ID	SENT
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0001	4. విద్యుత్ ప్రవాహపు ఫలితాలు
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0003	- విద్యుత్ వలయంలో శక్తి మార్పిడి
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0005	- విద్యుత్ ప్రవాహపు ఉష్ణ ఫలితాలు
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0007	- విద్యుత్ ప్రవాహపు అయస్కాంత ఫలితాలు
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0011	1. పదార్థం ఉత్తమ విద్యుత్ వాహకమా లేదా అథమ వాహకమా అనేది మీరు దేని ఆధారంగా నిర్ణయిస్తారు?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0013	2. ఇనుము ఒక ఉత్తమ విద్యుత్ వాహకం, కాని కింద పడిన ఇనుప ముక్కలను చేత్తో ఎత్తినప్పుడు మనకు విద్యుత్ ఘాతం ఎందుకు తగలదు?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0015	గత తరగతిలో మనం స్థిర విద్యుత్ అనగా ఏమిటో తెలుసుకున్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0016	ధనావేశిత మరియు ఋణావేశిత వస్తువులను తెలుసుకొనుటకు వివిధ ప్రయోగాలు చేశాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0017	ధనావేశిత వస్తువు ఋణావేశితంగా మారుటకు గల కారణం ఋణావేశిత కణాలు ఒక వస్తువు నుంచి వేరొక వస్తువులోకి వెళ్ళవలసి ఉంటుందని కూడా తెలుసుకున్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0018	అలాగే గత తరగతిలో విద్యుత్ ప్రవాహం గురించి మనం అభ్యసించాము.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0020	విద్యుత్ వాహక తీగ గుండా ప్రవహించే విద్యుత్ ప్రవాహం, విద్యుత్ నిరోధం గుండా ప్రవహించే విద్యుత్ ప్రవాహం, విద్యుత్ ప్రేరణ, విద్యుత్ మోటారు జనరేటర్ వీటి పని విధానం గురించి ఈ పాఠంలో మనం అభ్యసించబోతున్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0022	పరిశీలించండి మరియు చర్చించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0024	కింది పటంలో మీకు ఏమి కనిపిస్తున్నాయి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0025	విద్యుత్ ప్రవాహపు ఏయే ఫలితాలు మీకు కనిపిస్తున్నాయి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0027	విద్యుత్ వలయంలో శక్తి మార్పిడి (Energy transfer in an electric circuit)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0031	పరికారాలు : జోడించు తీగ, విద్యుత్ ఘటం, విద్యుత్ నిరోధం, వోల్ట్ మీటరు, ఆమ్ మీటర్, ప్లగ్ కీ మొదలగునవి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0033	కృత్యం : పటం 4.2 లో చూపిన విధంగా సరియైన ఆయా అంశాలను తీసుకొని వలయాన్ని జోడించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0034	వలయంలోని విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని (I) కొలవండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0035	విద్యుత్ నిరోధం రెండు వైపుల లోని (A మరియు B) విభవాంతరాన్ని (V_AB) కొలవండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0037	A వద్ద గల విభవం B వద్ద గల విభవం కంటే అధికంగా ఉంది. ఎందుకనగా A అనే బిందువు విద్యుత్ ఘటం యొక్క ధనాత్మక చివరన మరియు B అనే బిందువు విద్యుత్ ఘటం యుక్క ఋణాత్మక చివరన జోడించబడినవి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0041	ఒక వేళ Q అంత విద్యుత్ A మరియు B వైపు వెళ్ళినచో ఈ విద్యుత్ ఆవేశం పై A నుంచి B వరకు వెళ్ళునప్పుడు V_AB Q అంత పని జరిగింది అని అర్థం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0042	(9వ తరగతి 3వ పాఠం చూడండి) ఈ పని జరుగుటకు శక్తి ఎచట నుంచి వచ్చింది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0043	ఘటం శక్తినిచ్చే వనరుగా ఉంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0044	ఘటమే ఈ శక్తి విద్యుత్ ఆవేశం ద్వారా విద్యుత్ నిరోధానికి ఇచ్చింది. ఎక్కడైతే V_AB Q పని జరిగిందో.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0045	Q విద్యుదావేశం t కాలంలో A నుండి B కి వెళ్ళింది. అనగా ఈ పని ఒకవేళ t కాలంలో జరిగినట్లయితే ఆ కాలంలో V_AB Q అంత శక్తి విద్యుత్ రోధానికి ఇవ్వబడినది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0046	ఈ విద్యుత్ శక్తి ఏమవుతుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0047	ఈ శక్తి విద్యుత్ నిరోధానికి లభిస్తుంది. తిరిగి అది ఉష్ణ శక్తిగా రూపాంతరం చెందుట వలన విద్యుత్ నిరోధం ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0051	వలయంలో ఒకవేళ విద్యుత్ నిరోధం స్థలంలో విద్యుత్ మోటరు (Motor) గనుక ఉంటే ఘటం ద్వారా వచ్చే శక్తి ఏ రూపంలోకి మార్పు చెందినట్లు కనిపిస్తుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0055	ఏ విధంగానైతే విద్యుత్ సామర్థాన్ని రాయవచ్చునో అలాగే యాంత్రిక శక్తి కూడా ఎలా వ్యక్త పరచవచ్చును?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0057	విద్యుత్ ప్రవాహపు ఉష్ణ ఫలితాలు (Heating effect of electric current)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0059	విద్యుత్ వలయంలో విద్యుత్ నిరోధం జోడించినచో విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల అందులో ఉష్ణం ఏర్పడుతుంది. దీనినే విద్యుత్ ప్రవాహపు ఉష్ణ ఫలితం అని అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0063	నీటిని వేడి చేయుటకు బాయ్ లర్, విద్యుత్తుతో పని చేసే పొయ్యి, విద్యుత్ బల్బు మొదలగు అనేక పరికరాలు విద్యుత్ ప్రవాహపు ఉష్ణ ఫలితాన్ని ఉపయోగించుకొంటాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0064	ఏ వాహక పదార్థాలలో నిరోధకత అధికంగా ఉంటుందో అటువంటి వాహక పదార్థాలను ఇటువంటి పనులకు ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0065	ఉదాహరణకు, నై క్రోమ్ అను మిశ్రమ లోహకాయిల్ ను విద్యుత్తు పొయ్యిలో విద్యుత్ నిరోధంగా ఉపయోగిస్తారు. అలాగే విద్యుత్ బల్బులో టంగ్ స్టన్ తీగను ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0066	విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల ఈ తీగ వేడెక్కుతుంది.(సుమారు 3400 °C వరకు) దాని నుండి కాంతి బయటపడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0067	వేడెక్కిన తీగ నుండి కొద్ది పరిమాణంలో ఉష్ణం కూడా ప్రసరిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0071	విద్యుత్ సామర్థ్యం 1 W అనేది చాలా చిన్న ప్రమాణం, కావున 1000 W అనగా 1KW అను ప్రమాణాన్ని విద్యుత్ సామర్థాన్ని వ్యవహారికంలో కొలుచుటకు ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0072	ఒక గంట సమయంలో 1KW అంత విద్యుత్ సామర్థ్యం ఉపయోగించినట్లయితే, 1KW అంత విద్యుత్ శక్తి ఉపయోగించినట్లు అవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0074	(1 సమీకరణం చూడండి)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0076	1kWh = 1 kilowatt hour = 1000 W x 3600 s
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0078	1kWh = 3.6 x 106 Ws = 3.6 x 106 J
