎలక్ట్రాన్ ను రవాణా చేసి ఈ చర్యను జరుపుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0667	అధిక సమాచారము కొరకు జీవుల జీవన ప్రక్రియల గురించి తెలుసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0671	క్షయం (Corrosion)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0675	పరికరాలు : నాలుగు పరీక్ష నాళికలను, నాలుగు చిన్న ఇనుప మేకులు, రబ్బరు బిరడా మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0677	రసాయన పదార్థాలు : నిర్జల కాల్షియం క్లోరైడ్, నూనె, మరిగిన నీరు మొదలగునవి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0681	నాలుగు పరీక్ష నాళికలను తీసుకుని ఒక టెస్ట్ ట్యూబ్ స్టాండ్ పై ఉంచండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0682	ఒక పరీక్ష నాళికలో కొంచెం మరిగిన నీటిని తీసుకొని దానిపై నూనె పొరను తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0683	రెండవ పరీక్ష నాళికలో కొంచెం ఉప్పు ద్రావణమును, నీటిని తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0685	మూడవ పరీక్ష నాళికలో గాలి మాత్రమే ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0686	నాల్గవ పరీక్ష నాళికలో కొంచెం నిర్జల కాల్షియం క్లోరైడ్ ను తీసుకోండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0687	ఇప్పుడు ప్రతి పరీక్ష నాళికలో ఒక్కొక్క చిన్న ఇనుప మేకులను వేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0688	నాల్గవ పరీక్ష నాళికను రబ్బరు బిరడాతో మూయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0689	ఈ నాల్గు పరీక్ష క్లోరైడ్ నాళికలను కొన్ని రోజులు అలాగే ఉంచండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0691	కొన్ని రోజుల తర్వాత నాలుగు పరీక్ష నాళికలలోని మేకులను పరిశీలించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0692	మీకు ఏమి కనిపించి ఉంటుంది?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0693	ఏ పరీక్ష నాళికలోని మేకులు తుప్పు ఏర్పడినవి?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0694	తుప్పు పట్టుటకు నీరు మరియు గాలి ఈ రెండింటి ఆవశ్యకత ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0695	లవణ సమక్షంలో తుప్పు త్వరితగతిన పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0697	మీరు దైనందిన జీవితములో రెడాక్స్ చర్యల యొక్క ప్రభావమును చూశారా?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0698	కొత్త ద్విచక్ర వాహనము లేదా నాలుగు చక్రాల వాహనములు తళతళ మెరుస్తు కనిపిస్తు ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా పాత వాహనాల మెరుపు పోయి ఉంటుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0699	ఈ వాహనాలను చూస్తున్నపుడు మీకు వాటి లోహపు రేకులపై ఒక రకమైన ఘన రూపములోని పొర పోగు అయినట్లు కనిపిస్తుంది. ఆ పొరను 'తుప్పు' అని అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0700	దాని రసాయనిక ఫార్ములా Fe_2O_3.H_2O
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0702	ఇనుము పై తుప్పు పట్టడం కేవలం ఆక్సీజన్, ఇనుము యొక్క పై భాగంతో చర్య జరిగి ఏర్పడదు. ఈ తుప్పు విద్యుత్ రసాయనిక చర్య వలన ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0703	ఇనుము పై భాగంలో వేర్వేరు భాగాలు ధనధృవం (ఆనోడ్) ఋణ ధృవం (కాథోడ్)లు ఏర్పడుతాయి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0705	1. ధనాగ్ర (అనోడ్) భాగములో Fe యొక్క ఆక్సీకరణం జరిగి Fe^{2+} ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0707	Fe(s) → Fe^{2+} (aq) + 2e^-