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0082	విద్యుత్ సంస్థ నుంచి ప్రతి నెల వచ్చే విద్యుత్ వినియోగపు బిల్లు చెల్లింపును పరీక్షించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0083	అందులోని వివిధ విషయాల గురించి తెలుసుకొండి. విద్యుత్ బిల్లులో విద్యుత్ వినియోగాన్ని ‘యూనిట్’లలో ఇస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0084	ఏ యూనిట్ ఏంటి? 1 KWh అంత విద్యుత్ శక్తిని ఉపయోగించితే దానిని 1 యూనిట్ అని అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0086	ఏదో భవనంలో లఘు వలయం (షార్ట్ సర్క్యూట్) వల్ల మంటలు అంటుకున్నాయని అనేక సార్లు వింటాం, చదువుతాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0087	అప్పుడప్పుడు మన ఇంట్లో ఏదైన విద్యుత్ పరికరం మీటర్ నొక్క ప్రారంభించగానే ఫ్యూజ్ కరిగి తెగిపోతుంది, దానితో బాటు విద్యుత్ సరఫరా ఆగిపోతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0088	దీనికి గల కారణాన్ని సంక్షిప్తంగా తెలుసుకుందాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0089	ఇంట్లోని విద్యుత్ సంధానంలో విద్యుత్ యుక్తమైన (Live) తీగ, తటస్థమైన (Neutral) తీగ మరియు భూసంపర్క (Earth) తీగ, ఇలా మూడు తీగలు ఉంటాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0090	విద్యుత్ యుక్తమైన మరియు తటస్థమైన తీగలలో విభవాంతరం 220V ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0091	భూసంపర్క తీగ భూమిలో జోడించబడి ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0092	ఉపకారణాలలో దోషం వల్ల లేదా విద్యుత్ యుక్తమైన తీగలు మరియు తటస్థమైన తీగలపై ప్లాస్టిక్ తొడుగు తొలిగిపోవడం వల్ల ఈ రెండు తీగలు ఒకదానికొకటి అంటుకుపోయి వాటి నుంచి చాలా పెద్ద మొత్తంలో విద్యుత్ ప్రవాహం ప్రవహిస్తుంది తత్ఫలితంగా ఆ స్థానంలో ఉష్ణం ఏర్పడి మండే పదార్థాలు (ఉదాహరణ కలప, వస్త్రాలు, ప్లాస్టిక్ మొదలగునవి) చుట్టు ప్రక్కల ఉన్నచో మంటలు అంటుకొని భగ్గున లేవచ్చు. కావున దీని కొరకై ముందు జాగ్రత్తగా ఫ్యూజ్ ను ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0093	ఫ్యూజ్ లకు సంబంధించి మనం గత తరగతిలో తెలుసుకుని ఉన్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0094	ఈ ఫ్యూజ్ ల వలన అధిక విద్యుత్ ప్రవాహం వలయంలో ప్రవహించునపుడు ఫ్యూజ్ కరిగి వలయాన్ని ఖండించి జరగబోవు అనర్థాన్ని తప్పిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0098	అనేక సార్లు ప్రత్యేకించి వేసవి కాలం రోజులలో, సాయంత్రం పూట ఇంటింట దీపాలు, పంకలు, శీతలీకరణ యంత్రాలు, దుకాణాలలో విద్యుత్ వినియోగం మొదలగు వాటన్నింటిలో అధిక మొత్తంలో విద్యుత్ శక్తి ఉపయోగించబడుతుంది. అధిక ప్రమాణంలో విద్యుత్ ప్రవాహం విద్యుత్ సరఫరా చేయు ట్రాన్స్ ఫార్మర్ నుండి చేయబడుతుంది. ఆ ట్రాన్స్ ఫార్మర్ అంత సామర్థ్యం లేకుంటే దాని ఫ్యూజ్ కరుగుతుంది తద్వారా సరఫరా ఆగిపోతుంది. ఈ సంఘటన అతిభారం (Overloading)వలన జరుగుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0102	ప్రస్తుతం ఇండ్లలో MCB (Miniature Circuit Breaker) పేరుతో గుర్తించబడే ఒక ప్లగ్ కీ అమరుస్తున్నారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0103	విద్యుత్ ప్రవాహం అకస్మాత్తుగా పెరిగితే ఈ ప్లగ్ కీ తెరుచుకొని వలయం ఆగిపోతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0104	ఇందు కొరకు వివిధ రకాల MCB లను ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0105	ఇంటి మొత్తానికి మాత్రం ఫ్యూజ్ నే ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0107	సాధించబడిన ఉదాహరణలు :
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0109	ఉదాహరణ 1 : నైక్రోమ్ మిశ్రమ లోహంతో తయారు చేసిన 6 మీటర్ల పొడవు గల తీగను కాయిల్ చేసి ఉష్ణాన్ని తయారు చేయుటకు ఇవ్వబడినది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0110	దాని విద్యుత్ నిరోధం 24 Ω .
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0111	ఈ తీగను సగానికి కత్తిరించి కాయిల్ గా తయారు చేసినచో అందులో అధిక ఉష్ణం లభిస్తుందా?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0112	శక్తిని పొందుటకు తీగ/కాయిల్ చివరలను 220 V విభవాంతరం గల వనరుకు జోడించబడినది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0114	ఉదాహరణ 2 : ఒక 9 Ω విద్యుత్ నిరోధానికి ఒక ఘటం జోడించగా దాని నుండి ప్రవహించే విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల విద్యుత్ నిరోధంలో ప్రతి సెకనుకు 400 J ఉష్ణం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0115	విద్యుత్ నిరోధానికి ఎంత విభవాంతరం పెట్టబడినదో కనుగొనండి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0119	ఉదాహరణ 3 : విద్యుత్తుతో నడిచే ఇస్త్రీ అధిక ఉష్ణోగ్రతకు నిర్థారించబడిన 1100W విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని వినియోగిస్తుంది. అయితే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత నిర్ధారణ చేసినపుడు 330W సామర్థ్యాన్ని వినియోగిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0120	ఈ రెండు పరిస్థితులలో ప్రవహించే విద్యుత్ ప్రవాహం మరియు ఆ సమయంలోని విద్యుత్ నిరోధాన్ని కనుగొనండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0121	ఇస్త్రీ ని 220 V విభవాంతరానికి జోడించబడినది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0123	ఉదాహరణ 4 : ఒక టంగ్ స్టన్ గల విద్యుత్ బల్బు ఇంట్లోని వలయంలో అమర్చబడినది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0124	గృహ విద్యుత్ సరఫర 220V విద్యుత్ విభవాంతరంతో నడుస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0125	ప్రారంభించగానే ఒకవేళ 0.45 A విద్యుత్ ప్రవాహం బల్బు గుండా ప్రవహించినచో, బల్బు ఎన్ని W విద్యుత్ సామర్థ్యం గలదై ఉండాలి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0126	ఈ బల్బు 10 గంటల పాటు వేసి ఉంచినచో ఎన్ని యూనిట్లు విద్యుత్తు ఖర్చు అవుతుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0128	విద్యుత్ ప్రవాహం ఉష్ణ ఫలితాల గురించి మనం నేర్చుకున్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0130	కింది తరగతిలో అయస్కాంతం గురించి అభ్యసించాము.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0131	అయస్కాంత బల రేఖలు అంటే ఏమిటో కూడా అర్థం చేసుకున్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0132	కాని విద్యుత్ ప్రవాహం మరియు అయస్కాంత క్షేత్రాల మధ్య ఏదైన సంబంధం ఉందా అనే విషయాన్ని కూడా తెలుసుకొనుట ఆసక్తికరమైన అంశమే.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0136	పటంలో చూపిన విధంగా ఒక విద్యుత్ వలయాన్ని జోడించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0137	A మరియు B
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0139	మధ్యలో జోడించే తీగకు బదులు మందమైన, చక్కటి రాగి తీగను జోడించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0140	దానికి దగ్గరగా అయస్కాంత సూచిని పెట్టండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0141	ఇప్పుడు వలయంలోని ట్యాప్ కీ తెరిచి ఉంచి సూచి యొక్క దిశను చూడండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0143	తర్వాత ట్యాప్ కీ మూసి వేసి సూచి దిశను చూడండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0144	ఏం కనిపించింది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0145	ఇప్పుడు ఘటానికి జోడించిన తీగను వ్యతిరేకంగా జోడించి అయస్కాంత సూచి దిశను చూడండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0146	విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ మరియు అయస్కాంత సూచి స్థితుల మధ్య ఏదైనా సంబంధం కనిపిస్తుందా?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0150	ఈ ప్రయోగం ద్వారా మనం ఏం నేర్చుకున్నాం?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0151	తీగలో విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల అయస్కాంత ఫలితం కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0152	విద్యుత్ మరియు అయస్కాంతత్వానికి దగ్గరి సంబంధం ఉందని దీనిని బట్టి అర్థమవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0153	దీనికి బదులు ఒక వేళ అయస్కాంతాన్ని కదిలించి పెట్టినట్లయితే దాని విద్యుత్ పరిమాణం (ఫలితంగా) కనిపించునా?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0154	మరి ఇది ఆసక్తికరంగా ఉందా లేదా?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0155	ఇక్కడ మనం అయస్కాంత క్షేత్రం మరియు అలాంటి 'విద్యుత్ అయస్కాంత' ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేయబోతున్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0156	చివరన విద్యుత్ మోటర్ మరియు విద్యుత్ జనరేటర్ ల సిద్ధాంతాలను మరియు పనులను తెలుసుకోబోతున్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0160	పందొమ్మిదవ శతాబ్దంలోని హాన్స్ క్రిస్టియన్ ఓర్ స్టెడ్ అను ఒక ప్రఖ్యాత శాస్త్రవేత ‘విద్యుత్ అయస్కాంతత్వాన్ని’ తెలుసుకొనుటకు విశేష కృషి సల్పినాడు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0161	1820 సంవత్సరంలో అతనికి ఒక లోహపు తీగ గుండా విద్యుత్ ప్రవాహం వెళ్తున్నప్పుడు తీగ సమీపంలోని అయస్కాంత తత్వాల సంబంధాన్ని అతడే తెలియపరిచాడు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0162	అతను విద్యుత్తు మరియు అయస్కాంతత్వం యొక్క సంబంధాన్ని కంటికి తీసుకువచ్చాడు మరియు దాని నుండి ప్రగతిశీల సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందింది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0163	అతని గౌరవార్థంగా అయస్కాంత క్షేత్రపు తీవ్రత యొక్క ప్రమాణాన్ని ఓర్ స్టెడ్ (Oersted) గా పిలుస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0165	హాన్స్ క్రిస్టియన్ ఓర్ స్టెడ్
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0167	(1777-1851)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0171	పటం 4.6 లో చూపిన విధంగా వలయాన్ని జోడించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0172	దళసరి రాగి తీగ గుండా అధిక విద్యుత్ ప్రవాహం (సుమారు 1 ఆంపియర్ లేదా ఎక్కువ) ప్రవహించినప్పుడు అట్ట ముక్క గుండా బయటికి తీయబడిన ఆ తీగ చుట్టూ ప్రక్కల వేర్వేరు చోట్ల అయస్కాంత సూచిని పెట్టండి. ప్రతి చోట ఆ సూచి ఏ దిశలో స్థిరంగా నిలుస్తుందో దానిని పెన్సిల్ తో అట్టపై సూచించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0173	ఈ ప్రయోగంలో ఎంత విద్యుత్ ప్రవాహం అవసరమవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0175	(ప్రయోగంలో ఎంత విద్యుత్ ప్రవాహం అవసరమవుతుంది. ఘటాలు ఎన్ని అవసరం, విభవాంతరం ఎంత అవసరం, ఎంత దళసరి రాగి తీగ తీసుకోవాలి మొదలగు విషయాల గురించి పరస్పరం మరియు ఉపాధ్యాయునితో చర్చించిన తర్వాతనే ప్రయోగం చేయండి.) వలయంలో సూచించిన విద్యుత్ ప్రవాహపు దిశ సంకేత అంగీకార దిశ.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0177	విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని హెచ్చు-తగ్గులు చేయుట వలన ఏం మార్పు కనిపిస్తుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0178	అయస్కాంత సూచిని కొద్ది దూరంలో ఉంచితే ఏం కనిపిస్తుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0179	ఇపుడు అయస్కాంత సూచికి బదులు ఇనుప రజన చల్లి చూడండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0180	ఇనుప రజను తీగ చుట్టూ ప్రత్యేక వృత్తాకార స్థితిలో నిలిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0183	అయస్కాంతత్వం మరియు అయస్కాంత క్షేత్రం గురించి మీరు కింది తరగతిలో అభ్యసించారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0184	ఇనుపరజను అయస్కాంత బల రేఖలను బట్టి వ్యాపించినట్లు కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0188	ఒక సరళ విద్యుత్ వాహక తీగ గుండా వెళ్ళే విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల ఆ తీగ చుట్టు అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0189	విద్యుత్ ప్రవాహంలో మార్పు చేయకపోతే తీగ నుంచి దూరంగా వెళ్లే కొద్ది ఈ అయస్కాంత క్షేత్ర పరిధి తగ్గుతూ పోతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0190	అయస్కాంత బల రేఖలను సూచించే సమ కేంద్రీక వలయాలు తీగ నుండి దూరంగా వెళ్లేకొద్ది పెద్దవిగా మరియు తక్కువగా కనిపిస్తాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0191	తీగ గుండా వెళ్లే విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని పెంచినప్పుడు అయస్కాంత క్షేత్రంలో తీవ్రత అధికమవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0195	కుడిచేతి బొటన వ్రేలు నియమం (Right hand thumb rule)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0197	విద్యుత్ వాహక తీగలోని విద్యుత్ ప్రవాహం వలన ఏర్పడే అయస్కాంత క్షేత్ర దిశను శోధించుటకు ఇది ఒక అనుకూలమైన నియమం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0198	తిన్నని విద్యుత్ వాహకాన్ని మీరు కుడిచేత్తో పట్టుకున్నారు అనుకోండి. అలా పట్టుకొన్నది విద్యుత్ ప్రవాహ దిశలో తీగపై బోటన వ్రేలు నిలిపిన విధంగా ఉంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0199	అలాగే మీ వ్రేళ్ళు తీగ చుట్టు ముడువండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0200	వ్రేళ్ళు ముడుచిన దిశనే అయస్కాంత బల రేఖల దిశ అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0201	(పటం 4.7)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0203	వివరాలను సేకరించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0205	కుడి చేతి బొటన వ్రేలు నియమాన్ని మ్యాక్స్ వేల్ బిరడా –
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0207	ఈ బిరడా – కార్క్ స్కౄ నియమం ఏమిటి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0209	ఒక విద్యుత్ వాహకం గుండా వెళ్ళే విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల ఏర్పడిన అయస్కాంత క్షేత్ర బల రేఖల గురించి మనం తెలుసుకున్నాం .