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0709	2. ఋణాగ్ర (కాథోడ్) భాగములో (), యొక్క క్షయకరణం జరిగి నీరు ఏర్పడింది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0711	O_2(g) + 4H^+(aq) + 4e^- → 2H_2O(l)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0713	ఎప్పుడైతే Fe_2+ అయాన్ ధన ధృవం నుంచి స్థానాంతరం జరిగినపుడు అది నీటితో చర్యనొంది ఆ తర్వాత ఆక్సీకరణం చెంది Fe^{3+} అయాన్ తయారవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0715	Fe^{3+} అయాన్ నుండి కరుగని తామ్ర వర్ణపు సజల ఆక్సైడ్ ఏర్పడుతుంది. దానినే తుప్పు అంటారు. అది పై భాగంపై పోగవుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0717	2Fe^{3+} (aq) + 4H_2O(1) → Fe_2O_3.H_2O(s) + 6H^+(aq) ..... (29)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0719	వాతావరణంలోని వివిధ అంశీభూతాల చేత లోహాలలో ఆక్సీకరణం జరుగుతుంది. దాని ఫలితంగా వాటిలో తరుగుదల జరుగుతుంది దానినే క్షయం అంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0720	ఇనుము తుప్పు పడుతుంది దానిపై రాగి రంగు యొక్క పొర ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0721	ఇదే ఇనుము యొక్క క్షయం అవుతుంది. క్షయం అనేది ఒక అత్యంత గంభీరమైన సమస్య. దీనిని గురించి ముందు పాఠంలో నేర్చుకోబోతున్నాం.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0723	శోధించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0725	మురికి (మకిల) పట్టిన వెండిని మరియు పచ్చని ఇత్తడి పాత్రలను ఎలా శుభ్రపరుస్తారు?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0727	page-44
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0729	కుళ్ళి పోవుట (Rancidity)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0731	వంటకు వాడగా మిగిలిన పాత నూనెను మనం మళ్ళీ ఆహార పదార్థాలను తయారు చేయడానికి వాడినపుడు దాని నుండి దుర్వాసన వస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0732	ఒకవేళ ఇలాంటి నూనెలో ఆహారంను వండితే ఆ ఆహారం రుచి మారుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0733	ఎప్పుడైతే నూనె లేదా నెయ్యి (డాల్లా) చాలా కాలం అలాగే ఉంచినట్లయితే లేదా వేయించిన పదార్థాలు ఎక్కువ కాలం అలాగే ఉంచినపుడు అవి ఆక్సీకరణం చెంది 'చెడి పోవడం' (కుళ్ళిపోవడం) జరుగుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0734	ఏ పదార్థాలలో నూనె లేదా నెయ్యిని ఉపయోగిస్తారో దానిలో కుళ్ళి పోవడాన్ని ఆపడం కొరకు ఆంటీ ఆక్సిడెంట్ లను ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0735	గాలి చొరబడకుండా గట్టి మూతలుగల డబ్బాలలో ఆహారాన్ని ఉంచినట్లయితే ఆహారం లో ఆక్సీకరణ చర్య మందగిస్తుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0739	1. ఇచ్చిన వాక్యాలలోని ఖాళీలను కుండలీ కరణంలోని యోగ్యమైన పదమును ఎన్నుకొని పూరించి వాక్యమును సకారణముగా రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0741	(ఆక్సీకరణం, వియోగం, స్థానభ్రంశం, విద్యుత్ వియోగం, క్షయకరణం, జింక్, కాపర్, ద్వంద్వ వియోగం)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0743	అ. ఇనుప రేకులు తుప్పు పట్టకూడదని వాటిపై లోహపు పొర వేయబడుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0745	ఆ. ఫెర్రస్ సల్ఫేట్, ఫెర్రిక్ సల్ఫేట్ గా రూపాంతరం చెందుట అనేది ఒక ........ చర్య.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0747	ఇ. ఆమ్ల నీటి నుండి విద్యుత్ ప్రవాహంను ప్రవహించినప్పుడు నీటి యొక్క ......... జరుగుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0749	ఈ. BaCl_2 యొక్క జల ద్రావణంలో ZnsO_4 జల ద్రావణంను కలుపుట అనేది ......చర్యకు ఉదాహరణ.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0751	2. కింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0753	అ. ఇచ్చిన చర్యలో ఎప్పుడైతే ఒకేసారి ఆక్సీకరణము మరియు క్షయకరణం జరిగినట్లయితే అపుడు ఆ చర్యను ఏమంటారు?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0754	ఉదాహరణ ద్వారా వివరించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0756	ఆ. హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ యొక్క వియోగం అనే రసాయనిక చర్య యొక్క రేటును ఎలా పెంచవచ్చు?