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0210	అదే విద్యుత్ వాహకాన్ని ఒక కాయిల్ ఆకారంలో వంచినచో విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల ఏర్పడిన అయస్కాంత క్షేత్ర బల రేఖలు ఎలా ఉంటాయి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0212	పటంలో 4.8 లో చూపిన విధంగా వేర్వేరు భాగాలను తీసుకొని వలయం పూర్తి చేయబడినది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0213	కాయిల్ గుండా విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ప్రారంబించినప్పుడు కాయిల్ లోని ప్రతి బిందువు వద్ద ఏర్పడిన అయస్కాంత బల రేఖలకు ఎలా మనం వాటి నుంచి దూరం వెళ్తామో అలా ఈ అయస్కాంత బల రేఖ సమ కేంద్రక వలయాల పెద్దవగుతూ పోతాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0215	ఎలాగైతే మనం కాయిల్ మధ్య భాగానికి వస్తామో అలా వలయాలు ఎంత పెద్దవిగా అవుతాయంటే వాటి వలయాలను సరళ రేఖల వలె గీసి చూపవచ్చును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0216	అయస్కాంత బల రేఖలను పటం 4.8 లో కేవలం P మరియు Q బిందువుల వద్ద చూపబడినవి, ఆ కాయిల్ యొక్క ప్రతి బిందువు వద్ద ఏర్పడిన విధంగా ప్రతి బిందువు కాయిల్ యొక్క కేంద్ర స్థానంలో అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0218	కుడి చేతి బొటన వ్రేలు నియమాన్ని ఉపయోగించి కాయిల్ పై గల ప్రతి బిందువు కాయిల్ యొక్క మధ్య భాగంలో అయస్కాంత బల రేఖలను తయారు చేయుటలో భాగస్వామ్యం వహిస్తాయా అనేది పరీక్షించండి. అలాగే ఈ బల రేఖలు కాయిల్ లోని మధ్య భాగంలో ఒకే దిశలో చలన శీలమై ఉంటాయా అనేది కూడా చూడండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0220	page-53
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0222	తీగ గుండా వెళ్ళే విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల ఏదైనా బిందువు పై ఏర్పడే అయస్కాంత క్షేత్రం యొక్క తీవ్రత అనేది ఆ విద్యుత్ ప్రవాహం పైననే ఆధారపడి ఉండునని మనం ప్రయోగం చూశాం. (పటం 4.6: చేసి చూడండి) ఒక వేళ కాయిల్ లో 11 చుట్లు ఉంటే గనుక ఒక కాయిల్ ద్వారా ఎంతైతే అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పడునో దానికి n రెట్లు అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పడుతుంది అని అర్థం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0224	పై ప్రయోగాన్ని (ఉపాధ్యాయుల మార్గదర్శనంలో) పరికరాలను సమకూర్చుకొని చేయవచ్చునా, అనే దాని గురించి చర్చించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0225	అయస్కాంత సూచీని ఉపయోగించి అయస్కాంత బల రేఖల దిశను నిర్ణయించవచ్చును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0227	సోలినాయిడ్ లో విద్యుత్ ప్రవాహం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడే అయస్కాంత క్షేత్రం
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0229	(Magnetic field due to a current in a solenoid)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0231	విద్యుత్ బంధక తొడుగు గల రాగి తీగను తీసుకొని అనేక వలయాకార చుట్లలో సిలిండర్ రూపంలో మడచిన దానిని ‘సోలినాయిడ్’ (Solenoid) అని అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0233	సోలినాయిడ్ గుండా విద్యుత్ ప్రవహించినచో రూపొందే అయస్కాంత బల రేఖల నిర్మాణం పటం 4. 9 లో చూపబడినది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0234	దండాయస్కాంతపు అయస్కాంత బల రేఖల గురించి మీరు ఇంతకు ముందే తెలుసుకొన్నారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0235	సోలినాయిడ్ వల్ల ఏర్పడే అయస్కాంత క్షేత్రం యొక్క ధర్మాలన్ని దండాయస్కాంతం ద్వారా తయారయ్యే అయస్కాంత క్షేత్రం యొక్క ధర్మాలను పోలి ఉంటాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0237	సోలినాయిడ్ ఒక చివర ఉత్తర ధృవముగా మరొక చివర దక్షిణ ధృవముగా పని చేయును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0238	సోలినాయిడ్ లోని అయస్కాంత బల రేఖలు ఒకదానికొకటి సమాంతర రేఖల స్వరూపంలో ఉంటాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0239	దీని అర్థం ఏమై ఉంటుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0240	అయస్కాంత క్షేత్రం తీవ్రత సోలినాయిడ్ కుహరంలో అంతట ఒకేలా ఉంటుంది. అనగా సోలినాయిడ్ లోని అయస్కాంత క్షేత్రం ఏకరీతిగా ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0244	అయస్కాంత క్షేత్రం విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ప్రవహింపజేసే విద్యుత్ వాహకం పై పని చేయు బలం
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0246	(Force acting on a current carrying conductor in a magnetic field)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0248	పరికరాలు : మృదువైన రాగి తీగ, స్టాండ్, విద్యుత్ ఘటం, బలమైన అయస్కాంత క్షేత్రం కలిగిన గుర్రపు నాడాయస్కాంత మొదలగునవి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0250	కృత్యం : పటం 4.10 లోచూపిన విధంగా స్టాండును ఉపయోగించి మృదువైన తీగ గుర్రపు నాడాయస్కాంతపు ధృవాల గుండా పోవునట్లు ఏర్పాటు చేయండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0251	విద్యుత్ వలయాన్ని కూడా జోడించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0252	ఏమి కనిపించును?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0254	తీగ గుండా విద్యుత్ ప్రవాహించినప్పుడు తీగ తిన్నగా ఉంటుంది (A స్థితి).
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0255	కాని విద్యుత్ ప్రవాహం ఎప్పుడైతే పై నుంచి కిందికి ప్రవహించునో అపుడు అది వంగి C స్థితికి వస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0257	విద్యుత్ ప్రవాహపు దిశను వ్యతిరేకంగా కింది నుండి పైకి చేసినచో తీగ వంగుతుంది, కాని B స్థితిలోకి వస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0258	అనగా తీగ పై గల బల దిశ అయస్కాంత క్షేత్రానికి మరియు విద్యుత్ ప్రవాహపు దిశలకు లంబ దిశలో ఉంది అని అర్థం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0259	ఇచట అయస్కాంత క్షేత్ర దిశ N నుంచి S వైపు ఉంది, (H).
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0260	అయస్కాంత క్షేత్రంలో విద్యుత్ ప్రవాహం వాహకం గుండా వెళ్ళునప్పుడు ఆ వాహకం పై బలం నిర్మాణమవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0261	విద్యుత్ ప్రవాహపు దిశ తల క్రిందులు చేసినప్పుడు బల దిశ కూడా తలక్రిందుల అవుతుంది అని ఈ ప్రయోగం ద్వారా తెలియుచున్నది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0262	అయస్కాంతాన్ని ఒకవేళ కచ్ఛితంగా తలక్రిందులు చేసి ఉత్తర ధృవస్తానంలో దక్షిణ ధృవాన్ని, లేక దక్షిణ ధృవస్థానంలో ఉత్తర ధృవాన్ని తెచ్చినచో ఏమవుతుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0266	అయస్కాంత క్షేత్ర ప్రాబల్యంలో విద్యుత్ ప్రవహించే వాహకం పై బలం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0267	ఈ బలదిశ అనేది విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ మరియు అయస్కాంత క్షేత్ర దిశ ఈ రెండింటిపై ఆధారపడి ఉంటుందని పై ప్రయోగం ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0269	ప్రయోగం చివరలో, విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ అయస్కాంత క్షేత్ర దిశకు లంబంగా ఉన్నప్పుడు ఈ బలం గరిష్ఠంగా ఉంటుంది అని
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0272	దీనిని మీరు ఎలా చేస్తారు?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0274	ఫ్లేమింగ్ ఎడమ చేతి నియమం
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0276	(Fleming’s left hand rule)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0278	పై ప్రయోగంలో మనం విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ మరియు అయస్కాంత క్షేత్ర దిశను పరిశీలించాం. అందులో బల దిశ ఈ రెండింటికి లంబ దిశలో ఉంటుందని కనిపించింది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0279	ఈ మూడింటి దిశలను ఒక సామాన్య నియమంలో దృఢపరుచ వచ్చును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0280	ఈ నియమాన్నే ఫ్లేమింగ్ ఎడమచేతి నియమం అని అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0281	ఈ నియమానుసారం ఎడమచేతి బొటనవ్రేలు, చూపుడు వేలు మరియు మధ్య వ్రేలు ఒకదానికొకటి పరస్పరం లంబంగా ఉండునట్లు నిటారుగా పెట్టండి. ఒకవేళ చూపుడు వ్రేలు అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలో మరియు మధ్య వ్రేలు విద్యుత్ ప్రవాహ దిశలో ఉన్నచో బొటన వ్రేలు విద్యుత్ వాహకం పై గల బల దిశను సూచించును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0285	ఫ్లేమింగ్ ఎడమచేతి నియమాన్ని ఉపయోగించి పై ప్రయోగంలో తీగ పై గల బల దిశను నిర్ణయించండి మరియ ఫలితమును సరిచూడండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0287	విద్యుత్ మోటర్(Electric Motor)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0289	శక్తి యొక్క వివిధ రూపాలు మీకు తెలుసును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0290	శక్తి రూపాంతరం చెందునని కూడా మీకు తెలుసును. విద్యుత్ శక్తిని యాంత్రిక శక్తిగా రూపాంతరం చేయు యంత్రమును విద్యుత్ మోటరు అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0291	మన చుట్టు ప్రక్కల దైనందిన జీవనంలో ఈ విద్యుత్ మోటరును ఒక వర ప్రసాదమే అనవచ్చును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0292	దీనిని ఫ్యాన్, రెఫ్రిజిరేటర్, మిక్సర్, వాషింగ్ మెషిన్, కంప్యూటర్, పంపు మొదలగు వాటిలో ఉపయోగించుట కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0293	మరి ఈ విద్యుత్ మోటర్ ఎలా పని చేస్తుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0297	విద్యుత్ మోటరులో విద్యుత్ బంధన తోడుగు కల్గిన రాగి తీగలో చుట్టిన ఒక దీర్ఘచతురస్రాకారపు అర్మేచర్ కాయిల్ ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0298	ఈ ఆర్మేచర్ కాయిల్ అయస్కాంతం యొక్క ఉత్తర మరియు దక్షిణ ధృవాలలో పటంలో చూపిన విధంగా దాని AB మరియు CD భుజాలు అయస్కాంత క్షేత్ర దిశకు లంబ దిశలో (అధోః దిశ) అమర్చబడి ఉంటాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0299	కాయిల్ యొక్క రెండు చివరలు X మరియు Y లు దిక్పరివర్తకాలకు (కామ్యుటేటర్స్) జోడించబడి ఉంటాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0300	ఈ రెండు దిక్పరివర్తకాల లోపలి భాగంలోని ఉపరితలం పై విద్యుత్ బంధక తొడుగు ఉంటుంది. అవి ఒక ఇరుసును పట్టుకొని అమర్చబడి ఉంటాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0301	X మరియు Y దిక్పరివర్తకాల బాహ్య విద్యుత్ వాహక ఉపరితల భాగానికి రెండు స్థిరమైన కార్బన్ బ్రష్ లు (E మరియు F) స్పర్శిస్తాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0303	పటములో చూపిన విధముగా విద్యుత్ వలయం పూర్తి చేసిన తర్వాత E మరియు F కార్బన్ బ్రష్ ల ద్వారా విద్యుత్ ప్రవాహం కాయిల్ లోకి ప్రవహిస్తూంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0304	కాయిల్ యొక్క AB భుజం గూండా విద్యుత్ ప్రవాహం A నుంచి B వైపు దిశకు వెళ్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0305	అయస్కాంత క్షేత్రం N ధృవం నుంచి S ధృవం దిశకు ఉండుటవలన AB భుజం పై పడి దాని ప్రభావము చూపుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0306	ఫ్లేమింగ్ ఎడమచేతి నియమానుసారం AB భుజం పై నిర్మాణమైన బలం దానిని అధోః దిశకు నెట్టుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0307	CD భుజం పై గల విద్యుత్ ప్రవాహం AB కి వ్యతిరేక దిశలో ఉండటం వలన ఏర్పడిన బలం ఆ భుజాన్ని ఊర్థ్య దిశకు నెట్టుతుంది. ఈ విధంగా కాయిల్ మరియు ఇరుసు (అక్షం) గడియారపు ముళ్ళు యుక్క వ్యతిరేక దిశలో భ్రమనం చెందుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0308	అర్థ భ్రమణం కాగానే దిక్పివర్తకాలు X మరియు Y లు క్రమముగా F మరియు E కార్బన్ బ్రష్ ల స్పర్శలోకి వస్తాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0309	అలా రాగానే విద్యుత్ ప్రవాహం DCBA గుండా ప్రవహిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0310	అందువల్ల DC భుజం పై అధోః దిశలో మరియు BA భుజం పై ఊర్థ్య దిశలో బలం పని చేస్తుంది. కాయిల్ తర్వాతి అర్ధ భ్రమణాన్ని పూర్వపు దిశలోనే పూర్తి చేస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0311	ఈ విధంగా ప్రతి అర్ధ భ్రమణానంతరం కాయిల్ లోని విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ తలక్రిందులు అవుతుంది. తిరిగి కాయిల్ మరియు అక్షం ఒకే దిశలో అనగా గడియారపు ముళ్ళ యొక్క వ్యతిరేక దిశలో తిరుగుతూ ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0313	వ్యాపారపరమైన మోటర్ లు ఇదే సిద్ధాంతం పై నడుస్తాయి, కాని వాటి నిర్మాణంలో వ్యవహారిక మార్పులు చేయబడి ఉంటాయని కూడా మీరు ముందు ముందు నేర్చుకోగలరు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0317	కార్బన్ బ్రష్ లు ఎందుకు ఉపయొగిస్తారు?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0318	వాటి పని ఏమిటి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0319	ఇలాంటి ప్రశ్నలకు జవాబులు శోధించడానికి దగ్గరలో ఉన్న ఏదైన వర్క్ షాప్ ను సందర్శించండి. విద్యుత్ మోటరు నిర్మాణాన్ని గూర్చి తెలుసుకోండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0321	విద్యుత్ అయస్కాంత ప్రేరణ (Electromagnetic Induction)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0323	ఒక విద్యుత్ వాహకాన్ని దాని గుండా వెళ్ళే విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ అయస్కాంత క్షేత్ర దిశ లంబంగా పెట్టబడినది, ఎందుకనగా అలా ఉంటేనే విద్యుత్ వాహకం పై బలం పనిచేస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0324	దాని వల్ల విద్యుత్ వాహకంలో కదలికలు సంభవిస్తాయని మనం ఇంతకు పూర్వపు భాగంలో చూశాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0325	కాని ఒకవేళ ఏదైన విద్యుత్ వాహకం అయస్కాంత క్షేత్రంలో కదులుతూ లేక స్థిర విద్యుత్ వాహకం చుట్టు గల అయస్కాంత క్షేత్రం మార్పు చెందుతున్నట్లయితే ఏమి జరుగును?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0326	ఈ ప్రశ్నకు జవాబును శోధించుటకు మైకెల్ ఫారడే అను గొప్ప శాస్ర్తజ్ఞుడు పరిశోధన చేశాడు,