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0758	ఇ. ఆక్సీజన్ మరియు హైడ్రోజన్ సందర్భంలో ఈ చర్య ఏ రకమైనదో దానిని ఉదాహరణతో రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0760	ఈ. క్రియాజనకాలు మరియు క్రియాజన్యాలు అనగానేమి?వానిని సోదాహరణముగా రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0762	ఉ. NaOH నీటిలో కలుపుట మరియు CaO నీటిలో కలుపుట ఈ రెండు సంఘటనల మధ్య సామ్యము మరియు తేడాలను రాయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0764	3. కింది వాటిని ఉదాహరణతో స్పష్టీకరించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0766	అ. ఉష్ణగ్రాహక చర్య
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0768	ఆ. రసాయనిక సంయోగము
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0770	ఇ. సమతుల్య సమీకరణము
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0772	ఈ. రసాయనిక స్థానభ్రంశము
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0776	అ. సున్నపు రాయిని వేడి చేసిన ఏర్పడే వాయువును తాజా సున్నపు తేట పైకి పంపినపుడు అది పాల వలె తెల్లగా మారుతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0778	ఆ. షాబాద్ రాళ్ళ ముక్కలు HCI తగ్గిపోవుటకు చాలా సమయం పడుతుంది. కాని, షాబాద్ రాళ్ళ చూర్ణం మాత్రం తొందరగా తగ్గిపోతుంది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0780	ఇ. ప్రయోగశాలలో గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం నుండి సజల ఆమ్లమును తయారు చేసేపుడు నీటిలో గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని చుక్కలు చుక్కలుగా వదులుతూ ద్రావణ బీకరును కదుపుతూ ఉంటారు.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0782	ఈ. వంట నూనె ఎక్కువ కాలం మన్నుట కొరకు గాలి చొరబడని డబ్బాలను వాడటం మంచిది.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0784	5. కింది పటమును పరిశీలించండి. రసాయనిక చర్యను స్పష్టీకరణ యుక్తంగా తెలుపుము.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0788	6. కింది రసాయనిక చర్యలలో ఏ క్రియాజనకాలు ఆక్సీకరణము మరియు క్షయకరణం చెందుతాయో గుర్తించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0790	అ. Fe + S → FeS
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0792	ఆ. 2Ag_2O → 4 Ag + O_2↑
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0794	ఇ. 2Mg + O_2 → 2MgO
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0796	ఈ. NiO + H_2 → Ni + H_2O
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0798	7. కింది రసాయనిక సమీకరణాలను సోపానాలుగా సమతుల్యం చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0800	అ. H_2S_2O_7(l) + H_2O(l) → H_2SO_4(l)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0802	ఆ. SO_2(g) + H_2S(aq) → S(s) + H_2O (l)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0804	ఇ. Ag(s) + HCl(aq) → AgCl↓ + H_2↑
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0806	ఈ. NaOH (aq) + H_2SO_4(aq) → Na_2SO_4(aq) + H_2O(l)
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0808	8. కింది రసాయనిక చర్యలు ఉష్ణ గ్రాహకాలో లేదా ఉష్ణమోచక చర్యలో గుర్తించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0810	అ. HCl + NaOH → NaCl + H_2O + ఉష్ణం
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0812	ఆ. 2KClO_3(s) → 2KCl(s) + 3O_2↑
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0814	ఇ. CaO + H_2O → Ca(OH)_2 + ఉష్ణం
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0816	ఈ. CaCO_3(s) → CaO(s) + CO_2↑
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0818	9. కింది పట్టికను జతపరచండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0822	ప్రయోగశాలలో అందుబాటులో ఉన్న రసాయనాల లోని వివిధ క్షారాలను జల ద్రావణాలు గా తయారు చేయండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0823	ఆ ద్రావణాలలో సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ జల ద్రావణాన్ని కలిపితే ఏం జరుగునో పరిశీలించండి.
ebs_10th-rasaynic-abhikriya-and-samikaran-page-30-46-translation-hin2tel_0824	ఆ పరిశీలనల ఆధారంగా ద్వంద్వ వియోగ చర్యల పట్టిక తయారు చేయండి.