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0327	1831వ సంవత్సరంలో ఫారడే కదులుతున్న అయస్కాంత సహాయంతో విద్యుత్ వాహకం విద్యుత్తును ఏర్పాటు చేయవచ్చని నిరూపించాడు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0331	గాల్వనోమీటరు : మనం అభ్యసించిన విద్యుత్ మోటారు (electrical motor) యంత్రంలో ఏ సిద్ధాంతముందో అదే సిద్ధాంతంపై ఆధారపడిన ఒక సున్నితమైన ఉపకరణమే గాల్వనోమీటరు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0332	దీని సహాయంతో కొంత విద్యుత్తును కొలవవచ్చును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0333	అయస్కాంత ధృవాలలో గల కాయిల్ ను గాల్వానో మీటరు బిళ్ళ పై గల ముల్లుకు అమర్చుతారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0334	అతి తక్కువ (ఉదా. 1 మిల్లీ ఆంపియర్ లేదా అంత కంటే తక్కువ) విద్యుత్ ప్రవాహం కాయిల్ గుండా ప్రవహించినప్పుడు కాయిల్ భ్రమణం చెందును, దాని భ్రమణం విద్యుత్ ప్రవాహపు ప్రమాణంలో ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0335	వోల్ట్ మీటరు మరియు అమ్మీటరు కూడా ఇదే సిద్ధాంతం పై నడుస్తాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0336	గాల్వనోమీటరు పై గల బిళ్ళ పై శూన్య విద్యుత్ ప్రవాహం కేంద్రంపై సూచించబడి ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0337	విద్యుత్ ప్రవాహపు దిశానుసారం ముల్లు శూన్యానికి రెండు వైపుల అపవర్తనం చెందును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0339	పటం 4.15 లో చూపిన విధంగా పరికరాలను సేకరించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0340	గాల్వానో మీటరుతో వలయాన్ని పుర్తి చేయండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0341	రాగి తీగ దగ్గరగా క్రింద అయస్కాంతపు ఉత్తర లేదా దక్షిణ ధృవం ఉండునట్లుగా అయస్కాంతాన్ని నిలబెట్టండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0342	ఇప్పుడు ఒక వేళ తీగను A→B మాదిరి కదిలిస్తూ పెట్టినచో గాల్వనో మీటరులోని ముల్లు అపవర్తనం (fluctuate) చెందినట్లు కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0343	ఇదియే ఫారడే యొక్క విద్యుత్ అయస్కాంత ప్రేరణ.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0345	ఇపుడు తీగను స్థిరంగా ఉంచి అయస్కాంతాన్ని కదిలించి చూడండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0346	గాల్వనో మీటరులోని ముల్లు ఇప్పుడు కూడా అపవర్తనం చెందుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0347	కానీ దీని కారణం భిన్నంగా ఉంటుంది,మీరు మరింత నేర్చుకుంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0349	పటం 4.16 (అ) లో చూపిన విధంగా వలయాన్ని పూర్తి చేయండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0350	అందుకోసం అవసరపడే ఘటకాల గురించి చర్చించి నిర్ణయించుకొని తీసుకొండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0351	ఈ ప్రయోగంలో ఒకవేళ మనం తీగచుట్టలోని విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ప్లగ్ కీ తెరిచి శూన్యం చేసినచో తక్షణమే ఆర్మేచర్ కాయిల్ గల్గిన వలయంలోని గాల్వనోమీటరు ముల్లు ఒక వైపుకు వెంటనే పవర్తనం చెంది మళ్ళి శూన్యం వైపు వస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0352	తీగ చుట్ట లోకి విద్యుత్ ప్రవాహం మళ్ళీ ప్రారంభించగానే గాల్వనోమీటరులోని ముల్లు రెండు వైపుకు వెంటనే అపవర్తనం చెంది మళ్ళీ శూన్యం మీదికి వస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0354	ఇప్పుడు విద్యుత్ ప్రవహించుచుండగా తీగ చుట్టను అక్షానికి లంబరేఖలో (పటం 4.16 (అ)) అదే విధంగా అక్షం పై తీగ చుట్టకు దగ్గరగా మరియు దూరంగా జరిపిన (పటం 4.16 (ఆ)) గాల్వానో మీటరు ముల్లు పవర్తనం చెందుట కనపించును. అనగా ఆర్మేచర్ కాయిల్ విద్యుత్ ప్రవాహం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0355	వెనుక పుట్టలోని ప్రయోగాల ద్వారా ఏమి కనిపించింది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0359	తీగ చుట్టను స్థిరంగా పెట్టినప్పటికి, తిగ చుట్టలోని విద్యుత్ ప్రవాహంలో మార్పు చేసినప్పటికినీ ఆర్మేచర్ కాయిల్ లో విద్యుత్ ప్రవాహం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0360	అలాగే ఎంత తొందరగా తీగచుట్టు కాయిల్ ఎదుటి నుంచి ప్రక్కకు తీయబడుతుందో అంత ఎక్కువగా గాల్వనోమీటరులోని ముల్లు అపవర్తనం చెందుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0361	తీగ చుట్టలోని విద్యుత్ ప్రవాహంలో మార్పు చేసినచో కాయిల్ లో విద్యుత్ ప్రవాహం నిర్మాణమవుతుంది లేదా కాయిల్ వైపు తీగ చుట్టును జరిపినను కూడా కాయిల్ లో విద్యుత్ ప్రవాహం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0363	ఫారడే విద్యుత్ ప్రేరణ నియమం
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0365	తీగ చుట్టు గుండా విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ప్రారంభించగానే లేదా ఆపగానే కాయిల్ విద్యుత్ ప్రవాహం ప్రేరేపితమవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0366	విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని తక్కువ, ఎక్కువ చేసినప్పటికి ఇలా ప్రేరణ కనిపిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0367	తీగ చుట్టును కాయిల్ ఎదుటి నుంచి ప్రక్కకు జరిపినను కాయిల్ లో ప్రేరణ ద్వారా విద్యుత్ ప్రవాహం ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0368	పై ప్రయోగం ద్వారా కాయిల్ గుండా వెళ్ళే అయస్కాంత బల రేఖల సంఖ్యలో మార్పు జరుగగానే కాయిల్ విద్యుత్ ప్రవహం ప్రేరితమవుతుందని తెలియుచున్నది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0369	దీనినే ఫారడే ప్రేరణ నియమం అని అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0371	కాయిల్ లో ఏర్పడిన విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ప్రేరిత విద్యుత్ ప్రవాహం అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0373	(Fleming’s right hand rule)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0375	విద్యుత్ వాహకం లోని (ఆర్మేచర్ కాయిల్) ప్రేరేపిత విద్యుత్ ప్రవాహం ఎప్పుడు గరిష్టంగా ఉంటుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0376	విద్యుత్ వాహక చలన దిశ అనేది అయస్కాంత క్షేత్ర దిశకు లంబంగా ఉన్నపుడు గరిష్టంగా ఉంటుంది. ప్రేరేపిత విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ సూచించుటకు ఫ్లెమింగ్ ఎడమచేతి నియమము ఉపయోగపడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0377	కుడిచేతి బొటన వ్రేలు, చూపుడు వ్రేలు మరియు మధ్య వ్రేళు ఒకదానికొకటి లంబంగా ఉండేలా చూడాలి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0378	(పటం 4.17)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0379	ఈ స్థితిలో బొటన వ్రేలు విద్యుత్ వాహక దిశను, చూపుడు వ్రేలు అయస్కాంత క్షేత్ర దిశను సూచించినట్లయితే మధ్య వ్రేలు ప్రేరేపిత విద్యుత్ ప్రవాహ దిశను సూచిస్తుంది. ఈ నియమాన్ని ఫ్లెమింగ్ కుడుచేతి నియమము అని అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0383	మైకేల్ ఫారడే (1791-1867) ఒక ప్రయోగాత్మక శాస్త్రవేత. అతనికి అధికారికమైన విద్య లేకుండనే.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0384	ఒక బుక్ బైండింగ్ దుకాణంలో చిన్న తనంలో మైకేల్ పనిలో చేరాడు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0385	అక్కడున్న ‘పుస్తకాలను చదువుతూ’, చదువుతూ ఉండగా అతనికి విజ్ఞానశాస్త్రంలో అభిరుచి కలిగింది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0386	లండన్ కు చెందిన రాయల్ ఇన్ స్టిట్యూట్ లోని హంఫ్రే డేవీ అనునతడు అతనిని ప్రయోగశాలలో సహాయకునిగా చేర్చుకున్నాడు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0387	అచటనే అతడు విద్యుత్ అయస్కాంత ప్రేరణకు సంబంధించిన నియమాన్ని కనుగొన్నాడు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0388	అలాగే విద్యుత్ విశ్లేషణ నియమాన్ని కూడా కనుగొన్నాడు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0389	ఎన్నో విద్యాపీఠములు అతనికి గౌరవార్థకమైన డిగ్రీలు ప్రదానం చూసినవి, కాని అతడు ఎటువంటి సన్మానాలను స్వీకరించలేదు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0390	చాలా విశ్వవిద్యాలయాలు వారికి డిగ్రీ ఇవ్వాలని కోరుకున్నాయి, అయితే ఫెరడే అటువంటి విలువలను తిరస్కరించాడు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0394	ఏకాంతర విద్యుత్ మరియు ఏకముఖ విద్యుత్తు (Alternating Current (AC) and Direct Current (DC)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0396	ఇప్పటికి వరకు మనం విద్యుత్ ఘటం నుంచి వెలువడి వలయంలో ప్రవహించి మళ్ళీ ఘటం వైపు వెళ్ళుట, ఇలా ఒకే దిశలో ప్రవహించే డోలాయమానం లేని విద్యుత్ ప్రవాహం గురించి తెలుసుకుందాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0397	ఇలాంటి విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ఏకముఖ విద్యుత్తు (Direct Current : DC) అని, దీనికి వ్యతిరేకంగా ఏ విద్యుత్ ప్రవాహ పరిమాణం మరియు దిశ నిర్ణీత సమాన కాలం తర్వాత మారునో దానిని ఏకాంతర విద్యుత్తు (Alternating Current:AC) అని అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0399	ఏకముఖ విద్యుత్తు పెరుగవచ్చును, స్థిరంగా ఉండవచ్చును లేదా తక్కువ కూడా కావచ్చును. కాని అది డోలాయమానం (Oscillatory) చెందదు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0400	పటం 4.19 లో గ్రాఫు స్వరూపంలో చూపబడినది గమనించగలరు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0402	ఏకాంతర విద్యుత్ అనునది డోలాయమానం వంటి విద్యుత్తు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0403	గ్రాఫ్ లో చూపిన విధంగా అది ఒక దిశలో గరిష్ఠ పరిధి వరకు పెరుగుతుంది. ఆ తర్వాత తగ్గుతూ పోయి శూన్యం వరకు వస్తుంది. మళ్ళీ వ్యతిరేక దిశలో గరిష్ఠ పరిధి వరకు పెరిగి మళ్ళీ శూన్యమవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0404	పటంలో వ్యతిరేక దిశ చూపించుటకు విద్యుత్ ప్రవాహానికి -1, -2 వంటి ప్రమాణాలను ఉపయోగించడమైనది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0405	ఏకాంతర విద్యుత్తు యొక్క డోలనం సమయానుసారం వక్రీయ (Sinusoidal) పద్ధతిలో అవుతుంది కావున దానిని ‘∿‘ అనే చిహ్నంతో సూచిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0406	ఏకముఖ విద్యుత్తు ఒకే దిశలో ప్రవహిస్తుంది, కాని ఏకాంతర విద్యుత్తు ఆవర్తన పద్ధతిలో ఒక చక్రంలో అసంబద్ధమైన దిశలలో ప్రవహిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0408	భారతదేశంలో విద్యుత్ కేంద్రంలో జరిగే విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో ఇలా ఒక చక్రం 1/50 సెకను కాలంలో అనగా 0.02 సెకనులలో పూర్తవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0409	ఈ ఏకాంతర విద్యుత్తు యొక్క పౌనః పున్యం 50 Hz ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0410	విద్యుత్ శక్తిని సుదూరంగా తీసుకెళ్లినప్పుడు దానిని ఏకాంతర రూపంలో తీసుకెళ్ళటం లాభదాయకంగా ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0411	ఎందుకనగా ఏకముఖ విద్యుత్ కంటే ఏకాంతర విద్యుత్తు వల్ల సామర్థ్యంలో తక్కువ నష్టంతో ప్రసారం (Transmision) చేయవచ్చును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0412	ఇంటి వినియోగానికి గల విద్యుత్ సరఫరా ఏకాంతర (AC)గా ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0413	ఈ విద్యుత్తును వినియోగించునపుడు తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తల గురించి మనం గత తరగతిలో నేర్చుకొన్నాం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0415	విద్యుత్ జనరేటర్ (Electric Generator)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0417	విద్యుత్ అయస్కాంత ప్రేరణ పై ఆధారపడినటువంటి ప్రయోగాన్ని మనం చూశాం. అందులో ఏర్పడే విద్యుత్ ప్రవాహ పరిమాణం తక్కువగా ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0418	కాని అదే సిద్ధాంతాన్ని మానవుని వినియోగానికి పెద్ద మొత్తంలో విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని తయారుచేయుటకు ఉపయోగించవచ్చును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0419	ఇచట యాంత్రిక శక్తిని విద్యుత్ వాహక ఆర్మేచర్ కాయిల్ ను దాని అక్షం చుట్టూ అయస్కాంత క్షేత్రం లో త్రిప్పుటకు మరియు దాని ద్వారా విద్యుత్ నిర్మాణానికి ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0421	పటం 4. 2 0 లో అక్షం చుట్టూ తిరిగే రాగితీగ ఆర్మేచర్ కాయిల్ ABCD చూపబడినది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0422	అది అయస్కాంతం యొక్క రెండు ధృవాలలో చేర్చబడి ఉంటుంది. ఆర్మేచర్ కాయిల్ యొక్క రెండు చివరలు R_1 మరియు R_2 విద్యుత్ వాహక దిక్పరివర్తకాలను కార్బన్ బ్రష్ ల ద్వారా జోడించబడి ఉంటాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0423	ఈ రెండు దిక్పరివర్తకాలు అక్షానికి అమర్చబడి ఉంటాయి, కాని ఈ దిక్పరివర్తకాలకు మరియు అక్షానికి మధ్య విద్యుత్ బంధక తోడుగ ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0424	అక్షం బయటి యంత్రము సహాయంతో త్రిప్పబడుతుంది. అందువల్ల కాయిల్ ABCD తిరుగుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0425	B_1, B_2, ఈ స్థిర కార్బన్ బ్రష్ ల చివరల గాల్వనోమీటరుకు సంధానించబడి ఉంటాయి. దాని వలన విద్యుత్ ప్రళయంలోని విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ తెలుస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0429	అక్షం త్రిప్పగానే AB భుజం పైకి వెళ్తుంది మరియు CD భుజం క్రిందికి వస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0430	అనగా (ABCD) కాయిల్ గడియారం ముళ్ళు దిశలో తిరుగుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0431	ఫ్లేమింగ్ కుడిచేతి నియమానుసారం AB మరియు CD భుజాలలో ప్రేరణ వల్ల విద్యుత్ ప్రవహం నిర్మాణం అవుతుంది. అది A → B మరియు C → D ఇలా దిశలలో వెళ్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0432	ఈ విధంగా A→B→C→D ల దిశలో విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0433	పటం 4.20లో బాణాల దిశలో దిగువన వలయంలో B_2 నుంచి గాల్వానో మీటరు గుండా B_1 వైపు విద్యుత్ ప్రవాహం వెళ్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0434	ఒక వేళ ABCD కాయిల్ కు బదులు అనేక చుట్లు గల కాయిల్ ను ఉపయోగించితే అనేక రెట్లు విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. పెద్ద మొత్తంలో విద్యుత్ తయారవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0435	అర్ధ భ్రమణానంతరం AB భుజం CD స్థానంలోకి మరియు CD భుజం AB స్థానంలోకి వస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0437	అందువల్ల ప్రేరిత విద్యుత్ ప్రవాహం D→C→B→A ఈ విధంగా వెళ్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0438	కాని దిక్పరివర్తకాల ద్వారా BA భుజం ఎల్లపుడు B_1 బ్రష్ తో స్పర్శకల్గి ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0439	అలాగే DC భుజం B_2 బ్రష్ తో స్పర్శకల్గి ఉంటుంది. అందువల్ల బాహ్వ వలయంలో విద్యుత్ ప్రవాహం B_1 నుంచి B_2 వైపు అనగా పూర్వపు అర్ధ భ్రమణానికి వ్యతిరేక దిశలో ప్రవహించును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0440	ప్రతి అర్ధ భ్రమణానంతరం ఇది సంభవిస్తుంది తద్వారా ఏకాంతర విద్యుత్తు ఏర్పడుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0441	దీనినే ఏకాంతర విద్యుత్ జనరేటర్ (AC Generator)అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0443	ఏకముఖ జనరేటర్ (DC Generator)తయారు చేయుటకు ఏం చేయవలసి ఉండును?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0444	ఏకముఖ విద్యుత్ ప్రవాహం బయటి వలయంలో దిశను మార్చదు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0445	అందుకొరకు విద్యుత్ మోటరుకు కమ్యుటేటర్స్ (దిక్పరివర్తకాలు) ఉపయోగించబడినవి. అలాగే ఒక దిక్పరివర్తకం అక్షానికి అమర్చబడి ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0446	ఇటువంటి ఏర్పాటు వల్ల కాయిల్ లోని పైకి వెళ్ళే ఒక భుజం నిరంతరం ఒక బ్రష్ స్పర్శతో ఉంటుంది. అలాగే క్రిందకు వెళ్ళే భుజం నిరంతరం రెండవ బ్రష్ స్పర్శతో ఉంటుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0447	దాని వలన బయటి వలయంలో ఒకే దిశలో విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. ఈ జనరేటర్ ను అందుకే ఏకముఖ జనరేటర్ (DC Generator) అని అంటారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0451	పైన వివరించండి ఏకముఖ జనరేటర్ పటాన్ని గీయండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0452	ఆ తర్వాత అక్షాన్ని త్రిప్పగానే ఏకముఖ విద్యుత్తు ఎలా లభిస్తుందో వివరించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0456	1. సమూహానికి చెందిన పదాన్ని గుర్తించండి. దానిని గురించి వివరించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0458	అ. ఫ్యూజ్, విద్యుత్తు నిరోధక పదార్థం, రబ్బరు తొడుగులు, జనరేటర్
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0460	ఆ. వోల్ట్ మీటరు, అమ్మీటరు, గాల్వనోమీటర్, థర్మామీటరు
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0462	ఇ. ఆంప్లిఫయర్, మైక్రో ఫోన్, విద్యుత్ మోటరు, అయస్కాంతం
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0464	2. నిర్మాణం మరియు పని విధానం తెల్పండి. సరియైన పటాన్ని గీసి భాగాల పేర్లు రాయండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0466	అ. విద్యుత్ మోటారు ఆ. విద్యుత్ జనరేటర్ (ఏకాంతర)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0468	3. విద్యుత్ అయస్కాంత ప్రేరణ అనగా-
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0470	అ. విద్యుత్ వాహకం ఆవేశితం కావడం.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0472	ఆ. కాయిల్ గుండా విద్యుత్ ప్రవాహం వెళ్ళుట వలన అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పడుట.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0474	ఇ. అయస్కాంత మరియు కాయిల్ లోని సాపేక్ష చలనం వల్ల కాయిల్ లో ప్రేరణ వలన విద్యుత్ ప్రవాహం ఏర్పడుట.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0476	ఈ. విద్యుత్ మోటర్ లోని కాయిల్ అక్షం చుట్టూ తిరుగుట.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0478	4. భేదాన్ని రాయండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0480	ఏకాంతర జనరేటర్ మరియు ఏకముఖ జనరేటర్
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0482	5. విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని తయారు చేయుటకు ఏ ఉపకరణాలను ఉపయోగిస్తారు?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0483	పటం సహితంగా వివరించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0485	అ. విద్యుత్ మోటరు ఆ. గాల్వనోమీటర్
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0487	ఇ. విద్యుత్ జనరేటర్ (ఏకముఖ) ఈ. వోల్ట్ మీటర్
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0489	6. షార్ట్ సర్యూట్ (లఘు వలయం) ఎలా ఏర్పడుతుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0490	దాని వలన కలిగే పరిణామాలు ఏవి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0496	అ. విద్యుత్ బల్బులోని తీగచుట్టను తయారు చేయుటకు టంగ్ స్టన్ లోహాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0498	ఆ. ఉష్ణం తయారు చేయు విద్యుత్ ఉపకరణాలలో ఉదాహరణ. ఇస్త్రీ, విద్యుత్ పొయ్యి, బాయ్ లర్ లో నై క్రోమ్ వంటి మిశ్రమ లోహాన్ని ఉపయోగిస్తారు. శుద్ధమైన లోహాలను ఉపయోగించరు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0500	ఇ. విద్యుత్ ప్రసారానికి రాగి లేక అల్యూమినియం తీగను ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0502	ఈ. వ్యవహారికంగా విద్యుత్ శక్తిని కొలుచుటకు Joule బదులు kWh ప్రమాణాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0504	8. క్రింది వాక్యాలలో ఏ వాక్యం పొడవైన, తిన్నని విద్యుత్ వాహకపు తీగ వద్ద గల అయస్కాంత క్షేత్రం గురించి సరియైన విధంగా వివరిస్తుంది?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0505	స్పష్టీకరించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0507	అ. తీగకు లంబంగా సరళరేఖలో అయస్కాంత బల రేఖలు ఒక సమతలం గుండా వెళ్తాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0509	ఆ. తీగకు సమాంతరంగా, తీగకు అన్ని వైపు బలరేఖలు వెళ్తాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0511	ఇ. తీగకు లంబంగా మరియు తీగకు దూరంగా (radially outward) అయస్కాంత బలరేఖలు వెళ్తాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0513	ఈ. సమకేంద్రక వృత్తాకార తీగను కేంద్రస్థానంలో పెట్టి తీగకు లంబ తలంలో అయస్కాంత బలరేఖలు వెళ్తాయి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0515	9. ‘సోలెనాయిడ్’ అనగా నేమి?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0516	దాని అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని దండాయస్కాంతం యొక్క అయస్కాంత క్షేత్రంతో పోల్చి పటములను గీయండి. భాగాలకు పేర్లు రాయండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0518	10. పటాలకు పేర్లు రాసి నియమాలను స్పష్టీకరించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0520	11. క్రింది పటాలను గుర్తించి వాటి ఉపయోగాలను వివరించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0522	12. ఉదాహరణలు సాధించండి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0524	అ. విద్యుత్ వలయంలోని ఒక విద్యుత్ నిరోధంలో ఉష్ణ శక్తి 100W అంత రేటులో నిర్మాణమవుతుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0525	3A అంత విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0526	అయితే విద్యుత్ నిరోధం ఎన్ని Ω ఉండవచ్చును.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0528	జవాబు : 11 Ω
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0530	ఆ. రెండు టంగ్ స్టన్ బల్బులు 220V అంత విభవాంతరంలో నడుస్తాయి. అవి ప్రతి 100W మరియు 60W విద్యుత్ సామర్థ్యం గలవి.
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0531	ఒకవేళ వాటిని సమాంతర సంధానంలో జోడించబడితే ముఖ్య విద్యుత్ వాహకంలోని విద్యుత్ ప్రవాహం ఎంత ఉండును?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0533	జవాబు : 0.72 A
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0535	ఇ. ఏది అధిక విద్యుత్ శక్తి ఖర్చు చేయును? 30 నిమిషాల నడిచే 500 W గల టీ.వీ సెట్టా లేక 20 నిమిషాలు నడిచే 600 W గల విద్యుత్ పొయ్యా?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0537	జవాబు : టీ.వీ. సెట్టు
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0539	ఈ. 1100 W ల విద్యుత్ సామర్థ్యం గల ఇస్త్రీ పెట్టే రోజు 2 గంటలు ఉపయోగించినచో ఏప్రిల్ నెలలో దానికి విద్యుత్తు ఎంత ఖర్చగును?
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0540	(విద్యుత్ కంపని ఒక యూనిట్ శక్తికి 5/- రూ. విధిస్తుంది.)
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0542	జవాబు : 330
ebs_10th-vidhut-dhara-ka-paridam-page-47-61-translation-hin2tel_0546	ఉపాధ్యాయుల మార్గ దర్శనంలో స్వేచ్చాయుత శక్తి జనరేటర్ తయారు చేయండి.